Everhardus Johannes Potgieter

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Everhardus Johannes Potgieter
Potgieter naar een portret van N.J.W. de Roode
Potgieter naar een portret van N.J.W. de Roode
Algemene informatie
Geboren 27-06-1808
Overleden 03-02-1875
Land Nederland
Werk
Jaren actief 1827-1874
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Everhardus Johannes Potgieter (Zwolle, 27 juni 1808Amsterdam, 3 februari 1875) was een Nederlands schrijver. Hij richtte in 1837 het progressief-liberale weekblad De Gids op.

Leven[bewerken]

Potgieter woonde tot 1821 bij zijn ouders in Zwolle. Daarna vertrok hij naar zijn tante Wilhelmina van Ulsen in Amsterdam om opgeleid te worden in de lederhandel. Van 1827 tot de Belgische Revolutie van 1830 was Potgieter werkzaam op een handelskantoor in Antwerpen. In Antwerpen maakte hij kennis met literaire kringen, mede onder invloed van Jan Frans Willems. Tussen april 1831 en december 1832 bracht hij een jaar in Zweden door. Zijn verblijf in Zweden was de directe aanleiding voor zijn literaire debuut (Het Noorden, in omtrekken en tafereelen). Vanaf begin 1833 was hij woonachtig in Amsterdam.

Met Reinier Bakhuizen van den Brink, Aarnout Drost en Jan Pieter Heije gaf hij in de periode 1833-1836 het blad De Muzen, Nederlandsch tijdschrift voor de beschaafde en letterkundige wereld uit, waarvan uiteindelijk zes afleveringen verschenen. Daarop volgde het invloedrijke maandelijkse tijdschrift De Gids waarvan hij redactielid was van 1837 tot 1865. Hij was tevens een van de meest actieve medewerkers en publiceerde vele commentaren en gedichten onder diverse pseudoniemen, veelal als W.D-s, een hommage aan de letterkundige en dichter W.A. Dwars. De Gids was aanvankelijk hoofdzakelijk een kritisch tijdschrift, met vertalingen en oorspronkelijk werk geïllustreerd door prenten.

Potgieter nam afscheid van De Gids in 1866. De directe aanleiding was een controverse over enkele artikelen van Conrad Busken Huet, die vanaf 1863 bijdragen schreef. Potgieter, die Huet bij het blad betrokken had, koos de zijde van Huet in een strijd met de overige redacteuren. Huet zag zich in 1865 genoodzaakt zijn ontslag in te dienen, en werd gevolgd door Potgieter.

Na zijn vertrek bij De Gids ondernam hij met Huet in 1865 een reis naar Florence, om de Dante-feesten (ter gelegenheid van diens 600e geboortedag) bij te wonen. Een en ander is beschreven in Florence.

De laatste fase van zijn leven besteedde Potgieter aan de poëzie en aan een biografie van Bakhuizen van den Brink (1870). Hij ligt begraven op de Nieuwe Oosterbegraafplaats in Amsterdam. Daar is zijn graf in 2014 gerestaureerd in opdracht van het Prins Bernhard Cultuur Fonds en de Koninklijke Boekverkopersbond.[1]

Standbeeld van Potgieter in Zwolle
Potgieter op de zomerzegels van 1940

In zijn geboortestad Zwolle is het park Potgietersingel naar hem genoemd, en er is ook een standbeeld van de schrijver te vinden. In verschillende steden en dorpen in Nederland, zoals in Utrecht, Haarlem, Bloemendaal en Zandvoort, zijn er straten naar hem vernoemd.

Gedachtegoed[bewerken]

Potgieters werk is over het algemeen kritisch en heeft een melancholische stemming. Zijn zienswijze wordt wellicht het beste getypeerd door zijn bewondering van de Nederlandse maatschappij in de Gouden Eeuw (met name in Het Rijksmuseum) en zijn strijd tegen de trage 19e-eeuwse volksgeest. Hij introduceerde het personage Jan Salie, een personificatie van de 19e-eeuwse lamlendigheid (in Jan, Jannetje en hun jongste kind). Zijn favoriet onder de Nederlandse klassieke schrijvers was P.C. Hooft, die hij qua stijl vaak imiteerde.

Werk[bewerken]

  • Het Noorden in omtrekken en tafereelen (1836-1840)
  • Liedekens van Bontekoe (1840)
  • Albert (1841)
  • Jan, Jannetje en hun jongste kind (1842)
  • Het Rijksmuseum te Amsterdam (1844)
  • Het uurwerk van 't Metalen Kruis (1856)
  • Proza 1837-1845 (2 delen) (1864)
  • Proza 1837-1845. Eerste deel (1864)
  • Proza 1837-1845. Tweede deel (1864)
  • Florence (1867)
  • Poëzy 1832-1868 (1868)
  • Gedroomd paardrijden (1875)
  • Poëzy II (1875)
  • Poëzy 1827-1874 (1875)

Externe links[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Everhardus Johannes Potgieter.
  1. Het Parool 18 september 2014