Fantasia (film)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fantasia
Regie James Algar
Samuel Armstrong
Producent Walt Disney
Hoofdrollen Leopold Stokowski
Walt Disney
Deems Taylor
Distributie Walt Disney Pictures
RKO Radio Pictures
Première 13 november 1940
Genre Experimentele animatie, muziekfilm
Speelduur 120 minuten
Taal Engels
Land Verenigde Staten
Vervolg Fantasia 2000
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film
Disney

Fantasia (werktitel: The Concert Feature) is de derde film van Walt Disney Productions en een experimentele animatiefilm uit 1940. Gevisualiseerde animatie wordt op maat van klassieke muziek gepresenteerd. Voor ieder onderdeel is er een inleidende tekst. Vervolgens ziet men de animatiefilm met daarbij de bijpassende muziek, gespeeld door het Philadelphia Orchestra onder leiding van Leopold Stokowski. Fantasia kwam uit in 1940 en opnieuw in 1985 en 1990. Een vervolg op de film is verschenen in december 1999 onder de naam Fantasia 2000, geïnitieerd door Roy E. Disney.

Ondanks de aanvankelijk lage opbrengst, wordt de film tegenwoordig gezien als een klassieker.

Onderdelen[bewerken]

Elk stuk wordt ingeleid door Deems Taylor, die de kijker wat achtergrondinformatie verschaft over het muziekstuk dat ze gaan horen, en wat voor aanpassingen er eventueel gemaakt zijn aan de muziek. Sommige van de muziekstukken zijn namelijk ingekort voor de film.

Toccata en Fuga in d-moll[bewerken]

De film opent zonder openingstitel of logo’s. Men ziet een gordijn opengaan, en het orkest begint te spelen.

Het eerste stuk van de Toccata en Fuga is in live-action en laat het orkest zien terwijl het begeleid door abstracte lichtpatronen musiceert. Daarna gaat het beeld over op een abstracte tekenfilm, gebaseerd op de werken van de Duitse kunstenaar Oskar Fischinger. Voor het slotstuk wordt weer live-action beeldmateriaal gebruikt.

De Notenkrakerssuite[bewerken]

Dit filmpje draait om het veranderen van de seizoenen. Het begint met de zomer, en doorloopt dan de overige seizoenen tot de lente. Er komen veel dansstukken in voor. Centraal staan dieren, planten en fantasiewezens zoals feeën.

Vooraf vertelt Taylor het publiek dat het ballet "De Notenkraker" niet meer wordt opgevoerd; iets dat in 1940 wellicht het geval was maar inmiddels niet meer.

De Tovenaarsleerling[bewerken]

Het bekendste stuk van de film, en tevens een van de meest iconische Mickey Mouse-filmpjes. "De Tovenaarsleerling" volgt het verhaal uit Johann Wolfgang von Goethe’s gedicht, met Mickey in de hoofdrol van de tovenaarsleerling. Hij betovert een bezemsteel zodat deze voor hem water gaat halen. De bezem gaat echter door met zijn werk tot de hele kamer overstroomt, en Mickey is niet meer in staat hem te stoppen. Hij hakt in paniek de bezem aan stukken, maar elk stuk wordt een nieuwe bezem die weer water gaat halen. Uiteindelijk lost Yen Sid de tovenaar het probleem op.

Na afloop van het filmpje schudden Mickey en dirigent Leopold Stokowski, beiden in silhouet elkaar de hand.

Le Sacre du printemps[bewerken]

Dit segment volgt het ontstaan van de aarde, de eerste levensvormen, de bloei van de dinosauriërs en hun uiteindelijke uitsterving. Opmerkelijk voor Disney is dat de dieren niet antropomorf zijn gemaakt, maar zich realistisch voortbewegen en gedragen. Tevens werden complexe technieken toegepast om vulkanen, kokende lava en aardbevingen weer te geven. Bepaalde details zijn inmiddels door archeologisch onderzoek wel achterhaald. De Tyrannosaurus Rex en Stegosaurus leefden in een ander tijdperk, de T-Rex had geen drie vingers aan elke hand maar twee en ook de theorie dat de dinosaurussen uitstierven door droogte en zandstormen is weerlegd.

Intermezzo - Het geluidsspoor[bewerken]

  • Regie: Sharpsteen and David D. Hand

Een tussenstuk van 15 minuten, waarin de muzikanten het theater verlaten en men de titelkaart van de film te zien krijgt.

Na het tussenstuk volgt een stukje jazz, begeleid door een klarinet. Met beelden krijgt het publiek te zien hoe geluidsgolven werken.

