Ferrocarriles de Vía Estrecha

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Ferrocarriles de Vía Estrecha[1] (FEVE) was tussen 1972 en 31 december 2012 de nationale smalspoorwegmaatschappij van Spanje. Het bedrijf was actief in de regio's Galicië, Asturië, Cantabrië, Baskenland, Castilië en León en Murcia. Het FEVE-net was 1194 kilometer lang en heeft een spoorwijdte van 1000 mm. 317 kilometer is geëlektrificeerd met 1500 volt gelijkspanning. In 2004 maakten 12,2 miljoen mensen gebruik van de treinen van de FEVE.

De FEVE is in 1972 ontstaan door een fusie van verschillende smalspoorwegmaatschappijen. Vanaf 1978 werden delen van het netwerk overgedragen aan de autonome regio's. Zij hebben eigen spoorwegmaatschappijen opgericht.

Per 1 januari 2013 is het spoorbedrijf opgegaan in de RENFE voor de treinvoering, en is het spoorbeheer overgegaan naar de Adif

Lijnennet[bewerken]

Spoorlijn Bilbao-Leon

Vanaf Bilbao Concordia zijn er 2 langeafstandspoorlijnen:

  • Naar León via Mataporquera en Matallana. Deze lijn gaat het binnenland in van het Cantabrisch Gebergte. De 333,6 km lange spoorlijn heeft een hoogteprofiel met veel pieken en dalen. Het hoogste punt van 1193 meter is gelegen in de buurt van Guardo, maar de trein Bilbao-León moet wel in totaal 2085 meter klimmen vanaf zeeniveau (17 meter), om León op 841 meter hoogte te bereiken. In 1991 is de doorgaande reizigersdienst opgeheven. In mei 1993 is de reizigersdienst heropend na grote investeringen in de herbouw van de infrastructuur.[2]
  • Naar Ferrol via Santander en Oviedo. Deze 645 km lange lijn volgt de kust met af en toe een incursie naar het binnenland. De bouw van de lijn tussen Ferrol en Oviedo was pas in 1972 klaar. Deze lijn is onder druk van generaal Franco afgebouwd en hij heeft persoonlijk de lijn op 6 september 1972 geopend. Franco was zelf afkomstig uit Ferrol en zijn vrouw uit Gijón.[3]

De hoofdlijnen splitsen zich in Aranguren, een voorstadstation van Bilbao. Naast deze hoofdlijnen zijn er nog lokale zijlijnen die deel uitmaken van de lokale spoornetten.

Lokale spoornetten[bewerken]

Er is de laatste jaren veel geïnvesteerd in de lokale spoornetten om aan de mobiliteitsbehoefte van de groeiende voorstadsteden te voldoen. De treindiensten worden uitgebreid en het aantal reizigers blijft groeien.

Bilbao[bewerken]

Er is een elektrische voorstadsdienst (cercanías) van Bilbao Concordia naar Balmaseda. Balmaseda is gelegen op de hoofdlijn naar León. Voor de goederentreinen is er een aansluitende lijn naar Luchana in de haven. Een andere goederenverbindingslijn geeft aansluiting in Ariz op het metersporige Euskotren-spoornet.

Santander[bewerken]

Spoorkaart van Cantabria, FEVE in geel en RENFE in rood

Er rijden 2 elektrische voorstadsdiensten:

  • Santander - Cabezón de la Sal (op de lijn naar Oviedo). Is dubbelsporig tot Puente San Miguel.[4] Er zijn snelle lokale treinen tussen Santander en Torrelavega, met een beperkt aantal haltes, die met een snelheid van 100 km/h rijden.
  • Santander - Liérganes. Op de hoofdlijn naar Bilbao is vanaf Orejo een zijlijn naar Liérganes.

Er is een goederenspoor naar de haven; van Maliaño naar Puerto de Raos.

Cercanías Asturias[bewerken]

FEVE-kruisstation bij El Berrón

Samen met de Renfe is er in Asturias een samenhangend voorstadnetwerk ontstaan.[5]

