Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Lutheranisme
Voortgekomen uit 1809 uit de Zweedse Kerk
Aard
Locatie Finland
Aantal leden 4,146,056 (76,4%)[1]
Karakter midden-orthodox (meerderheid)
Portaal  Portaalicoon   Christendom
De Kathedraal van Turku, de belangrijkste kathedraal van Finland

De Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland (Fins: Suomen evankelis-luterilainen kirkko; Zweeds: Evangelisk-lutherska kyrkan i Finland) is de nationale kerk van Finland. Het hoofd van de Kerk is de Aartsbisschop van Turku, Kari Mäkinen, die op 1 juni 2010 Jukka Paarma opvolgde als aartsbisschop van Turku.

Lidmaatschap[bewerken]

Hoewel het lidmaatschap van de Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland jaarlijks afneemt, is het met 4,1 miljoen leden een van de grootste Lutherse kerken ter wereld. Eind 2012 behoorde 76,4% van de Finnen tot de Finse Kerk. De afname van het aantal gelovigen hangt vooral samen met de kerkbelasting: iedere Fin die behoort tot de Finse Kerk moet 1 à 2 procent belasting afdragen. De controverse rondom homoseksualiteit doet het aantal kerkleden ook afnemen.

Indeling[bewerken]

De Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland telt negen bisdommen met aan het hoofd van ieder bisdom een bisschop (en in het geval van het aartsbisdom Turku een aartsbisschop). Naast de negen bisschoppen is er ook een militaire bisschop (Hannu Niskanen). De Kerk telt vele parochies die worden bestuurd door een priester en een parochieraad. De leden van de parochieraad worden (om de vier jaar) rechtstreeks gekozen door de parochianen.

Bisdom Stichting Kathedraal Huidige bisschop
Aartsbisdom Turku 1156 Kathedraal van Turku Aartsbisschop Kari Mäkinen (2010-)
Bisdom Tampere 1554 Kathedraal van Tampere Bisschop Matti Repo (2008-)
Bisdom Oulu 1851 Kathedraal van Oulu Bisschop Samuel Salmi (2001-)
Bisdom Mikkeli 1897 Kathedraal van Mikkeli Bisschop Seppo Häkkinen (2009-)
Bisdom Borgå 1923 Kathedraal van Porvoo Bisschop Björn Vikström (2009-)
Bisdom Kuopio 1939 Kathedraal Kuopio Bisschop Wille Riekkinen (1996-)
Bisdom Lapua 1959 Kathedraal van Lapua Bisschop Simo Peura (2004-)
Bisdom Helsinki 1959 Kathedraal van Helsinki Bisschop Irja Askola (2010-)
Bisdom Espoo 2004 Kathedraal van Espoo Bisschop Mikko Heikka (2004-)

Het hoogste orgaan van de Kerk is de Synode die tweemaal per jaar vergaderd. Het overgrote deel van de synodeleden bestaat uit leken, maar er is een vast aantal geestelijken.

Geschiedenis[bewerken]

De kerstening van Finland vond tussen de elfde en dertiende eeuw plaats. De verspreiding van het Christendom kwam maar langzaam op gang. In de twaalfde eeuw was het gebied rond Turku volledig gekerstend. In dezelfde periode werd Finland deel van het Koninkrijk Zweden. De eerste bekende rooms-katholieke bisschop van Finland was Thomas, die in de dertiende eeuw leefde. Gedurende de Middeleeuwen behoorde het bisdom Turku, de opvolger van het bisdom Finland, tot het aartsbisdom Uppsala. Aan het einde van de Middeleeuwen bloeide het katholicisme in Finland. Er waren talrijke kloosterorden actief op Finse bodem, waaronder de franciscanen, dominicanen en de orde van de birgittinessen.

Omdat Zweden in de zestiende eeuw overging tot het lutheranisme, gebeurde hetzelfde in Finland. Martinus Johannis Skytte was de eerste bisschop van Turku tijdens de Reformatie (1528-1550). Aanvankelijk veranderde er niet veel: de meeste katholieke riten bleven gehandhaafd. Pas onder de opvolger van Skytte, Mikael Agricola (1554-1557), die bij Maarten Luther had gestudeerd aan de Universiteit van Wittenberg, werd de liturgie iets veranderd. Agricola maakte Finse teksten voor de liturgie en vertaalde als eerste het Nieuwe Testament in die taal: Se Wsi Testamenti. Bekend is ook zijn catechismus, Abckiria, die grotendeels het patroon van de Kleine Catechismus van Luther volgt. De Abckiria voorzag in een leemte: maar weinig Finnen konden zich een Bijbel (er bestonden alleen Latijnse en Zweedse vertalingen) veroorloven en konden hierdoor toch in hun eigen taal kennis maken met delen van de Bijbel.

De zestiende- en zeventiende eeuw stonden bekend als de periode van de Lutherse Orthodoxie. Het lidmaatschap van de Lutherse kerk werd verplicht gesteld op straffe van de dood, terwijl het verzuimen van de wekelijkse viering van het avondmaal beboet werd. De verovering van Karelië had een onderdrukking van de Russisch-orthodoxe Kerk aldaar tot gevolg. In de achttiende eeuw was er breed gedragen kritiek op de levensstijl van sommige kerkelijke leiders. Dit leidde tot opwekkingsbewegingen bij de bevolking.

