Fethullah Gülen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fethullah Gülen
Gülen in 2012
Gülen in 2012
Algemene informatie
Bijnaam Hoca Efendi
Volledige naam Muhammed Fethullah Gülen
Geboren 27 april 1941
Land Erzurum, Turkije
Beroep Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop
Werk
Genre Soefisme, Stroming van de Islam, educatie, interreligieus en -cultureel dialoog
Stroming Hanafi, Soefisme
Invloeden Rumi, Yunus Emre, Ibn Al-Arabi, Al-Ghazali, Said Nursi
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Fethullah Gülen (Korucuk (Erzurum), 27 april 1941) is een Turkse Islamitische prediker [1] die door TIME Magazine in 2013 gekozen werd als een van de meest invloedrijke mensen ter wereld vanwege het verspreiden van een boodschap van tolerantie die hem vele bewonderaars in de hele wereld heeft opgeleverd.[2] Momenteel verblijft hij in zelfopgelegde ballingschap in Pennsylvania, Verenigde Staten.

Inleiding[bewerken]

Gülen is een controversieel geleerde en denker op het gebied van de Islam. Hij kent vele gezichten die hij zichzelf echter zelden toe-eigent: Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop, moreel leider, en fel voorstander van onderwijs.[3] Geboren in Erzurum, Turkije, werd hij door verschillende moslimgeleerden en spirituele meesters, waaronder Haci Sitki Efendi (Qur’an recitatie), Sadi Efendi (Arabisch) en Mohammed Lutfi Efendi (spirituele lessen), onderwezen in de religie. Gülen begon op zijn vijfde met het bestuderen van de Koran, en op zijn veertiende begon hij met prediken. Hoewel hij op dezelfde manier onderwezen werd als de traditionele islamitische madrasah deed hij zijn levenlang aan zelfstudie door te lezen. Zo maakte hij kennis met de grote klassiekers van het Oosten en het Westen tijdens zijn verplichte militaire diensttijd in Turkije.[4]

Na zijn opleiding begon hij in 1958 te preken in de stad Edirne. In 1959 startte hij te preken als imam voor de staat en ontving hij een betrekking als imam in İzmir. Naast het preken nam hij in deze periode vaak ook deel aan andere sociale en religieuze projecten. Tijdens zijn verblijf in Izmir beperkte hij zijn activiteiten niet tot één plaats, maar reisde hij af van stad tot stad om lezingen te verzorgen over velerlei onderwerpen, variërend van het Darwinisme, religieuze zaken, onderwijs, wetenschap, economie tot de sociale rechtvaardigheid in de islam.[5] In zijn toespraken en lezingen benadrukte hij dit soort nijpende sociale kwesties met als doel jonge mensen aan te moedigen 'intellectuele verlichting' te combineren met 'verstandige spiritualiteit' en een 'zorgzaam, menselijk activisme'. [bron?]

Tijdens zijn loopbaan beperkte Gülen zich niet tot het spreken in de steden. Hij reisde ook door de provincies en gaf lezingen in moskeeën, publieke ruimten en koffiehuizen. Met zijn inzet trok hij in het bijzonder de aandacht van studenten en onderwijzers.[5]

Visies op Gülen[bewerken]

Gülen wordt gezien als een van de bekendste moslimintellectuelen die mondiaal een serie van sociale en educatieve initiatieven in gang heeft gezet om een nieuwe visie te ontwikkelen in relatie tot de hedendaagse realiteit. Hij wordt beschouwd als inspiratiebron van de Gülenbeweging/Vrijwilligersbeweging/Hizmet-beweging en wil een bijdrage leveren aan wereldvrede middels innovatieve benaderingswijzen, vernieuwende ideeën en educatieve inspanningen.[6]

Zijn volgelingen roemen hem als een belangrijke islamgeleerde met liberale ideeën. Obstakels voor vrede ligt volgens Gülen hoofdzakelijk in 3 domeinen, te weten: onwetendheid, armoede en tweedracht. Deze obstakels kunnen volgens hem overwonnen worden door onderwijs, ondernemerschap & altruïsme en dialoog.[7] Tevens vindt hij een evenwichtige balans tussen wetenschap, godsdienst en spiritualiteit belangrijk.[8]

Gülen is niet onomstreden. Critici aan de seculiere zijde verdenken hem van illegale activiteiten die tot doel hebben de seculiere republiek Turkije omver te werpen en zij beschouwen hem daarom als ongewenst persoon. Critici aan de orthodox Islamitische zijde daarentegen hebben Gülen, vanwege zijn inzet om de interactie met andersgelovigen aan te gaan, uiteenlopende beschuldigingen voor de voeten geworpen: hij zou "een Amerikaanse marionet" zijn, een "agent van de Mossad", en ook "een geheime kardinaal van het Vaticaan" die als een Trojaans paard het christendom Turkije binnen probeert te halen. Tevens wordt de door hem geïnspireerde beweging door sommigen als een sektarische beweging beschouwd.[9]

Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging (zie verderop). In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[10] Kamervragen over de Gülenbeweging met de zorg dat de beweging sektarisch en segregatiebevorderend zouden zijn, is door Martin van Bruinessen uitvoerig onderzocht en hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[11]

Belangrijkste ideeën[bewerken]

In wetenschappelijke kringen zijn er meermalen vergelijkingen gemaakt tussen Gülen en invloedrijke denkers zoals onder andere Erasmus[12], Roumi[13], Spinoza[14], Rabbi Abraham Kook[15], James Moffett[16]. In zijn toespraken en artikelen vertelt hij de mensen om naar de "waarheid" te zoeken, door een evenwicht tussen materiële en spirituele waarden tot stand te brengen. Volgens Gülen zullen mensen alleen op die manier van rust en werkelijk geluk kunnen genieten. Gülen sprak in zijn eerdere lezingen over de “Gouden Generatie” die in zijn mening gevormd wordt door een jonge generatie die de ‘intellectuele verlichting’ zou combineren met de zuivere spiritualiteit, wijsheid en voortdurende actie.[17] Een generatie die in staat is wetenschap met religie te verenigen, de verschillen hiertussen samen te brengen en de ideologieën en filosofieën van Oost en West nader tot elkaar te brengen.[bron?]

Hij gelooft dat de 21e eeuw getuige zal zijn van de geboorte van een spirituele beweging die lang vervlogen morele waarden zal doen herleven. Gülen voorspelt een tijd van tolerantie, begrip en internationale samenwerking, die volgens hem uiteindelijk zal leiden tot een enkelvoudige allesomvattende beschaving, die gebaseerd zal zijn op interculturele dialoog en het delen van waarden. Om dit doel te bevorderen, stond hij aan het hoofd van de ontwikkeling van liefdadigheidsorganisaties, die zowel binnen als buiten Turkije actief zijn. Daarnaast heeft hij het gebruik van de massamedia, in het bijzonder televisie, aangemoedigd om mensen te informeren over zaken van individueel en algemeen belang.

Gülen gelooft dat de weg naar rechtvaardigheid voor iedereen, afhankelijk is van het voorzien in toereikend en passend universeel onderwijs. Volgens Gülen kan alleen dat voldoende begrip en tolerantie garanderen, die nodig zijn om de rechten en het respecteren van anderen, veilig te stellen.

Om dit te bereiken, heeft hij een groot deel van zijn tijd besteed aan het proberen te overtuigen van de maatschappelijke elite en de leiders van de gemeenschap, grote industriëlen en kleine zakenlieden, om kwalitatief onderwijs te steunen. De daaruit voortvloeiende donaties worden gebruikt om onderwijsfondsen in het leven te roepen, die hun middelen inzetten om scholen in Turkije en andere landen te vestigen.

Gülen gelooft dat mensen alleen door overtuiging nieuwe ideeën aannemen. Degenen die tot geweld overgaan, beschrijft hij als intellectueel bankroet; mensen zullen immers altijd vrijheid van keuze eisen. Zeker wanneer het gaat om het regelen van hun eigen zaken en het uiting geven aan hun spirituele en religieuze waarden. Gülen meent dat democratie nu het enige levensvatbare politieke systeem is en daarom dienen mensen volgens hem te proberen democratische instellingen te moderniseren en te consolideren om een samenleving tot stand te brengen, waarin individuele rechten en vrijheden gerespecteerd en beschermd worden en gelijke mogelijkheden voor iedereen.[18]

Gülen is in 1981 officieel gestopt met lesgeven.[19] Tussen 1988 en 1991 heeft hij als emeritus-imam een serie toespraken gehouden in enkele van de beroemdste moskeeën van Turkije.[20] Door zware gezondheidsklachten worden zijn ideeën nu door middel van podcasts, boeken, cassette- en videobanden en andere mediavormen verspreid.

De toegevoegde waarde van Gülens ideeën en de aan hem gelieerde beweging is binnen de Westerse landen onder andere onderzocht binnen de Nederlandse context[21], als Groot-Brittannië,[22] Duitsland[23] en Frankrijk[24].

Zijn volgelingen staan ook wel onterecht bekend onder de naam Nurcu (volgelingen van Said Nursi)[25]. Reden voor dit misverstand kan te maken hebben met dat Gülen en zijn volgelingen zijn opgekomen uit de Nurcu beweging, maar zichzelf nu als een onafhankelijke beweging zien.[26]

Interreligieuze en interculturele activiteiten[bewerken]

Fethullah Gülen met Paus Johannes Paulus II.

Sindsdien heeft hij zijn inspanningen voornamelijk gericht op het tot stand brengen van een dialoog tussen partijen die verschillende ideologieën, culturen, religies en landen vertegenwoordigen. Hij neemt deel aan bijeenkomsten en conferenties die gehouden worden om de mensheid voor te bereiden op wat hij noemt 'de geboorte van de eeuw van tolerantie en begrip'.