De Pastorale[bewerken]

Dit filmpje speelt zich af ten tijde van de Griekse mythologie en laat centauren, de Olympische Goden, saters en andere mythologische wezens zien. Deze wezens houden een festival ter ere van Bacchus, de god van de wijn. Het feest wordt verstoord door Zeus, die een groot onweer loslaat op het feestvierders.

Dit segment werd het vaakst bekritiseerd door bioscoopbezoekers als pure kitsch. Andere mensen had kritiek op de scène waarin sommige vrouwelijke centauren kort met ontblote borsten in beeld verschijnen (ook later in "De Nacht op de Kale Berg" zien we in de vlammen kort vrouwen met ontblote borsten verschijnen). Ook zijn sommige centauren vrouwen met zwarte huidskleur en het onderlichaam van een zebra, wat tegenwoordig wat racistisch overkomt. Eén scène werd bovendien later gecensureerd op de latere video- en dvd-uitgaven. Het betreft een scène waarin een zwart centaurinnetje de hoeven poetst van een blanke centaurin.[1]

Urendans[bewerken]

Een parodie op ballet waarbij achtereenvolgens groepjes struisvogels, nijlpaarden, olifanten en krokodillen dansen.

Nacht op de Kale Berg /Ave Maria[bewerken]

Dit filmpje is een tweeluik. Het eerste luik bestaat uit "De Nacht op de Kale Berg", waarin 's nachts een demon, Chernabog, ontwaakt op een bergtop. Ter ere van Walpurgisnacht roept hij talloze spoken, monsters en levende doden op en houdt een woest feest. Als de ochtend aanbreekt en de kerkklokken beginnen te luiden worden de demonen verjaagd en gaan slapen. Het tweede luik sluit hier meteen op aan en toont een hele hoop gesluierde mensen die in processie met lampionnen door een bos stappen op de melodie van Ave Maria.

Acteur Béla Lugosi diende als live-action model voor Chernabog, en bracht enkele dagen in de studio door om te poseren voor de tekenaars.

Achtergrond[bewerken]

Productie[bewerken]

Eind jaren 30 begon de populariteit van Walt Disney's Mickey Mouse te dalen. Om het personage weer populairder te maken, maakte hij het filmpje “De Tovenaarsleerling”. Dit filmpje werd gemaakt als een speciale productie, waarin het personage niet zou spreken en de beelden werden begeleid door muziek van Paul Dukas, L'apprenti sorcier (1897).

Terwijl het werk aan “De Tovenaarsleerling” in volle gang was, ontmoette Disney de beroemde dirigent Leopold Stokowski.[2] Hij bood aan als dirigent op te treden voor het filmpje, en stelde een orkest van 100 muzikanten samen om de muziek op te nemen.[3][4] Met een lengte van negen minuten werd het filmpje 2 minuten langer dan een gemiddeld Mickey Mouse-filmpje.

De productiekosten van het filmpje liepen echter op tot $125,000, een bedrag waarvan Walt Disney wist dat hij het nooit terug zou kunnen verdienen als hij niet met iets groters kwam. Op aandringen van Stokowski besloot hij het concept van “De Tovenaarsleerling” uit te breiden, en meer muziekstukken van animatiebeelden te voorzien. Disney huurde componist en muziekcriticus Deems Taylor in om als verteller de filmpjes aan elkaar te praten. Stokowski kwam met de naam Fantasia.[5] en dit werd zijn definitieve titel. De werktitel van deze film was "The Concert Feature".

Hoewel het Philadelphisch Orkest de muziek voor de film heeft opgenomen, zijn ze niet in de film te zien. Het orkest dat men in de film ziet spelen bestaat uit lokale muzikanten uit Los Angeles en medewerkers van Disney.

Presentatie[bewerken]

Walt Disney wilde dat Fantasia geen gewone film zou worden, maar meer een getekend concert. Hij liet speciale programmaboekjes maken voor de voorstelling. Elke bioscoop waar de film te zien was werd voorzien van 30 of meer speakers om de kijker het geluid optimaal te laten horen.

Fantasia had oorspronkelijk geen introstuk of aftiteling. Er was enkel een titelkaart te zien tijdens het pauzestuk van de film. Deze titelkaart werd voor latere uitgaven naar het begin van de film geschoven.

Ontvangst[bewerken]

"Fantasia" werd de eerste langspeelanimatiefilm van Disney die genadeloos flopte aan de kassa. Intellectuelen en fans van klassieke muziek vonden de film pure kitsch en het grote publiek miste het pretentieloze kinderamusement dat ze altijd met Disney associeerden. Een van de redenen dat "Fantasia" zoveel verlies maakte had ook met de Tweede Wereldoorlog te maken, waardoor Disney een groot deel van zijn afzetmarkt in Europa kwijt was. De studio kwam in grote financiële problemen en maakte snel een eenvoudigere langspeelanimatiefilm, Dumbo (1941) die opnieuw een kaskraker werd. Voor Disney zelf was het echter een zware klap en hij zou nooit nog in zijn carrière zo'n zwaar artistiek risico nemen.