In de negentiende eeuw werd de personele unie tussen Zweden en Finland verbroken en werd het Groothertogdom Finland een onderdeel van het Russische Rijk. De Kerk van Finland werd in 1809 een zelfstandige staatskerk. Deze status kreeg ook de Russisch-orthodoxe Kerk toebedeeld. De tsaren waren gedwongen de vrijheid van de Evangelisch-Lutherse Kerk in Finland te erkennen. In Finland heerste een veel grotere godsdienstvrijheid dan in andere delen van het Russische Rijk. In 1869 werden kerk en staat in Finland gescheiden, wat betekende dat de kerk een eigen Synode kreeg om de kerk te besturen. De Finse Kerk bleef echter staatskerk, een positie die de kerk tot op de dag van vandaag heeft weten te handhaven.[2] In 1889 werd er volledige godsdienstvrijheid doorgevoerd in Finland. In 1923 mag iedereen het lidmaatschap van de Kerk op te zeggen zonder te hoeven toetreden tot een andere kerk- of geloofsgemeenschap.

Tijdens de negentiende eeuw waren er verschillende grote opwekkingsbewegingen binnen de Finse Kerk. Deze stromingen bestonden al eerder, maar hun aanhang nam sterk toe. De belangrijkste stromingen waren:

In tegenstelling tot de andere lutherse kerken in Scandinavië was er in de Finse Kerk aan het einde van de negentiende eeuw verzet tegen het opkomend liberalisme binnen de eigen gelederen. De Finse Kerk gaf de opwekkingsbewegingen binnen de Kerk grote ruimte, omdat men bang was dat veel conservatieve gelovigen zich anders zouden aansluiten bij andere kerkgenootschappen. De Finse Kerk steunde het Finse nationalisme. De nationalist Johan Vilhelm Snellman (1806-1881) kon rekenen op de steun van de Finse Kerk. De Finse kerk steunde van harte de Finse onafhankelijkheidsverklaring van 1917 en tijdens de Finse Burgeroorlog koos de kerk de zijde van de conservatieve Witten die streden tegen de Finse Socialistische Radenrepubliek (1918). Tijdens de Winteroorlog en de Tweede Wereldoorlog (Vervolgoorlog) was de Finse kerk heel belangrijk. De kerk steunde de doelstellingen van de Finse regering (verzet tegen de Sovjetrussiche agressie en het heroveren van verloren gebieden). Aan het front dienden talrijke asevelipapit, aalmoezeniers en verrichtte de kerk veel sociaal werk.

Na de oorlog, en met name in de jaren zestig, werd de Finse kerk door linkse jongeren gezien als een bolwerk van het conservatisme en burgerlijkheid. De kerk verzette zich aanvankelijk tegen het voortschrijdend individualisme en liberalisme in de maatschappij, maar in de jaren zeventig wijzigde de kerk haar beleid en werd een open geloofsgemeenschap. De kerk koos vaak openlijk partij voor links, tot ongenoegen van de burgerlijke en rechtse partijen die tot dan toe de bondgenoten van de kerk waren geweest.

In de jaren 80 en 90 verschenen er een nieuwe, tekstkritische Bijbelvertaling en een nieuw liedboek.

Doctrine[bewerken]

Een legerkapelaan reikt de Heilige Communie uit aan militairen tijdens de Winteroorlog (1940)

De eerste vertaling van het Nieuwe Testament in het Fins verscheen in 1548 van de hand van Mikael Agricola (Se Wsi Testamenti Somexi). Agricola staat vandaag de dag bekend als de vader van de Finse letterkunde. De eerste vertaling van de volledige Bijbel werd tussen 1638 en 1641 door een comité onder leiding van bisschop Erik Rothovius. In 1776 verscheen een nieuwe vertaling die nog steeds door conservatieve Lutheranen wordt gebruikt. De meest recente vertaling die door de Finse Kerk wordt gebruikt dateert uit de periode 1992 en 2004.

De geloofsleer van de Evangelisch-Lutherse Kerk is gebaseerd op de Bijbel en de belijdenisgeschriften samengevat in het Concordiënboek. In 1999 is een nieuwe catechismus verschenen.[3]

Binnen de Kerk zijn verschillende stromingen actief, variërend van uiterst liberaal en vrijzinnig tot orthodox Luthers tot charismatisch.

De Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland ziet zichzelf als een kerk binnen de Apostolische successie, hoewel niet alle geestelijken zich achter dit standpunt scharen. De Kerk erkent twee sacramenten: de Heilige Doop en de Heilige Communie.

Liturgie[bewerken]

De liturgie van de Evangelisch-Lutherse Kerk is hoogliturgisch. In de meeste kerken wordt wekelijks een avondmaalsviering gevierd. Tijdens de zondagsdiensten is er een centrale plek ingeruimd voor het Geschreven Woord van God. Er zijn drie lezingen; de eerste lezing is uit het Oude Testament, de tweede lezing is uit een Epistel (of een ander Nieuw Testamentisch boek behalve het Evangelie) en de derde lezing is een Evangelielezing. De preek neemt een voornaam deel van de dienst in beslag.

Ethiek[bewerken]

  • Vrouwelijke geestelijken. Sinds 1986 is het priesterschap opengesteld voor vrouwen. Een minderheid binnen de Kerk is tegen vrouwelijke geestelijken.
  • Creationisme. De Kerk heeft zich niet uitgesproken vóór of tegen creationisme of vóór of tegen de evolutieleer.
  • Inzegenen van homohuwelijken. Het homohuwelijk bestaat niet in Finland en als zodanig ook niet binnen de Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland. Binnen de Finse Kerk bestaan zowel voor- als tegenstanders van homoseksuele relaties en het homohuwelijk.
  • Seksuele relaties buiten het huwelijk. De Finse Kerk keurt seksuele relaties buiten het huwelijk niet per se af, maar is wel sterk gekant tegen buitenechtelijke relaties.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties