Eye Movement Desensitization and Reprocessing

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (afgekort EMDR) is een officieel erkende [1] [2] therapeutische interventietechniek die voornamelijk wordt toegepast bij mensen met een posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Deze therapie is ontwikkeld door Francine Shapiro en bestaat sinds eind jaren '80. Hoewel er veel wetenschappelijk onderzoek naar is verricht, is nog niet goed bekend hoe EMDR werkt. EMDR wordt vaak toegepast om de vastgelopen verwerking van traumatische ervaringen weer op gang te helpen. Een mogelijke verklaring is dat door het trauma de samenwerking tussen de hersenhelften verbroken is[bron?]. Voor verwerking is het noodzakelijk dat de twee hersenhelften weer gaan samenwerken[bron?]. Met EMDR gebeurt dit door in een precieze procedure een combinatie te maken van gedachten, gevoelens en beelden die een minder gunstige rol spelen in het leven van de cliënt terwijl beide hersenhelften afwisselend gestimuleerd worden. Dit gebeurt door de cliënt te vragen bijv. vingerbewegingen van de therapeut met de ogen te volgen, door met een koptelefoon muziek met afwisselend in het linker- en het rechteroor een bepaalde (extra) klank te laten horen, of door afwisselend op bijv. de linker- en rechterhand te tikken. De methode werkt ook goed bij kinderen. EMDR is wetenschappelijk goed onderzocht en blijkt effectief te zijn bij de behandeling van posttraumatische klachten[3][4]. Ook kan de methode worden ingezet bij angststoornissen anders dan PTSS, bij depressie en verslaving.

Inhoud

[bewerk] Hoe werkt EMDR?

EMDR is gebaseerd op vele therapeutische technieken. Het gespreksprotocol is gebaseerd op gedrags- en cognitieve therapieën. Ondanks uitgebreid onderzoek (EMDR is een techniek die op vele plekken bestudeerd wordt) is het precieze werkingsmechanisme achter het "links - rechts - links" nog onbekend. Een veronderstelling van Francine Shapiro is, dat EMDR analoog aan REMslaap werkt[5].

Verder wordt gesproken over "accelerated information processing", letterlijk: "versnelde informatieverwerking" - een model dat bedacht is om de snelheid waarmee EMDR kan werken te verklaren[6]. Kort gezegd komt dit model er op neer, dat psychische ziekten, klachten etc. te maken hebben met oude ervaringen die een min of meer stereotype reactie blijven oproepen. Bij psychotrauma wordt er van uitgegaan dat een cliënt als het ware 'bevroren' is in een traumatische situatie en reacties op de oude, traumatische situatie blijft herhalen, ook al is dat niet meer nodig. Bijvoorbeeld: iemand maakt een bombardement mee. Iedere keer dat hij of zij daarna een vliegtuig ziet overkomen, of een sirene hoort of brandlucht ruikt - zal hij of zij reageren alsof er groot gevaar is, ook al weet de betrokkene beslist op rationeel niveau dat dat niet het geval is. In termen van het 'accelerated information processing' is de oude, traumatische "informatie" (van het bombardement) nog niet voldoende verwerkt en blijven alle zintuiglijke ervaringen van 'toen' in het hier en nu psychische klachten oproepen. Met EMDR blijkt het mogelijk, deze traumatische respons vaak volledig te laten verdwijnen, zonder uitgebreide gesprekken en in relatief korte tijd.

Een interessante theorie komt van Nicosia[7]. Tijdens een traumatische gebeurtenis wordt veel noradrenaline afgescheiden. In de hersenen pal achter het voorhoofd heeft dit tot gevolg dat er geen communicatie meer plaats vindt tussen 'pacemaker' cellen van het septum (een soort schakelcentrum tussen de cortex en het limbische systeem) en het voorhoofdsbrein. Dit gebrek aan communicatie verhindert het 'verwerken' van traumatische informatie - de traumatische informatie blijft als het ware 'hangen'. Op basis van kwalitatieve analyse van EEG's theoretiseert Nicosia dat EMDR deze communicatie weer op gang brengt door de activiteit van deze pacemakercellen na te bootsen. Hierdoor komt het verwerkingsproces alsnog op gang.

