Etienne Vermeersch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Etienne Vermeersch
Etienne Vermeersch
Etienne Vermeersch
Algemene informatie
Geboren Sint-Michiels, 2 mei 1934
Nationaliteit Vlag van België België
Beroep professor emeritus filosofie en ethiek
Ere-vicerector UGent
Overige informatie
Religie rooms-katholiek (1934–1959);
geen (atheïst, 1959–);
geen (materialist, ca. 1960–)
Website http://www.etiennevermeersch.be

Etienne Vermeersch (Sint-Michiels, 2 mei 1934) is een Belgisch filosoof, ethicus, klassiek filoloog, scepticus en opiniemaker. Hij is emeritus-hoogleraar en ere-vicerector aan de Universiteit Gent.

Levensloop[bewerken]

Afkomst en opleiding[bewerken]

Vermeersch is een zoon van een Brugse spoorwegarbeider van katholieken huize. Hij volgde de humaniora aan het Brugse Sint-Lodewijkscollege en trad in bij de Jezuïetenorde in 1953. In die periode kreeg hij zijn opleiding in de Oude Abdij van Drongen. Na vijf jaar, op 23 december 1958, trad hij uit de Jezuïetenorde. Op zijn 25e brak hij met het christelijk geloof en werd hij een militant atheïst en scepticus.

Academische loopbaan[bewerken]

Etienne Vermeersch studeerde klassieke filologie en wijsbegeerte en promoveerde in 1965 aan de Universiteit Gent met een proefschrift over de filosofische implicaties van de informatietheorie en de cybernetica.

In 1967 werd hij aan de Universiteit Gent benoemd tot gewoon hoogleraar. Zijn leeropdracht omvatte algemene inleidingen tot de wijsbegeerte en de wetenschapsfilosofie, de wijsbegeerte in historisch perspectief, de studie van hedendaagse filosofie en wijsgerige antropologie, en de geschiedenis van het christendom.

Zijn wetenschappelijk werk betreft grondslagenonderzoek van de menswetenschappen en wijsgerig onderzoek naar informatica en kunstmatige intelligentie. Later in zijn carrière kwam meer nadruk te liggen op algemene maatschappelijke en ethische problemen, vooral op het gebied van milieufilosofie, cultuurfilosofie en bio-ethiek. Zo is hij een van de belangrijkste wegbereiders van de legalisering van abortus en euthanasie in België.

Vermeersch was vicerector aan de Universiteit Gent van 1993 tot 1997. Hij was onder meer lid van de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid, van de raad van bestuur van het Vlaams Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie, van de Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen (Minaraad) en van de Federale Raad voor Wetenschapsbeleid. Hij was ook voorzitter van het Raadgevend Comité voor Bio-ethiek.

Sinds de jaren '80 is hij een opiniemaker in de Belgische media. Hij trad vaak op als woordvoerder van maatschappelijke bewegingen die ijveren voor ethische hervormingen.

In maart 2011 verscheen het boek Dirk Verhofstadt in gesprek met Etienne Vermeersch. Een zoektocht naar waarheid. Dit boek werd een bestseller.

Op 5 maart 1997 richtte hij aan de Gentse universiteit Film-Plateau op. Hij was initiatiefnemer voor het behoud en de renovatie van het universitaire cultuur- en congrescentrum Het Pand in Gent.

Standpunten[bewerken]

Vermeersch pleitte begin jaren '70 voor de legalisering van abortus, later ook euthanasie, welke destijds uitgesproken ethisch linkse thema's waren. Deze opvattingen zijn later vrij algemeen geworden.[1]

In december 1979 besloot Vermeersch, naar aanleiding van een publieke discussie rond de pedomusical 'Snoepjes', dat de strafrechtelijke beteugeling van pedofiele handelingen "mateloos overtrokken" was, maar evenzeer dat er onvoldoende gegevens waren om reeds normen op te stellen waarbinnen bepaalde types van pedofilie zowel moreel als strafrechtelijk door de beugel zouden kunnen. Vermeersch benadrukte evenwel 'dat het beleven van seksualiteit op vrijwillige basis dient te gebeuren, en door personen die zelfstandig kunnen beslissen'.[2][3][4]

In 1991 was hij na de inval van Irak in Koeweit voorstander van een Westerse militaire interventie, om te voorkomen dat Irak onder Saddam Hoessein massavernietigingswapens zou ontwikkelen.[bron?] Hij werd echter een even felle tegenstander van de tweede Golfoorlog in 2003, waarvoor hij geen enkele legitieme reden zag.[bron?]

Na de dood van Semira Adamu, een afgewezen Nigeriaanse asielzoekster die bij haar gedwongen uitwijzing in 1998 om het leven kwam, richtte de Belgische regering een commissie op die regels moest opstellen voor gedwongen uitwijzingen, waarvan Vermeersch de voorzitter werd (de zogenoemde Commissie Vermeersch). Hij werd geregeld heftig aangevallen voor zijn werk in deze commissie, onder meer door collega's van zijn eigen universiteit.

