Fanny Blankers-Koen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fanny Blankers-Koen
Fanny Blankers-Koen in 1988
Fanny Blankers-Koen in 1988
Volledige naam Francina Elsje Blankers-Koen
Bijnaam De Vliegende Huisvrouw
The Flying Dutchmam
Geboortedatum 26 april 1918
Geboorteplaats Lage Vuursche
Overlijdensdatum 25 januari 2004
Overlijdensplaats Hoofddorp
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Lengte 1,75 m
Gewicht 63 kg
Sportieve informatie
Discipline sprint, hordelopen, hoogspringen, verspringen, kogelstoten, meerkamp
Trainer/coach Jan Blankers
Eerste titel Ned. kampioene 200 m en hoogspringen 1936
OS 1936, 1948, 1952
Extra Wereldrecordhoudster 100 yd 1938-1950, 100 m 1948-1952, 220 yd 1950-1954, 80 m horden 1942-1952, verspringen 1943-1954, hoogspringen 1943-1951, vijfkamp 1951-1953, 4 x 110 yd 1944-1950, 4 x 200 m 1944-1950
Portaal  Portaalicoon   Atletiek

Francina Elsje (Fanny) Blankers-Koen (Lage Vuursche, 26 april 1918Hoofddorp, 25 januari 2004) was een Nederlandse atlete. In 1948 won ze tijdens de Olympische Spelen in Londen vier gouden medailles.

Carrière[bewerken]

Eerste medaille op 50 m vrije slag[bewerken]

Kort na Fanny's geboorte in Lage Vuursche verhuisde het gezin naar het Groningse plaatsje Klein Ulsda, waar haar vader enkele jaren een boerderij runde. Na een faillissement keerde het gezin terug naar "het westen" en vestigde zich in Hoofddorp.

Fanny Koen was elf jaar, toen zij zich aanmeldde bij de plaatselijke gymnastiekvereniging Hoofddorp. Al gauw blonk ze uit bij de gewone wekelijkse gymlessen. Vooral haar perfect uitgevoerde vogelnestjes aan de ringen werden bekend. En als 's zomers buiten atletiek werd beoefend, was Fanny de snelste loopster.[1] Ze had echter veel meer talenten, die zich vooral ook uitten in het zwembad. Haar eerste medaille haalde ze op de 50 meter vrije slag, maar ook tennis en schaatsen vond ze leuk. Haar trainers drukten haar echter op het hart om een keuze te maken.[1]

Nationaal record 800 meter[bewerken]

In 1935 meldde Fanny Koen zich aan bij de Amsterdamse damesatletiekvereniging ADA en prompt liep ze nog in datzelfde jaar haar eerste nationale record: op de 800 m. Frits de Ruijter, later zelf succesvol op de middellange afstand, zag haar lopen: 'Het was 22 september 1935, ze moet net zeventien zijn geweest en ik was juist Nederlands jeugdkampioen op de 800 meter geworden. (..) Fanny liep op die dag een 800 meter. Vooral deze afstand werd niet geschikt geacht voor vrouwen. Maar ze verbeterde meteen het Nederlandse record. Fanny liep heel krachtig, ze was buitengewoon gespierd en dat is ze ook altijd geweest. Dat bijzondere lijf is de basis voor het hele succes geweest.'[1]

Standbeeld Fanny Blankers-Koen, Rotterdam, mei 2007

Fanny Blankers-Koen heeft later vaak verwezen naar dat eerste record dat niet op haar lijf was geschreven, want ze zou de geschiedenis ingaan als sprint- en springkampioene. 'Maar ik had longen als blaasbalgen.'[1]

Eerste deelname Olympische Spelen[bewerken]

Op achttienjarige leeftijd debuteerde Fanny Blankers-Koen op de Olympische Spelen in Berlijn van 1936. Daar werd ze vijfde bij het hoogspringen en vijfde op de 4 x 100 m estafette in 48,8 s, nadat zij in de series samen met Lies Koning, Kitty ter Braake en Ali de Vries een tijd had gerealiseerd van 48,4, wat een ruime verbetering was van uit 1932 stammende nationale record van 49,4. Haar eerste internationale medailles won Fanny in 1938. Op de Europese kampioenschappen in Wenen won ze brons op de 100 en 200 m.