[bewerk] Hoe ziet een sessie met EMDR er uit

Schematisch wordt EMDR in 8 stappen gedaan:

  1. Traumatische herinnering
  2. Negatieve cognitie (NC)
  3. Positieve cognitie (PC), gemeten door VoC
  4. Gevoel, (zowel emotie als lichamelijke sensatie) gemeten door de SUD
  5. Desensitisatie, SUD-metingen tussendoor
  6. Installatie, gemeten door de VoC
  7. Bodyscan
  8. Afsluiting


Emdr kan bij cliënten veel losmaken, dus zal een therapeut(e) eerst controleren of een cliënt voldoende stevig in de schoenen staat. Bij trauma's is het tegenwoordig gewoonte, om eerst de cliënt te vragen aan een positief beeld te denken. Via de technieken van emdr wordt dit beeld dan versterkt, waardoor een "veilige plek" ontstaat, waar de cliënt op terug kan vallen als de sessie heftig is.

Dan wordt aan de cliënt gevraagd, om te denken aan een beeld dat de klacht representeert. Let wel: emdr is de therapie bij voorkeur bij trauma's maar werkt ook bij een veelheid van andere aandoeningen. De nare herinnering hoeft dus niet per se traumatisch te zijn. Emdr werkt via het contact maken met de pijnlijke zaken, maar perfect kunnen visualiseren is niet nodig. Vervolgens stelt de therapeut 5 vragen aan de cliënt over dit beeld.

Wat denk je over jezelf in dit beeld ? (NC). Wat zou je willen denken over jezelf in dit beeld? (PC). Welke emotie voel je? Wat voel je in je lichaam? Hoe rot voelt dit op een schaal van 0 tot 10? De SUD-score.

Aan de hand van dit beeld en de 5 vragen volgt dan het "eigenlijke" links - rechts - links werk. Dat kan met oogbewegingen (de therapeut die met zijn/haar vingers zo'n 25 cm voor het gezicht van de cliënt heen en weer gaan) of met geluiden (een koptelefoon, met een muziekje met een links - rechts effect erin) of de therapeut duwt/ klopt zachtjes op bijv. linkerknie - rechterknie - linkerknie. Dit is het begin van de desensitisatie.

Na plm. een minuut stopt de therapeut(e) en is het 'pauze'. Er gaat een 'doek' over het beeld, het kan goed zijn om even uit te schudden, een keer diep adem te halen, etc. Dan volgt het nabespreken wat er gebeurd is. Soms gebeurt er niets - dat kan, en is niet erg. Vaak verandert er in die minuut wel het een en ander. Een cliënt hoeft niet per se het eerste zeggen wat opkomt, het heeft wel zin, om alles zoveel mogelijk te melden, soms blijkt iets onbeduidends een poos later alsnog relevant te zijn. Vertrouwen in de therapeut is hier heel belangrijk. Het wisselen van 'techniek' kan hier ook goede diensten bewijzen - bijv. stoppen met oogbewegingen als de cliënt huilt of zich schaamt, en overgaan op 'tikjes' op bijv. de knie. Aan de hand van de 'nabespreking' beslissen therapeuten cliënt samen welk beeld nu aan de orde komt. Per set van een minuut kan dat wisselen, maar daar zit wel een patroon in.

Zo kan de eerste set beginnen met een beeld waar de cliënt last van had (ook wel aangeduid als "de kop van de inktvis" - het beeld met "vieze inkt"). Na 1 set roept dit beeld bijv. verdriet op: het is dan zinnig is een verdrietig beeld te nemen voor de volgende set. Dan volgt serie sets (zogezegd een 'tentakel') met verdriet. Als het verdriet aanmerkelijk minder wordt, wordt teruggegrepen op het eerste beeld: denkbaar roept datzelfde beeld nu een andere emotie op. Bijv. angst: dan volgt een 'tentakel' van angst. Als de angst gedesensititeerd is, ga je weer naar het eerste beeld, wellicht roept dat nu woede op: dan volgt een 'tentakel' van woede. Als de woede is desensitiseerd, kijkt de cliënt weer naar het eerste beeld - enz.