Etienne Vermeersch is één van de schrijvers van het in februari 2008 uitgekomen manifest van de Gravensteengroep. In dit manifest wordt een onafhankelijk Vlaanderen als één van de (laatste) mogelijkheden gezien voor de toekomst. In het manifest proberen de schrijvers tevens aan te tonen dat ook de linkerzijde voorstander kan zijn van de Vlaamse zaak. Voor Vermeersch is dit steeds een sociale kwestie geweest.[5]

In maart 2010 publiceerde Vermeersch een tekst over 'De Islam en de hoofddoek in België'. Hij besluit hierin dat er geen enkele solide argumentatie bestaat tegen de algemene beslissingen van schoolnetten om een hoofddoekenverbod in te voeren.[6]

In juni 2012 kreeg hij kritiek omdat hij in een interview in Zeno, de bijlage van de krant De Morgen, de boerka als religieus symbool erger had genoemd dan de swastika. [7] Hij verontschuldigde zich voor deze uitspraak, zowel in een interview met Joods Actueel [8] als in een lezersbrief in De Morgen.

Overbevolkingsproblematiek[bewerken]

Etienne Vermeersch beschouwt de overbevolkingsproblematiek als het grootste probleem van de mensheid en koppelt dit aan het probleem van de overconsumptie: het consumptiepatroon van de doorsnee westerling, dat veel vervuiling veroorzaakt, ligt volgens hem te hoog. Dat dit patroon wereldwijd wordt nagestreefd is volgens Vermeersch catastrofaal op termijn. Hij bleef ook gewild kinderloos, omdat hij "vreest voor de drama's die deze kinderen te wachten staan"[9][10][11]

Vermeersch bepleit een door de overheid en/of andere instanties gestimuleerde bevolkingspolitiek, via actieve aansporing, door intensieve informatiecampagnes, door het verschaffen van vlotte toegang tot contraceptie, en door het verhogen van het opleidingsniveau, in het bijzonder bij de vrouwen. De bedoeling moet zijn een maximum van twee kinderen per vrouw te krijgen en liefst minder. "In uitzonderlijke omstandigheden - en die deden zich in China voor na de waanzinnige geboortepolitiek van Mao - kon de één-kindpolitiek van China (sinds Deng Xiaoping) gerechtvaardigd zijn, hoezeer ik die ook intrinsiek inhumaan vind, omdat het alternatief een nog veel grotere humanitaire ramp tot gevolg zou gehad hebben."[12][13]

Skepticisme[bewerken]

Professor Vermeersch is stichtend lid van SKEPP, de Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale. Sinds de late jaren zestig geeft hij lezingen en publiceert hij artikels over dit onderwerp. Volgens Vermeersch vragen uitzonderlijke beweringen om uitzonderlijk sterke bewijzen. Dit slaat vooral op paranormale of pseudowetenschappelijke beweringen, die op basis van de huidige stand van de wetenschappelijke kennis uiterst onwaarschijnlijk zijn. Zo vestigde hij met de term Lourdes-effect de aandacht op het feit dat bovennatuurlijke krachten zich vaak op een onduidelijke wijze manifesteren, via vage foto's bijvoorbeeld, waardoor beweringen over zulke verschijnselen moeilijk of niet op hun waarheidsgehalte kunnen worden onderzocht.[14][15][16]

Opiniemaker en debater[bewerken]

Vermeersch geeft lezingen in België, Nederland en Frankrijk over uiteenlopende onderwerpen; hij mengt zich actief in intellectuele, wetenschappelijke en politieke debatten, waarin hij bekend staat als een gevreesd discussiant. Sommige opponenten oordelen dat hij in debat "de argumenten van de tegenpartij zo niet platwalst, dan toch overbuldert".[1][17] Prof. Kris Deschouwer omschrijft Vermeersch daarentegen als een veel gevraagd en soms gevreesd polemist.[18]

Prijzen en eerbewijzen[bewerken]

  • Op 25 augustus 2007 werd hem de Maurits Sabbe-prijs toegekend door de vereniging 'Bruggelingen buiten Brugge'.[19]
  • In 2010 ontving Etienne Vermeersch de Geuzenprijs[20][21]
  • Op 21 juni 2011 werd hem in de Aula van de Universiteit Gent de Prijs Vrijzinnig Humanisme 2011 uitgereikt.[22]
  • In 2008 is hij door 100 prominente Vlamingen (voor- en tegenstanders) uitgeroepen tot de invloedrijkste Vlaamse intellectueel (gevolgd door Luc Huyse).
  • In 1989 werd een gelijkaardige enquête gehouden door het intussen verdwenen blad De Nieuwe Maand. Vermeersch kwam toen op de tweede plaats, na de filosoof Leo Apostel en voor Jaap Kruithof, de drie iconen van vrijzinnig intellectueel Vlaanderen.[23][24]
  • Op 2 mei 2014 werd hij in de grote aula van de Gentse universiteit gevierd door zijn vrienden ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag.