Berlijn was voor Koen te vroeg gekomen, de Spelen van Helsinki in 1940 zouden háár spelen moeten worden. Maar de Tweede Wereldoorlog doorkruiste haar ambities. Fanny Koen trouwde dat jaar – 1940 – met haar trainer Jan Blankers en in 1941 werd zij voor het eerst moeder.[2]

De vliegende huisvrouw[bewerken]

Ondanks het ontbreken van grote wedstrijden waren de oorlogsjaren sportieve topjaren voor Blankers-Koen: ze vestigde in 1942 wereldrecords op het verspringen en de 80 m horden, in 1943 op het ver- én hoogspringen en in 1944 op de 100 yd en de estafettenummers 4 x 110 yd en 4 x 200 m. Maar ook in 1944 zou er van Olympische Spelen geen sprake zijn. En toen Blankers-Koen in 1946 haar tweede kind kreeg, leek haar loopbaan voorbij. Dat vrouwen aan atletiek deden werd inmiddels geaccepteerd, maar een moeder van twee kinderen die topprestaties levert, dat leek uitgesloten.[2]

Toch begon Blankers-Koen twee maanden later alweer te trainen en won datzelfde jaar nog vijf nationale en twee Europese titels: de bijnaam 'de vliegende huisvrouw' was geboren.[2] In 1947 overtrof Fanny Blankers-Koen al haar persoonlijke records en geconcentreerd werkte ze toe naar de Spelen van 1948.[2]

Olympische dag[bewerken]

De Olympische Dag van 20 juni 1948 in het Amsterdams Olympisch Stadion is een bijzondere. Reeds vanaf 1933 wordt deze dag jaarlijks in juni in het stadion georganiseerd. Een vast programma van gymnastiek, atletiek, voetbal, wielrennen en paardensport trekt telkenmale een vol stadion. In 1948 zullen er echter voor het eerst sinds twaalf jaar weer Olympische Spelen worden gehouden, zes weken later al. En Fanny Blankers-Koen zal erbij zijn. Het stadion zit met zijn 63.000 bezoekers dan ook bomvol. Het vergaapt zich aan de voetbalwedstrijd van het Nederlands elftal (met o.a. Kees Rijvers) tegen een Engels amateurelftal. En bij de paardenwedstrijden doet zelfs Prins Bernhard buiten mededinging mee.[2]

Vijftien minuten voor het begin van de 80 m horden zit Fanny Blankers-Koen echter nog op de tribune. Zij vindt de speedwaybaan van het Olympisch Stadion met zijn verborgen zachte plekken te gevaarlijk. Eén misstap en het werk van twee jaar zal vergeefs geweest zijn.[2] De organisatie voelt echter de wens van het publiek en zet Jan Blankers onder druk. Met gemengde gevoelens zegt die op het laatste moment toe. De stadionspeaker kondigt haar optreden reeds aan, maar Blankers-Koen is woedend en vertrekt op haar gympen naar het bijterrein voor een warming-up van een minuut of vijf. Pas vlak voor de start, haar tegenstandsters staan al te wachten, trekt zij haar spikes aan. Uitlopen die race en meteen omkleden, zijn haar enige gedachten en wég is ze op het moment dat het startschot klinkt. Als in een roes neemt ze de eerste horden en raakt in een voortreffelijk ritme, dat direct door het publiek wordt opgepakt. Zonder het te beseffen finisht ze met straatlengten voorsprong op de rest van het veld. Ze zit alweer mokkend in de kleedkamer als de winnende tijd wordt omgeroepen: een wereldrecord in 11 seconden rond, een verbetering van haar eigen record met drietiende van een seconde... Het publiek staat op de banken, maar Blankers-Koen laat zich niet meer zien. Het ontlokt de verslaggever van het weekblad Sportief de opmerking: 'Waarom zetten ze eigenlijk horden neer, als Mevrouw F.E. Blankers-Koen de tachtig meter loopt? Zij kijkt die dingen tóch met geen oog aan...'[2]

Fanny Blankers-Koen weet haar grootse vorm in de weken daarna vast te houden.

Olympische Spelen Londen 1948[bewerken]

Op de eerste Olympische Spelen na de Tweede Wereldoorlog won Fanny Blankers-Koen goud op de 100 m, de 200 m, de 80 m horden en de 4 x 100 m estafette. De andere loopsters van de estafetteploeg waren Gerda van der Kade-Koudijs, Xenia Stad-de Jong en Nettie Witziers-Timmer.

Doordat het wedstrijdprogramma ongunstig uitviel, kon Fanny Blankers-Koen niet meedoen aan het nummer verspringen, waarin ze de grote favoriete zou zijn geweest. Volgens sommigen had Fanny Blankers-Koen ook de gouden medaille op het verspringen, het hoogspringen en de vijfkamp kunnen winnen als ze meegedaan had, maar Fanny zelf zei dat ze daarvoor nooit de kracht zou hebben gehad.