Als de SUDscore voldoende laag is en het beeld geen nieuwe emoties meer oproept, komt de installatie: dat wil zeggen: de PC komt expliciet aan bod. De therapeut zal iets vragen in de trant van: "Hoe voelt je PC?" Vaak is die door de desensitisatie achterhaald. (Een positief teken!) Dan komt de vraag, om de (nieuwe) PC 'bovenop' het nare beeld te 'plakken'. Op een schaal van 0 tot 7 - hoe waar voelt dit? (De VoC, validity of cognition.) Dan weer een of meer sets links - rechts - links tot de VoC een 7 is.

Dan de bodyscan: de therapeut vraag of de cliënt nu nog enige spanning in zijn/haar lichaam voelt? Zo ja: "denk aan die plek van je lichaam" en volgen er een of meerder sets: links - rechts - links.

Als de bodyscan geen (nieuwe) spanning meer geeft, is dit ene beeld compleet gedesensitiseerd.

Dat wil niet zeggen, dat de hele behandeling klaar is. Iemand die bijv. jarenlang werd mishandeld, zal waarschijnlijk vele beelden hebben. Wel kan het zo zijn, dat omdat de PC (bijv. 'ik ben sterk') goed geïnstalleerd is, na de eerste complete behandeling de nog resterende beelden al minder klachten geven.

[bewerk] Na een EMDR sessie

Als cliënt werk je heel hard tijdens de sessie. Bij een EMDR sessie werk je zowel met je lichaam (via de oogbewegingen werkt het door in je autonome zenuwstelsel) als met je geest (nieuwe ideeën, inzichten, etc.) Je bent tegelijk bezig met het verleden (de herinneringen) en het heden (de bewegende vinger, tikjes of het geluid.) Het is dus verstandig om direct na een emdr sessie rustig aan te doen. Behalve de 'logische' vermoeidheid, hoor je na een EMDR sessie geen lichamelijke klachten te krijgen. Is dat wel zo, dan zijn dat prima invalshoeken voor de volgende sessie.

[bewerk] Scepsis

EMDR lijkt makkelijk: 'men zwaaie wat met die vinger en hoepla', hoewel EMDR een stuk complexer is dan dit (zie bovenstaande paragrafen). Al vrij snel waren er niet-professioneel geschoolde hulpverleners die EMDR gingen toepassen zonder vooropleiding.

De internationale organisatie (Emdria) waakt streng over de kwaliteit van hun opleiding en de voorwaarden voor toelating tot hun opleiding. Deze trainers onderwijzen EMDR volgens de richtlijnen van Shapiro (EMDR, Basic Principles, Protocols, and Procedures, ISBN 1-57230-672-6). Er zijn echter ook niet Emdria-gecerticifeerde EMDR-opleiders, die soms ook andere cursisten aannemen dan psychologen, psychiaters of psychotherapeuten. Bij de borging van de kwaliteit van alle EMDR-trainingen is een verleende accreditaties van de beroepsverenigingen van psychologen, psychiaters en psychotherapeuten belangrijk.

Bij effectiviteitsonderzoek is een helder onderscheid tussen echte en onvolledige EMDR dringend gewenst. Meestal beschrijft de onderzoeker gedetailleerd de gevolgde methode zodat de kritische lezer kan bepalen of EMDR goed is gebruikt of niet.

Een reden voor scepsis kan de claim van Francine Shapiro hoe ze de oogbewegingen ontdekte zijn. Haar verhaal is dat ze op een goede dag door het park liep, aan iets naars dacht ('disturbing thoughts') en opmerkte dat ze spontaan oogbewegingen maakte, waarna haar nare gedachten lang niet zo 'disturbing' meer waren. Ten eerste valt aan dit verhaal weinig te verifiëren: dit is wat ze vertelt. Ten tweede: de meeste mensen zijn zich niet bewust van het maken van 'EMDR-achtige' oogbewegingen. Toen ze deze ontdekking uitprobeerde op vrijwillige cliënten, bleek dan ook, dat niemand deze oogbewegingen kon maken, zonder de hulp van Shapiro's bewegende vingers. Hoe kon Shapiro het dan zelf, zonder hulp?