Werken[bewerken]

  • Epistemologische inleiding tot een wetenschap van de mens, Brugge, De Tempel, 1967.
  • Hedendaagse wijsbegeerte, Gent, Gakko, 1973, 151 pp.
  • De ogen van de panda. Een milieufilosofisch essay, Brugge, Van de Wiele, 1988, 72 pp. ISBN 9789069660349
    • De ogen van de panda: een milieufilosofisch essay: een kwarteeuw later (Antwerpen:Houtekiet, 2010), 159 pp. ISBN 9789089241122
  • Legalisering van abortus. Bedenkingen bij de discussies in de Senaatscommissie, Mededelingen van het Centrum voor Milieufilosofie en Bio-ethiek aan de RUG, 1989, 32 pp.
  • Bio-ethiek. Een inleiding, Universiteit Gent, 4e referaat voor de Wetenschappelijke Nascholing 1991-92, 32 pp.
  • Van Antigone tot Dolly. Veertig jaar kritisch denken (Antwerpen:Hadewijch, 1997), 256 pp. ISBN 9789052404127
  • De rivier van Herakleitos (in samenwerking met Johan Braeckman e.a.) (Antwerpen:Houtekiet, 2008) ISBN 9789089240354
  • Dirk Verhofstadt in gesprek met Etienne Vermeersch. Een zoektocht naar waarheid (in samenwerking met Dirk Verhofstadt) (Antwerpen:Houtekiet, 2011) ISBN 9789089241450
  • Atheïsme (Uitgeverij Luster, 2011) ISBN 9789460580529
  • De multiculturele samenleving (Uitgeverij Luster, 2011) ISBN 9789460580864

Als redacteur:

  • met L. Cassiers: Erfelijkheid: genetische tests en maatschappij, Leuven, Garant, 2000, 141 pp. (Franstalige versie: Hérédité Tests génétiques et Société, Bruxelles, De Boeck, 2001, 137 pp.)
  • met L. Cassiers, Y. Englert, A. Van Orshoven, Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek. Adviezen 1996-2000 (Leuven:Garant, 2001) 263 pp.

Externe links[bewerken]

Noten

  1. a b Jan De Volder, "Grootste intellectueel", Tertio, 30 januari 2008: "Het moet gezegd dat de revolutionaire ethische standpunten die Vermeersch al vroeg in de jaren zeventig innam - van het recht op abortus tot het recht op euthanasie - mainstream geworden zijn en in wetgeving omgezet".
  2. Zijn pedofielen boosdoeners?, De Morgen, 8 december 1979
  3. Prof. dr. Karel Van Isacker SJ, Mijn land in de kering. 1830-1980. Deel 2: de enge ruimte. 1914-1980, Antwerpen, De Nederlandsche Boekhandel, 1984, p. 219
  4. Alzo sprak ik in 1979 - De Morgen 28 januari 2011
  5. Vlaamse intellectuelen sluiten onafhankelijkheid niet uit, De Morgen, 22 februari 2008
  6. De Islam en de hoofddoek in België
  7. Etienne Vermeersch in Zeno: Als symbool is de boerka erger dan de swastika, Zeno, 2 juni 2012.
  8. Etienne Vermeersch: Keppeltje slachtoffer van islamitische hoofddoek, Joods Actueel, 4 juni 2012.
  9. Radio-interview, Titaantjes, Radio 1
  10. Nog meer kindjes? Rampzalig voor de hele mensheid, De Morgen, 7 juli 1998
  11. [De ogen van de panda. Een milieufilosofisch essay], Brugge, Van de Wiele, 1988, 72 pp. ISBN 9789069660349
  12. Wanhopig op weg naar 10 miljard, De Morgen, 12 maart 2011
  13. Etienne Vermeersch: Geboorteplanning lijkt taboe Knack, 28 november 2011
  14. Wetenschappelijke evoluties zetten bedevaartsoorden een hak. Lourdes heeft mirakel nodig, Het Nieuwsblad - 12 maart 2006.
  15. "Het paranormale ter discussie, Studium Generale Utrecht 1992 (publicatie van de lezingenreeks uit 1990).
  16. Wetenschappelijke apriori's tegen het paranormale door Prof. Etienne Vermeersch.
  17. Christophe Vekeman, Waarde redactie, De Standaard, 30 september 2005
  18. Van Antigone tot Dolly: Veertig jaar kritisch denken, recensie door Kris Deschouwer - De Standaard, 25 september 1997: "Wat hij met luider stemme verkondigt, behoeft echter geen demagogische debattrucjes. De kracht van zijn argumenten put hij uit een ijzersterke logica, waarbij hij altijd de wetenschap als bron van inspiratie gebruikt."
  19. Sabbeprijs voor Etienne Vermeersch, Het Nieuwsblad, 29 augustus 2007
  20. De Standaard. "Geuzenprijs voor Etienne Vermeersch en Erwin Mortier", 16 oktober 2010.
  21. "Geuzenprijs van ’t Zal Wel Gaan voor Etienne Vermeersch en Erwin Mortier", 20 november 2010.
  22. www.fov.be, Prijs Vrijzinnig Humanisme 2011
  23. Vermeersch is grootste intellectueel van Vlaanderen - De Standaard, 22 januari 2008
  24. Etienne Vermeersch heeft meest invloed, De Standaard, woensdag 23 januari 2008
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Etienne Vermeersch.