Dit zijn de volgende lijnen: ()= aansluitende lijnen

  • F4: Cudillero - Gijón via Pravia (F7), Avilés (C3) en Veriña (C1).
  • F5: Gijón - Laviana via El Berrón (F6) en El Entrego (C2). Bij El Entrego is de RENFE-lijn wel aan de andere kant van het dorp.
  • F6: Oviedo Infiesto op de hoofdlijn naar Santander. Er is een belangrijk kruisstation bij El Berrón (F5), waarbij alle vier mogelijke bogen zijn aangelegd en de boogsporen van/naar Oviedo een eigen perron hebben. El Berrón is tevens een grote werkplaats. De lijn is dubbelsporig tot Pola de Siero.[4]
  • F7: Oviedo - San Esteban via Trubia (F8) en Pravia (F4). Oviedo - Trubia was vroeger een breedsporige RENFE-spoorlijn die omgebouwd is naar meterspoor. De oude FEVE-lijn Oviedo - Fuso de la Reina is opgeheven. Dit is samengegaan met het opheffen van de oude FEVE-stations in Oviedo. De FEVE-treinen gebruiken nu het RENFE-hoofdstation. De treinen naar Ferrol gebruiken de F7-lijn tot Pravia, waar deze vervolgens de F4-lijn nemen richting Cudillero.
  • F8: Baiña - Collanzo via Ablaña (C1) en Mieres-Puente (C1). Dit is de enige voorstadslijn die niet elektrisch is. De lijn tussen Fuso de la Reina en Mieres-Puente heeft maar een paar treindiensten. De meeste treinen pendelen tussen Mieres-Puente en Collanzo in aansluiting op de RENFE-treinen.
  • F9: In september 2008 werd een nieuwe non-stop uurdienst van Oviedo naar Gijón via El Berrón (F6 + F5).[6] In juni 2010 is deze lijn doorgetrokken naar Trubia (F8) en zijn er haltes ingevoegd in Parque Principado, El Berrón en

Noreña.

RENFE-lijnen[bewerken]

  • C1: Puente de los Fierros - Gijón (F5) via Mieres-Puente (F8), Ablaña (F8), Soto de Rey (C2), Oviedo (C2, C3, F6, F7), Villabona de Asturias (C3) en Veriña (F4). Deze lijn rijdt over de Adif-hoofdlijn León - Gijón.
  • C2: Oviedo - El Entrego (F5) via Soto de Rey (C1).
  • C3: Oviedo - San Juan de Nieva via Villabona de Asturias (C1) en Avilés (F4).

Goederenlijnen[bewerken]

  • Avilés (F4) - Puerto de San Juan de Nieva
  • Sotiello (F5) - El Musel
  • Goederenaansluiting (F5) naar El Entrego RENFE.

Voorstadsdienst vanuit Ferrol[bewerken]

Vanuit Ferrol rijden er tot Ortiqueira voorstadstreinen op de hoofdlijn. Er zijn tussendiensten tot (in volgorde) Xuvia, San Sadurniño en Cerdido.

Voorstadsdienst vanuit León[bewerken]

FEVE-station in León

Vanuit León rijden er tot Guardo voorstadstreinen op de hoofdlijn. Er zijn tussendiensten tot (in volgorde) San Feliz, Matallana, Cistierna. De trein naar Bilbao rijdt naar Cistierna als sneldienst. De goederentreinen rijden niet tot León maar nemen de goederenlijn Matallana - La Robla. In La Robla worden goederen overgeheveld op de RENFE-spoorlijn. Van Guardo uit is er goederenlijn die naar de mijnen gaat. In het verleden waren er veel meer van dergelijke lijnen.

In León zullen de laatste paar kilometers van de lijn samen met het kopstation onder de grond gestopt worden. De stad heeft plannen om een tramnet te bouwen en het is mogelijk dat een deel van de voorstadlijn geëlektrificeerd wordt en voorstadtreinen als tram verder de stad in kunnen rijden.[7]

Cartagena - Los Nietos[bewerken]

Is een lokale lijn in Murcia tussen de stad Cartagena en het dorp Los Nietos aan de Mar Menor.

Valencia tot 1986[bewerken]

In 1964 nam de FEVE het elektrisch regionaal smalspoornet van de CTFV (Compañía de Tranvías y Ferrocarriles de Valencia) over. Op zijn beurt nam in 1986 de FGV het voorstadsnet van de FEVE over. Er was een geïsoleerde zuidelijke lijn van Valencia tot Villanueva de Castellón. Vanuit een kopstation in het Noorden van Valencia vertrokken lijnen naar Llíria, Bétera, Rafelbuñol en El Grau (bij de haven).[8] Met metrotunnels zijn de zuidelijke lijnen en de lijnen in het noorden later met elkaar verbonden. De lijn naar El Grau en de lijn tot Ademuz (nu Empalme) is vervangen door de tramlijn 4. De FEVE heeft trams gekocht van de Belgische buurtspoorwegen, gemoderniseerd en ingezet op deze lijnen.

Langeafstanddiensten[bewerken]

Trein in Bilbao Concordia klaar voor vertrek naar León. Meestal is dit geen getrokken trein, maar nu worden twee rijtuigen van de Trancantabrico ingezet met een locomotief.