Bij terugkomst in Nederland werd Fanny Blankers-Koen tot haar eigen verrassing door een enthousiaste menigte onthaald. Van het gemeentebestuur ontving ze een gedenkboek van het regeringsjubileum en van haar buurt in Amsterdam, als blijk van erkenning, een degelijke fiets omdat ze "nu lang genoeg gelopen had". Zo vlak na de oorlog was Fanny Blankers-Koen voor velen een symbool van de wederopbouw.

Ten tijde van de Olympische Spelen in Londen was Fanny Blankers-Koen al 30 jaar oud en moeder van twee kinderen. Haar prestaties leverden haar de bijnamen De Vliegende Huisvrouw en The Flying Dutchmam op.

Affaire Dillema[bewerken]

In 1949 kreeg Fanny in eigen land concurrentie van de jonge Friezin Foekje Dillema. Deze raakte het volgende jaar echter verwikkeld in een onaangename affaire. Dillema had een door de IAAF verplicht gestelde oproep voor een geslachtstest naast zich neer gelegd. Of zij zich heeft laten overhalen door Tonnis de Vries - Fries bestuurslid van de KNAU - om alsnog naar de keuring te gaan is onbekend. Foekje Dillema is hoe dan ook teruggetrokken uit de Nederlandse ploeg, die in juli 1950 op het punt stond om af te reizen naar Frankrijk voor een interlandwedstrijd. Vervolgens werd zij door de KNAU voor het leven geschorst.[3] Collega-sporters hebben aangenomen, dat Fanny's echtgenoot en trainer Jan Blankers een van de mensen achter de schermen was die voor de uitschakeling van Dillema hebben gezorgd. Daar is echter geen spoor van bewijs voor. Feit is, dat de KNAU verantwoordelijk is geweest voor zowel de keuring als latere schorsing van Foekje Dillema.

In 2008 toonde het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam een mannelijk Y-chromosoom aan via het DNA in huidcellen, gevonden in de kleding van de inmiddels overleden Dillema. Het Y-chromosoom codeert voor testikels. Opmerkelijk was verder dat de verhouding X- en Y-chromosomen 3 : 1 in sommige gevallen zelfs 5 : 1 was. Op grond van deze verhouding noemde de onderzoeker haar een vrouw, volgens andere onderzoekers was zij interseks [4]. Dillema ontving na haar dood excuses van de atletiekunie (KNAU) voor de wijze waarop ze na de schorsing is behandeld. Haar persoonlijke tijden zijn weer opgenomen in de ranglijsten.[5]

Olympische Spelen Helsinki 1952[bewerken]

In 1952 deed Blankers-Koen nog mee aan de Olympische Spelen in Helsinki, maar door blessures moest ze op de 200 m opgeven in de halve finales en moest ze ook in finale van de 80 m horden opgeven. Tot 1955 deed ze nog aan wedstrijdsport. In totaal behaalde zij 58 nationale titels, 5 Europese titels en vestigde ze 21 wereldrecords.

Kampioenschappen[bewerken]

Internationale kampioenschappen[bewerken]

Onderdeel Titel Jaar
100 m olympisch kampioene 1948
Europees kampioene 1950
200 m olympisch kampioene 1948
Europees kampioene 1950
80 m horden olympisch kampioene 1948
Europees kampioene 1946, 1950
4 x 100 m olympisch kampioene 1948
Europees kampioene 1946

Nederlandse kampioenschappen[bewerken]

Onderdeel Jaar
100 m 1937, 1938, 1939, 1940, 1942, 1943, 1944, 1946, 1947, 1948, 1949, 1951, 1952
200 m 1936, 1937, 1938, 1939, 1940, 1944, 1946, 1947, 1948, 1950, 1951, 1952
80 m horden 1940, 1944, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954
hoogspringen 1936, 1937, 1939, 1940, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951
verspringen 1939, 1940, 1942, 1944, 1946, 1947, 1948, 1950, 1951
kogelstoten 1947, 1955
vijfkamp 1937

Persoonlijke records[bewerken]

Onderdeel Prestatie Plaats record Datum Extra
100 yd 10,6 s Wassenaar 5 juli 1952 NR
100 m 11,5 s Amsterdam 16 juni 1948 WR 1948-1952
NR 1948-1969
200 m 23,9 s Antwerpen 22 september 1952 NR 1952-1967
220 yd 24,2 s Brescia 29 juni 1950 WR 1950-1954
800 m 2.29,0 s Amsterdam 22 september 1935 NR 1935-1953
80 m horden 11,0 s Amsterdam 20 juni 1948 WR 1948-1952
NR 1948-1963
verspringen 6,25 m Leiden 19 september 1943 WR 1943-1954
NR 1943-1960
hoogspringen 1,71 m Amsterdam 30 mei 1943 WR 1943-1951
NR 1943-1966
vijfkamp 4692 p Amsterdam 15/16 september 1951 WR 1951-1953
NR 1951-1968

Onderscheidingen en eerbetoon[bewerken]

Sinds 1981 worden in Hengelo de Fanny Blankers-Koen Games gehouden, de grootste internationale atletiekwedstrijd van Nederland. Ook het atletiekstadion van deze wedstrijden is naar haar genoemd: het Fanny Blankers-Koen Stadion.