Een redelijke verklaring is hier echter mogelijk. Een jaar voor Shapiro startte met wat toen nog heette EMD (de R werd pas later toegevoegd) volgde ze workshops in de gehele USA, die gericht waren op het verminderen van stress. Denkbaar heeft ze workshops van 'One Brain' gevolgd: daar worden EMDR-achtige oogbewegingen gebruikt om emotionele stress te laten afvloeien. De protocollen, procedures en psychologische onderbouwing zijn in elk geval niet van 'one brain' afkomstig.

Een andere bron van scepsis is de onduidelijkheid of bilaterale stimulatie nu werkelijk van belang is om therapiesucces te verkrijgen. Het gespreksprotocol zelf werkt ook. Logisch, want EMDR is nu eenmaal gebaseerd op een aantal "goede, oude" therapieconcepten, die hun waarde in jarenlange praktijk hebben bewezen. De oogbewegingen versnellen het proces vaak wel. Sommigen stellen dan ook, dat het grote nut van de bilaterale stimulatie is, dat de client wordt afgeleid van de nare 'beelden' die langskomen. Feit is dat er geen specifiek effect optreedt: het maakt niet uit wat voor stimulatie toegepast wordt. Het "links rechts links" werk heeft meetbaar effect of het nu gaat om oogbewegingen, geluiden of aanrakingen.

[bewerk] Cultusvorming

Tot slot wordt EMDR door sommigen gezien als een voorbeeld van een wijze waarop wetenschap misbruikt wordt voor commerciële doeleinden. Stelling hierin is dat ontwikkelaars van methoden (zoals EMDR) een cultus creëren rondom hun methode door strenge toelatingseisen te stellen voordat men 'gecertificeerd' zou zijn. Het beleid van de nederlandse tak van de internationale organisatie (EMDRIA) is, dat de cursussen toegankelijk zijn voor afgestudeerde psychologen, psychotherapeuten en psychiaters.

EMDR wordt daarom door sommige auteurs als dankbaar voorbeeld genomen van pseudowetenschap [8][9]. Sommigen pleiten voor de z.g. 'open source' benadering: het geheel vrij geven van alle theorie en therapiemateriaal.

[bewerk] Referenties

Referenties:
  1. ^ V. van der Velde, (Trimbos-instituut,) Samenvatting multidisciplinaire richtlijn Angststoornissen, Richtlijn voor de diagnostiek, behandeling en begeleiding van volwassen cliënten met een angststoornis, ISBN 90-5253-521-3, 2003.
  2. ^ V. van der Velde, (Trimbos-instituut,) Multidisciplinaire richtlijn Angststoornissen, Richtlijn voor de diagnostiek, behandeling en begeleiding van volwassen cliënten met een angststoornis, ISBN 90-5253-500-0, 2003.
  3. ^ van der Kolk BA et al, A randomized clinical trial of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR), fluoxetine, and pill placebo in the treatment of posttraumatic stress disorder: treatment effects and long-term maintenance. J Clin Psychiatry. 2007 Jan;68(1):37-46.
  4. ^ Bisson JI, et al Psychological treatments for chronic post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis. Br J Psychiatry. 2007 Feb;190:97-104.
  5. ^ Shapiro, 1989: "Efficiacy of the eye movement desensitization procedure in the treatment of traumatic memories". Journal of traumatic stress studies, 2, 199-223.
  6. ^ Shapiro, 1995, "EMDR Basic principles, protocols and procedures", 13 e.v.
  7. ^ G. Nicosia, 1994 "A mechanism for dissociation suggested by the quantum analysis of EEG. Paper International EMDR Annual Conference.
  8. ^ James D. Herbert, a, Scott O. Lilienfeldb, Jeffrey M. Lohrc, Robert W. Montgomeryd, William T. O'Donohuee, Gerald M. Rosenf and David F. Toling (2000). Science and pseudoscience in the development of eye movement desensitization and reprocessing Implications for clinical psychology. Clinical Psychology Review Volume 20, Issue 8, November 2000, Pages 945-971, PMID:11098395
  9. ^ S. J. Lynn, & J. M. Lohr. (2003) Science and Pseudoscience in Clinical Psychology. New York: Guilford Press

[bewerk] Externe links

 
Persoonlijke instellingen