In tegenstelling tot de voorstadtreinen zijn de langeafstandtreinen weinig frequent. Spanje heeft uitstekende langeafstandbusdiensten, die veel sneller en frequenter zijn dan de langeafstandtreinen van de FEVE. Langs de kust is er een snelweg waarop deze snelbussen rijden. Deze treinen halen amper 80 km/h en hebben veel haltes. De reizigers die het hele traject reizen, zijn dan ook bijna allemaal treinliefhebbers. De trein Bilbao-Léon rijdt maar een keer per dag en doet er 7 uur 18 minuten over om deze afstand af te leggen. Deze berglijn heeft geen concurrentie van een snelweg maar rijdt in tegenstelling tot de kustlijn wel door een dunbevolkt gebied. Zie hier de frequenties en reistijden:

  • Ferrol-Oviedo: 2 treinen, ongeveer 6½ uur. Er zijn een paar tussendiensten. Er zijn geen doorgaande diensten naar Santander.
  • Oviedo-Santander: 2 treinen, waarvan 1 doorrijdt naar Bilbao. Een paar diensten tot Llanes. Reistijd 4 uur 40 minuten.
  • Santander-Bilbao: 3 treinen. Reistijd 2 uur, 46 minuten.

Er is op de kustlijn wel een druk goederenverkeer. De FEVE exploiteert ook een luxueuze hoteltrein Trancantabrico met slaapwagens. Er wordt alleen overdag gereden en er worden veel excursies gemaakt.

Einde[bewerken]

De FEVE bouwde grote schulden op en had grote tekorten op de exploitatie. Onder druk van de Spaanse financiële crisis heeft de staat besloten de Spaanse spoorsector te herstructureren. Hierbij wordt de FEVE op 1 januari 2013 opgeheven en worden spooractiviteiten overgeheveld naar respectievelijk de nationale spoorwegmaatschappij, RENFE, en het beheer van de spoorinfrastructuur naar de nationale spoorinfrastructuurbeheerder, ADIF.[9] In de loop van 2013 worden de FEVE activiteiten geïntegreerd met de betrokken bedrijven.

Galerij[bewerken]

Externe link[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Decreto-ley 11/1965, de 23 de septiembre, por el que se reorganiza el Organismo autónomo "Explotación de Ferrocarriles por el Estado" que se denominará "Ferrocarriles de Vía Estrecha" http://www.boe.es/boe/dias/1965/09/25/pdfs/A13102-13102.pdf
  2. Northern Spain - a metre gauge paradise, Part 3 Reactivating La Robla, Mike Bent, Today's Railways july 2007. (issue 139)
  3. Northern Spain - a metre gauge paradise, Part 2 Bilbao to Ferrol, Mike Bent, Today's Railways march 2005. (issue 111)
  4. a b Eigen waarneming
  5. Mapa de zonas Asturias, die op elke lokale dienstregelingfolder staat, uitgegeven door FEVE
  6. Today's Railways, december 2008
  7. Todays Railways, june 2008 issue
  8. European railway atlas, Spain, Portugal, Italy, Greece door M.G.Bal
  9. railwaygazette
Spoorwegondernemingen voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië: Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Azerbeidzjan: Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België: B-Cargo · CrossRail Benelux · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije: Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Schenker Rail Bulgaria (DB)
Denemarken: Arriva Danmark · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Schenker Rail Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland: Abellio Rail NRW · AKN Eisenbahn (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn · BeNEX · Borkumer Kleinbahn · Deutsche Bahn (DB) · DB Schenker Rail (DB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Metronom Eisenbahngesellschaft · Netinera · NiedersachsenBahn · NordWestBahn · Rail4chem · Rurtalbahn · Süd-Thüringen-Bahn · trans regio · Vogtlandbahn · Westfalenbahn
Estland: CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elektriraudtee · GoRail
Finland: VR-Yhtymä (VR)
Frankrijk: Chemins de fer de Provence (CP) · Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · Société nationale des chemins de fer français (SNCF)
Georgië: Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland: Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije: Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland: Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië: Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Trenitalia (FS)
Kazachstan: Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo: Trainkos
Kroatië: Hrvatske željeznice (HŽ)
Letland: Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ)
Litouwen: Lietuvos Geležinkeliai (LG)
Luxemburg: Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo
Macedonië: Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië: Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro: Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland: Arriva · Breng · Connexxion · DB Schenker Rail (DB) · ERS Railways · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · Husa · Syntus · Veolia Transport
Noorwegen: Norges Statsbaner (NSB) · CargoNet · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Flytoget
Oekraïne: Ukrzaliznytsia/Укрзалізниця (UZ)/(УЗ)
Oostenrijk: Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) · Graz-Köflacher Eisenbahn (GKE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Westbahn · Wiener Lokalbahnen (WLB)
Polen: Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal: Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Takargo (TK)
Roemenië: Căile Ferate Române (CFR) · DB Schenker Rail Romania (DB)
Rusland: Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië: Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië: Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije: Železnice Slovenskej Republiky (ŽSR) · RegioJet (RJ)
Spanje: Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Tsjechië: České Dráhy (ČD) · LEO Express
Turkije: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk: Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · DB Schenker Rail (DB) · Eurostar · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains
Wit-Rusland: Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden: Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Zwitserland: Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · Crossrail · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)