In 1999 werd Fanny Blankers-Koen gekozen tot internationaal atlete van de 20e eeuw door de internationale atletiekfederatie, de IAAF.

Levensloop na actieve sportcarrière[bewerken]

Na haar actieve carrière was Fanny actief als chef d'équipe (ploegleidster in haar eigen woorden) van de Olympische ploeg in 1960, 1964 en 1968.

De laatste periode van haar leven verbleef Fanny Blankers-Koen in het verpleegtehuis Bornholm in Hoofddorp. Daar overleed ze op 85-jarige leeftijd.

Fanny Blankers-Koen Trofee[bewerken]

Op 9 december 2005 kregen de eerste uitverkorenen de naar Blankers-Koen vernoemde Fanny Blankers-Koen Trofee uitgereikt uit handen van de voorzitter van NOC*NSF Erica Terpstra in de Oval Lingotto te Turijn. Vijf voormalige Nederlandse topsporters, van wie er vier in Turijn aanwezig waren, mochten zich officieel winnaar van de FBK Trofee noemen. De ontvangers waren judoka Anton Geesink, kunstrijdster Sjoukje Dijkstra, roeier Nico Rienks en schaatser Ard Schenk. Ook voetballer Johan Cruijff won een FBK Trofee. Hij was echter niet aanwezig in Turijn. Hij had diezelfde dag een rol in de loting van het wereldkampioenschap voetbal 2006 in Leipzig.

Standbeeld in Hengelo.

Trivia[bewerken]

  • Het standbeeld van Fanny Blankers-Koen in Rotterdam werd geplaatst in 1954 en vervaardigd door Han Rehm.
  • In 2004 eindigde ze op nr. 29 tijdens de verkiezing van de Grootste Nederlander
  • Het standbeeld van Fanny Blankers-Koen in Hengelo werd geplaatst op 9 mei 2007 en vervaardigd door Antoinette Ruiter.
  • In Amsterdam is een brandweerkazerne naar haar vernoemd: de Fanny Blankers-Koenkazerne
  • In Hoofddorp waar ze woonde heet een sporthal de 'Fanny Blankers-Koen hal'
  • In Amsterdam is op het Olympiaplein in het monumentale hek (2007) van het sportpark de tekst aangebracht "Hier trainde Fanny Blankers-Koen".
  • In Arnhem is in de wijk Stadseiland een straat naar haar vernoemd.
  • In Zutphen is de weg naar de sporthal Hanzehal naar haar vernoemd.
  • Haar persoonlijke record op de 100 m van 11,5 bleef 62 jaar lang het clubrecord van Phanos (oorspronkelijk Sagitta) uit Amsterdam; pas in mei 2010 werd de tijd door Jamile Samuel uit de boeken gelopen.
  • In 2009 kende het Nederlands Filmfonds een subsidie voor scenario-ontwikkeling aan IDTV voor een film over het leven van Blankers-Koen. Het scenario wordt geschreven door Heleen Suèr. Beoogd regisseur is Dana Nechushtan[6]
  • In Almere is een sportpark naar haar vernoemd: Fanny Blankers Koen-sportpark (ook wel afgekort tot FBK-sportpark).
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d Uit Een koningin met mannenbenen door Kees Kooman, zie: bron hierboven
  2. a b c d e f g Uit Fanny Blankers-Koen in Het Olympisch Stadion door Tijs Tummers en Bart Sorgedrager, zie: bron hierboven
  3. Uit Fanny Blankers-Koen - De huisvrouw die kon vliegen door Kees Kooman (2012), uitg. De Boekenmakers ISBN 978-94-91426-07-0
  4. (website Foekje Dillema)
  5. Uit http://vorige.nrc.nl/sport/article1936398.ece/DNA-test_atlete_Foekje_Dillema_was_vrouw"
  6. Film over de vliegende huisvrouw Fanny Blankers-Koen. De Sportwereld (28 maart 2011) Geraadpleegd op 31 maart 2011

Externe links