Faux pas

Een faux pas is een overtreding van de sociale regels of etiquette (meestal door een buitenstaander) door het niet waarnemen van bepaalde signalen, verkeerd interpreteren van de sociale regels en cultuur of niet op de hoogte zijn hiervan. In deze zin is het eigenlijk een soort blunder, met dien verstande dat door de omgeving het een "buitenstaander" vaak minder zwaar wordt toegerekend. De term is afkomstig uit het Frans en betekent letterlijk "misstap".

De gevolgen kunnen variëren van negeren of hilariteit tot sociale uitsluiting.

Faux pas komen meestal voor bij internationale bezoekers die de lokale cultuur niet kennen. Gedrag dat "thuis" als normaal wordt bestempeld, kan in het land in kwestie als onbeschoft worden beschouwd. Maar ook binnen hetzelfde land kunnen de sociale regels verschillen per streek/milieu/familie/... Hoe groter de cultuurverschillen zijn, hoe groter de kans op een "faux pas" is. Het is altijd verstandig om zich van tevoren zo goed mogelijk te informeren, en bij internationale contacten altijd voorzichtig te zijn met uitspraken.

Voorbeelden van (veel voorkomende) faux pas zijn:

Algemene faux pas

• In slaap vallen tijdens een vergadering of op een andere manier duidelijk laten blijken dat men niet naar de spreker luistert of niet 'meedoet'.
• Zonder afzeggen of geldige reden niet op een afspraak komen opdagen. Over al dan niet op tijd komen gelden verschillende regels per land.
• In veel culturen wordt gehele of gedeeltelijke naaktheid niet getolereerd. Dit geldt met name voor de geslachtsdelen, anus en (vrouwen)tepels. Voor (heel kleine) kinderen, borstvoeding en op nudistenstranden en -campings geldt deze regel meestal niet. Overigens wordt ook borstvoeding geven in het openbaar in veel culturen afgekeurd en dienen vrouw en baby zich af te zonderen.
• Op ongepaste tijden of plaatsen roken.
• Sigaretten als cadeau wordt in de westerse wereld minder acceptabel gevonden.
• Zwarte of schuine humor buiten de familie- en vriendenkring. Ook grappen over of de spot drijven met religie kan verkeerd vallen.
• Met een aangebroken biertje of andere alcoholische versnapering over straat lopen.
• In het openbaar urineren of defeceren.
• Hoewel de culturele regels van gebied tot gebied verschillen, wordt ook (te) seksueel gedrag in het openbaar niet gewaardeerd. Men denke hier aan bijvoorbeeld tongzoenen op straat, en alles dat verder gaat dan dat. In Angelsaksische culturen gebruikt men de uitdrukking 'Get a room!' ('Huur een (hotel)kamer!').
• De gewoonte ook volwassen personen soms met "jongen" of "meisje" aan te spreken, wordt niet overal en niet door iedereen op prijs gesteld.
• Te gemakkelijk tot tutoyeren overgaan. Terwijl in Nederland en de Anglo-Saxische landen op het werk (en met name in de finciele sector) zeer snel tot tutoyeren wordt overgegaan, wordt dit in andere landen (bijvoorbeeld China en Japan maar ook Duitsland en Frankrijk) niet op prijs gesteld, zeker niet bij een eerste contact.
• Met name in professionele situaties wordt het vaak niet gewaardeerd dat men te direct is tegen een leidinggevende of hem of haar zelfs tegenspreekt. Dit geldt ook in sommige situaties voor notabelen zoals de burgemeester, de wethouders, de notaris, de dokter, het schoolhoofd, etc. Zij moeten eveneens met extra respect worden bejegend.

Geografische uitdrukkingen

Sommige geografische locaties hebben in het Nederlands namen die bij bepaalde landen gevoelig liggen. Zo zal een Arabier niet over de Perzische Golf spreken, maar over de 'Arabische Golf' of 'de Golf', aangezien de naam Perzische Golf zou suggereren dat de zee exclusief onder Iraanse soevereiniteit valt. Een soortgelijke situatie geldt voor de Zuid-Chinese Zee met betrekking tot andere omliggende landen als Vietnam en de Filipijnen.