Toen "Fantasia" in 1969 werd heruitgebracht in de bioscoop groeide de film onverwacht uit tot een cultfilm. Fans van psychedelica en hallucinogene drugs kwamen in groten getale kijken en ook filmcritici herwaardeerden "Fantasia" als een meesterwerk dat zijn tijd ver vooruit was. Tegenwoordig wordt "Fantasia" beschouwd als een klassieker, al blijven bepaalde segmenten hun voor- en tegenstanders hebben.

Prijzen[bewerken]

De film won in 1941 twee speciale Academy Awards:

  • Walt Disney, William E. Garity and J.N.A. Hawkins — voor hun grote bijdrage aan het gebruik van geluid in films.
  • Leopold Stokowski — Voor het maken van een nieuwe vorm van gevisualiseerde muziek.

In 1990 werd Fantasia uitgekozen voor opslag in het National Film Registry.

Fantasia is tweemaal erkend door de American Film Institute:

Externe links[bewerken]

  • (en) Filmsite.org - Een uitgebreide beschrijving van de animatiefilm en de verschillende onderdelen bij elk muziekstuk.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1]
  2. Fantasia (1940) – Trivia
  3. Barrier, Michael (1999). Hollywood Cartoons. New York: Oxford University Press. Pg. 243.
  4. Thomas, Bob (1991). Disney's Art of Animation: From Mickey Mouse to Beauty and the Beast. New York: Hyperion. Pg. 86
  5. fantasia – Definitions from Dictionary.com
Animatiefilms: Sneeuwwitje en de zeven dwergen (1937) · Pinokkio (1940) · Fantasia (1940) · Dombo (1941) · Bambi (1942) · Saludos Amigos (1942) · De Drie Caballeros (1944) · Make Mine Music (1946) · Vrij en Vrolijk (1947) · Melody Time (1948) · De Avonturen van Ichabod en meneer Pad (1949) · Assepoester (1950) · Alice in Wonderland (1951) · Peter Pan (1953) · Lady en de Vagebond (1955) · Doornroosje (1959) · 101 Dalmatiërs (1961) · Merlijn de Tovenaar (1963) · Jungle Boek (1967) · De Aristokatten (1970) · Robin Hood (1973) · Het Grote Verhaal van Winnie de Poeh (1977) · De Reddertjes (1977) · Frank en Frey (1981) · Taran en de Toverketel (1985) · De Speurneuzen (1986) · Het Dappere Broodroostertje (1987) · Oliver & Co. (1988) · De kleine zeemeermin (1989) · De Reddertjes in Kangoeroeland (1990) · Belle en het Beest (1991) · Aladdin (1992) · The Lion King (1994) · Pocahontas (1995) · De Klokkenluider van de Notre Dame (1996) · Hercules (1997) · Mulan (1998) · Tarzan (1999) · Fantasia 2000 (1999) · Keizer Kuzco (2000) · Dinosaur (2000) · Atlantis: De Verzonken Stad (2001) · Lilo & Stitch (2002) · Piratenplaneet (2002) · Brother Bear (2003) · Paniek op de Prairie (2004) · Chicken Little (2005) · Meet the Robinsons (2007) · Bolt (2008) · De prinses en de kikker (2009) · Rapunzel (2010) · Wreck-It Ralph (2012) · Frozen (2013)
Live-action/animatie: The Reluctant Dragon (1941) · Victory Through Air Power (1943) · Melodie van het zuiden (1946) · So Dear to My Heart (1949) · Mary Poppins (1964) · Heksen & Bezemstelen (1971) · Peter en de Draak (1977) · Who Framed Roger Rabbit (1988) · Enchanted (2007)
DisneyToon Studios: DuckTales: Het Geheim van de Wonderlamp (1990) · A Goofy Movie (1995) · Doug's 1st Movie (1999) · Teigetjes Film (2000) · Het Speelplein: De Grote Vakantie (2001) · Terug naar Nooitgedachtland (2002) · Jungle Boek 2 (2003) · Knorretje's Grote Film (2003) · Teacher's Pet (2004) · Poeh's Lollifanten Film (2005) · Bambi II (2006) · Tinker Bell (2008)
Overig: The Nightmare Before Christmas (1993) · De reuzenperzik (1996) · Valiant (2005) · The Wild (2006) · Roadside Romeo (2008) · A Christmas Carol (2009) · Alice in Wonderland (2010)