Felix Meritis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De opening van het Felix Meritis gebouw op 31 oktober 1788, geschilderd door Adriaan de Lelie, Amsterdams Historisch Museum
Felix Meritis aan de Keizersgracht te Amsterdam.

Felix Meritis ('Gelukkig door verdiensten') is de naam van een voormalig genootschap en het bijbehorende gebouw aan de Keizersgracht 324 te Amsterdam. Van 1988 tot 2014 was de Stichting Felix Meritis in het pand gevestigd met een Europees Centrum voor Kunst, Cultuur en Wetenschap.

Genootschap[bewerken]

Grondplan van het gebouw, uit P.J. Goetghebuer (1827): Choix des Monuments

Het genootschap Felix Meritis werd in 1777 opgericht door de gegoede burgerij van Amsterdam dat tevens aandelen kocht voor het bouwproject op de Keizersgracht. Jan Gildemeester Jansz. schonk een fors bedrag.[1] Op 31 oktober 1788, opende het gelijknamige gebouw zijn deuren. Het genootschap richtte zich, geïnspireerd door de verlichtingsidealen, op de bevordering van kunst en wetenschap en onderscheidde de departementen Muziek, Tekenkunde, Natuurkunde, Koophandel en Letterkunde. Felix Meritis' ovale concertzaal was tot ver in de 19de eeuw de belangrijkste muziekzaal van Amsterdam en genoot een grote internationale reputatie: vele bekende musici traden er op, onder wie Robert en Clara Schumann, Camille Saint-Saëns, Johannes Brahms en Julius Röntgen. Het orkest van Felix Meritis gold als het beste van Nederland, en gaf onder leiding van dirigent Johannes van Bree vele Nederlandse premières. Zo werden de Negende symfonie van Beethoven en de Symphonie fantastique van Berlioz voor het eerst gespeeld in de concertzaal van Felix Meritis. De kleine zaal van het Concertgebouw is geïnspireerd op deze zaal. Het genootschap werd in 1889 opgeheven.

Roemruchte geschiedenis[bewerken]

Nadat het genootschap in 1888 werd ontbonden nam drukkerij Holdert & Co het pand over, en groeide uit tot een van Amsterdams grootste drukkerijen. In 1932 werd een deel van het gebouw verwoest door brand. Van 1947 tot 1981 had de CPN haar hoofdkantoor in het pand en rolde het dagblad De Waarheid er aan de achterkant van het gebouw op de Prinsengracht van de persen. De administratie en de redactie van De Waarheid hadden ook hun kantoren in het gebouw en dat was eveneens het geval met de vestiging van de afdeling Amsterdam van de CPN. In de jaren vijftig stond Felix Meritis symbool voor het communisme in Nederland. Dit beeld is verankerd in het collectieve geheugen sinds de bestorming van het gebouw op 4 november 1956 als reactie op de Russische inval in Hongarije. In de late jaren zestig was Felix Meritis de bakermat van avonden voor de alternatieve jeugd, onder de naam Provadya. In 1969 opende het Shaffy-theater, dat naam maakte als pleisterplaats voor de Nederlandse avant-garde, met onder meer Ramses Shaffy, Baal, Neerlands Hoop, Onafhankelijk Toneel en Hauser Orkater.

Europees Centrum voor Kunst, Cultuur en Wetenschap[bewerken]

In 1988 vestigde de Stichting Felix Meritis zich in het pand met een Europees Centrum voor Kunst, Cultuur en Wetenschap. Felix Meritis werd zoals voorheen een internationale ontmoetingsplaats voor kunstenaars, wetenschappers, culturele ondernemers en politici en en bood ruimte aan het publieke debat, culturele processen en internationale projecten en uitwisselingen. Felix Meritis ging uit van de verscheidenheid van culturen van Europa en de betrokkenheid van individuen als verbindende kracht van de civil society onder het motto Connecting Cultures. In samenwerking met partners uit binnen- en buitenland initieerde Felix Meritis projecten als A Soul for Europe, Forum Amsterdam, The People Network, Gulliver Connect, Amsterdam Summer University, Dare2Connect, Nacht van de Filosofie, Café Europa, de Globaliseringslezing en Kuhnya. De stichting kwam in 2013 in financiële problemen en is in februari 2014 failliet verklaard. Het pand werd in april 2014 aangekocht door de Gemeente Amsterdam.

Het gebouw[bewerken]

Voorgevel van het gebouw Felix Meritis.

Het gebouw werd in opdracht van het genootschap door Jacob Otten Husly (1738-1796) ontworpen in de Lodewijk XVI-stijl. In deze stijl wordt teruggekeerd naar het classicisme, karakteristiek voor de Verlichtingstijd. De gevel met zijn Korinthische zuilen doet denken aan een Griekse tempel en overal, op en in het pand, zijn allegorische en symbolische verwijzingen naar het genootschap en zijn bezigheden te vinden. In het ontwerp van het gebouw was rekening gehouden met de specifieke eisen van de vijf disciplines waarin de leden van het genootschap zich bekwaamden. Elk departement had zijn eigen ruimte met specifieke vorm en raampartijen voor de juiste lichtinval en akoestiek. Het gebouw is een Rijksmonument.

De renovatie[bewerken]

Na eerdere renovaties (onder meer in 2006) is in februari 2011 een van de laatste renovatiefasen voltooid. Nadat de Concertzaal is verfraaid, werd de Shaffyzaal ingrijpend gerenoveerd. In het plafond van de Shaffyzaal is in 2007 schadelijke zwam geconstateerd, die succesvol werd bestreden. Vervolgens zijn de aangetaste delen stuk voor stuk weggezaagd en vervangen door nieuwe balkkoppen. Er is gekozen voor een duurzame restauratie met hout, zodat het originele karakter van deze ingenieuze houtconstructie wordt gereconstrueerd.

De nieuwe balkkoppen hebben een omtrek van ruim 2 meter en zijn op het langste punt tot wel 4 ½ meter lang. Het gewicht van deze balken ligt rond de 1500 kilo per stuk. Door een speciaal ontworpen hijssysteem zijn de balken via het achtertrappenhuis omhoog getakeld en opnieuw geplaatst.

Canon van Amsterdam[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Loes Gompes & Merel Ligtelijn, Spiegel van Amsterdam - Geschiedenis van Felix Meritis, 2007, Rozenberg Publishers

Externe links / afbeeldingen[bewerken]

  1. C.F. Gijsberti Hodenpijl (1904) Napoleon in Holland, p. 169.