Etnische zuivering

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Er is sprake van etnische zuiveringen wanneer er gewelddadige acties ondernomen worden om een etnische groep(ering) in een gebied in aantal te verminderen. Het onderscheid met genocide is dat hierbij niet noodzakelijk sprake is van massamoord. Etnische zuiveringen zijn moeilijk te onderscheiden van perioden van oorlog; hier kan sprake zijn van het ontvluchten van een gebied waar de oorlog wordt uitgevochten door etnische groepen; doorgaans wordt de getalsverhouding tussen etnische groepen in een gebied blijvend gewijzigd.

Van etnische zuivering was in Europa altijd al sprake maar ze nam massale vormen aan toen in de 19e eeuw, en aansluitend na de Eerste Wereldoorlog natiestaten werden opgericht die streefden naar een politiek loyale en nationaal homogene bevolking. Om dit doel te bereiken werden vooral in oorlogssituaties etnische zuiveringen doorgevoerd als een doelstelling van de met elkaar strijdende staten en als oplossing voor hun onderlinge problemen. Het begrip als zodanig, vertaald uit het Engelse ethnic cleansing, kwam in zwang tijdens de (burger)oorlog in Joegoslavië gedurende de jaren negentig van de 20e eeuw. In totaal beloopt het aantal etnisch gezuiverde Europeanen in de 20e eeuw 40 miljoen mensen en bereikte een hoogtepunt in en na de Tweede Wereldoorlog. Zie hiervoor onder meer Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog.

Etnische zuivering betreft dus autochtone bevolkingsgroepen die zich in cultuur en religie van elkaar onderscheiden en niet in de eerste plaats immigrantenminderheden. Dat schept in het Nederlandse taalgebruik een definitieprobleem omdat de bepaling “etnisch” al te vaak beperkt wordt tot een koppeling aan het begrip (im)migranten, en dan met name die uit zuidelijke, vaak niet-Europese, landen. Echter, het begrip “etnisch” is niet identiek met “buitenlands” of “ras”. “Etnisch” gaat terug op de betekenis ethnos. Dit Griekse woord duidde aanvankelijk op groepen mensen die in politiek, gebruiken en godsdienst met elkaar verbonden waren. Later verschoof de betekenis van het adjectief 'etnisch' naar volken. In deze huidige betekenis moet het gesteld worden tegenover het begrip natie ofwel de staatsburgers van een nationale staat. De spanningen tussen beide identiteiten kunnen zich als uiterste consequentie ontladen in etnische zuivering.

Methodes[bewerken]

  • verjagen van de bevolking uit het door haar bewoonde grondgebied, onder (dreiging van) gewelddadigheid of als systematisch georganiseerde deportatie
  • vernietigen of onleefbaar maken van de leefomgeving, waarna vertrek of degeneratie van de bewoners plaatsvindt
  • vernietigen van cultuurkenmerken van een volk, bijvoorbeeld door verwoesting van zijn cultuurgoederen, door gedwongen bekering en door indoctrinatie zoals in verplicht onderwijs waarin deze kenmerken ontkend worden
  • gedwongen geslachtsgemeenschap, inbegrepen gedwongen huwelijken, die als gevolg hebben dat het nageslacht vervreemdt van zijn oorsprong
  • gedwongen sterilisatie

Wanneer het komt tot grootschalige moordpartijen bij etnische zuiveringen, kan er van genocide sprake zijn als die een planmatig karakter hebben. Doel is dan niet de verdrijving maar de vernietiging van de betreffende bevolkingsgroep.

Etnische zuiveringen in de historie[bewerken]

Hebreeuwse en christelijke Bijbel[bewerken]

  • De Babylonische ballingschap verwijst naar de collectieve verbanning van de Joden uit Judea, volgend op de verwoesting van de tempel in Jeruzalem in 586 v.Chr. door de Babyloniërs onder Nebukadnezar II. In Babylon mochten de bannelingen hun geloof blijven belijden. Sommigen, zoals Daniël, verwierven hoge ambtelijke posities. In 539 v.Chr. werd Babylon door de Perzen veroverd en mochten de Joden terugkeren naar Judea. Het Bijbelboek Ezra verhaalt hierover.

Na een neergeslagen Joodse opstand tegen de Romeinse heersers werd de tempel ten tweeden male verwoest (70 n.Chr). Nu werden alle Joden, zowel die van Judea als ook die van Galilea, verbannen. Een deel van hen verspreidde zich over het noorden van Anatolië en vandaar benoorden de Zwarte Zee. Een ander deel vestigde zich in de steden van het Romeinse Rijk waar al generaties lang Joodse gemeenten bestonden, in het bijzonder aan de Afrikaanse Middellandse Zeekusten en in het huidige Spanje.

Middeleeuwen[bewerken]

  • Enkele honderdduizenden Joden uit Engeland (1290), Frankrijk en verschillende Duitse staten, naar Polen (inbegrepen Litouwen en de Oekraïne, die toen bij Polen behoorden)
  • 700.000 Joden (Sefarden, ook wel met als scheldnaam maranen) en moslims (morisco's) uit Spanje (1492-1610), na hun vlucht naar Portugal werden Joden ook vandaar verdreven

Nieuwe Tijd[bewerken]

Koloniale tijd[bewerken]

Twintigste eeuw[bewerken]

Eenentwintigste eeuw[bewerken]

  • Darfoer, verdrijving van de zwarte bevolking door Arabische milities, 2003 - heden

Trivia[bewerken]

De plannen voor de Nederlandse annexatie van Duits grondgebied na de Tweede Wereldoorlog omvatte tevens het verdrijven van de aldaar aanwezige Duitse bevolking die te weinig overeenkomsten vertoonde met de Nederlandse taal en cultuur.

Voetnoten[bewerken]

  1. United Nations Conciliation Commission for Palestine
  2. Ian Kershaw, Keerpunten: tien beslissingen die de loop van de Tweede Wereldoorlog voorgoed veranderden, Spectrum, 2010, p. 464
  3. The Bulgarian Helsinki Committee: The Human Rights of Muslims in Bulgaria in Law and Politics since 1878

Bron[bewerken]

Voor een historisch overzicht met tabellen: P.H. van der Plank, Etnische Zuivering in Midden-Europa : natievorming en staatsburgerschap in de XXe eeuw (Leeuwarden, 2004), ISBN 9789055735754.