China

• In het openbaar boos worden.
• Het elkaar op de schouders slaan en andere lichamelijke aanrakingen wordt in China niet gewaardeerd. Chinezen behouden lichamelijk contact voor aan hun naasten en dierbaren. Dit geldt ook en vooral voor zoenen als begroeting.
• Wanneer een ander iets aanbiedt (bijvoorbeeld de rekening in een restaurant betalen, of andermans spullen helpen sjouwen) dient men, al is het voor de vorm, te protesteren en aan te bieden het zelf te doen. De ander zonder protest laten begaan wordt als onbeleefd gezien.
• De eetstokjes rechtop in het eten zetten (dit lijkt namelijk erg op het offeren van rijst bij een begrafenis en is dus "spotten met de dood").
• Met eetstokjes spelen of dingen aanwijzen.
• De term Mandsjoekwo of Mandsjoerije gebruiken voor Noordoost-China.
• Aan Taiwan refereren als onafhankelijke staat.
• Negatief over Mao Zedong praten. In de ogen van veel Chinezen was hij een groot leider;
• Vaak worden zaken en privé niet gescheiden, en dient een zakenrelatie een voortzetting te zijn van een goede persoonlijke band. Het niet naleven van deze regel is een faux pas en leidt tot het afketsen van de deal.
• Niet meedoen aan religieuze openingsrituelen waar men voor uitgenodigd is. Denk hierbij aan het openen van een nieuwe zaak, nieuwjaarsofferingen (opening van het nieuwe (Chinese) jaar) en andere openingen. Bij de rituelen worden de goden uit het Chinese pantheon gevraagd om bescherming en het geven voorspoed.
• In restaurants vragen obers niet aan de gasten of het hun gesmaakt had.
• Bij eten en drinken is het niet vanzelfsprekend dat men willekeurig eet en drinkt aan begin van de maaltijd. De oudste persoon mag als eerste de stokjes heffen of het glas aanpakken om te drinken.
• Jezelf als eerste thee of andere drank inschenken is een faux pas. Men moet de oudste persoon aan tafel het eerst inschenken en jezelf als laatste. Men schenkt ook anderen in, ook al is hun glas niet helemaal leeg. Als iemand jouw thee inschenkt moet men met zijn wijsvinger en middelvinger zachtjes twee keer op tafel tikken. Dit laatste gebruik komt vooral voor in de Chinese provincie Guangdong en onder Kantonezen.

Duitsland

• Hitler of de Holocaust ter sprake brengen. Dit is nog altijd een gevoelig onderwerp.

India

• Eten of de hand geven met de linkerhand. Deze wordt daar namelijk gebruikt voor het afvegen van de billen na toiletgebruik.

Iran

• Taraf is het uit beleefdheid doen van loze beloften, een gewoonte die overigens ook in andere landen voorkomt. De spreker later aan deze 'beloften' houden kan hem ernstig in verlegenheid brengen.
• Niet afdingen op producten geldt als faux pas. Dit impliceert namelijk dat men de ander geen interessante gesprekspartner vindt.
• Een stropdas dragen.

Islamitische landen

• Tijdens de ramadan als niet-moslim voedsel consumeren voor de neus van moslims.
• Alcoholconsumptie in het openbaar.
• Vaak worden zaken en privé niet gescheiden, en dient een zakenrelatie een voortzetting te zijn van een goede persoonlijke band. Het niet naleven van deze regel is een faux pas en leidt tot het afketsen van de deal.

Japan

• Bij het proosten "chin chin" zeggen. Niet alleen gebruikt men het woord "kampai", maar refereert "chin chin" in het Japans ook aan het mannelijk lid.
• Het Japans kent een formele variant voor formele situaties. Wie in dergelijke situaties 'gewoon' Japans spreekt begaat een faux pas.

Nederland

• Over geld of inkomen praten tegen anderen dan familie of zeer goede vrienden.
• Met eten beginnen voor de gastvrouw of oudste vrouw.
• Ongevraagd jezelf een tweede portie opscheppen.
• Een dame vragen naar haar leeftijd.

Rusland

• Een vrouw een even aantal bloemen aanbieden.
• Je gast voor het eten wegsturen of zelf voor het eten weggaan.

Zuid-Afrika

• Het woord "kaffer" gebruiken. Dit was een scheldwoord voor zwarten dat dateert uit de Apartheid.

Zie ook

Taboe