Vanuit dit gegeven acht Gülen het zowel noodzakelijk als de moeite waard om een oprechte dialoog tot stand te brengen om het wederzijdse begrip te vergroten. Om dit te bereiken, heeft hij geholpen bij de oprichting van de Stichting van Journalisten en Schrijvers, waarvan de activiteiten gericht zijn op het promoten van dialoog en tolerantie.

Met hetzelfde doel voor ogen, bezoekt en ontvangt Gülen vooraanstaande Turkse en andere leiders, zoals de Vaticaanse ambassadeur in Turkije, de Patriarch van de Turkse Orthodoxe gemeenschap, de Patriarch van de Turkse Armeense gemeenschap, de Hoofdrabbi van de Joodse gemeenschap in Turkije en vele vooraanstaande journalisten, columnisten, televisie persoonlijkheden en filmsterren. Hij heeft Paus Johannes Paulus II in het Vaticaan ontmoet; de overleden John O'Connor, Aartsbisschop van New York; Dale F. Eickelman, hoogleraar in de antropologie en menselijke betrekkingen; professor Sidney Griffith van de Amerikaanse Katholieke Kerk; Leon Levy, voormalig voorzitter van de Anti-Defamation League (ADL) en vele andere vooraanstaande vertegenwoordigers van andere religies.

Huidige activiteiten[bewerken]

Vandaag de dag (mei 2012) spreekt Gülen door middel van de media tot een veel groter publiek. Wekelijks verschijnt een podcast waarin hij spreekt, waarnaast hij ook bijdragen aan verscheidene nieuwsbladen en tijdschriften levert. Zo schrijft hij bijvoorbeeld zowel de redactionele bijdrage voor de islamitisch gekleurde magazines Yeni Ümit, Sızıntı, Yağmur als het hoofdartikel voor Fountain magazine. Gülen heeft in het Turks 67 boeken[27] (d.d. februari 2012) geschreven. Verscheidene boeken van hem zijn in 28 talen vertaald, waaronder in het Duits, Frans, Spaans, Russisch, Bulgaars, Albanees en in de aan het Turks verwante talen van Centraal-Azië.

In het Nederlands zijn vijf boeken van hem vertaald. Namelijk:

  1. Naar het verloren paradijs [28]
  2. De smaragden van het hart-1
  3. Profeet Mohammed
  4. Vragen die de moderne tijd stelt aan de islam-1
  5. De essenties van het islamitische geloof

Relatie met AKP[bewerken]

Gülen en zijn volgelingen hebben voor enige tijd de Turkse premier Erdogan en zijn partij gesteund via hun media en bij verkiezingen. Journalist Ahmet Şık schreef een boek over de innige band die de AKP en de Gülenbeweging onderhielden en werd door het OM gerechtelijk vervolgd vanwege terroristische activiteiten (betrokkenheid bij Ergenekon), volgens Şık had het echter te maken met zijn boek.[29] Na de verkiezingen van 2011 ontstond er tussen de twee bewegingen echter onenigheid. Dit gebeurde onder meer omdat Erdogan een steeds radicalere koers voorstelde om zo ook andere religieuze groepen onder de vleugels van zijn partij te krijgen. Dat de twee bewegingen niet altijd dezelfde visie hadden wat betreft binnenlandse- en buitenlandse politiek bleek al eerder, zoals in 2010 toen Gülen kritiek uitte op de steun van de Turkse regering voor een scheepskonvooi voor Gaza. Dit had echter nog geen negatief effect op het stemadvies van Gülen voor de verkiezingen van 2011. De landelijke demonstraties in Turkije in 2013 waren het definitieve breekpunt tussen de twee. De AKP ruilde toen de steun van de gematigde Gülen in voor steun van de kleinere radicale groeperingen van Milli Görüş, de Saadet Partisi en de BBP. In 2013 kwam de krant Taraf met de onthulling dat premier Erdogan en president Gül al in 2004 een plan hadden ondertekend waarin tot doel was gesteld om de Gülenbeweging in Turkije uit te schakelen. Het bestaan van het plan werd door de Turkse regering erkend, echter zou het nooit in werking zijn gesteld. Dit bericht kwam naar buiten, net nadat de premier een nieuw plan had aangekondigd waar de Gülenbeweging fel tegen was. Premier Erdogan heeft namelijk voorgesteld om alle private dershane's (voorbereidend onderwijs, waarbij wordt geoefend op de toelatingsexamens voor de universiteiten) te sluiten. Veel private colleges in Turkije behoren tot de Gülenbeweging en met het verbod zou een belangrijke peiler van de organisatie, onderwijs, in gevaar gebracht worden.[30][31] De timing van het bekendmaken van een groot corruptieonderzoek naar diverse ministers en hun zonen in december 2013 wordt door sommige analisten in verband gebracht met een wraakactie van de Gülen-beweging. Volgens andere analisten en Gülen-sympathisanten misbruikt de AKP sinds 17 december echter de angst voor de beweging onder sommige seculiere Turken en westerse politici om het corruptieschandaal in de doofpot te stoppen.[32] Premier Erdogan beschuldigd sindsdien de Gülenisten van het samenspannen met een westerse 'rentelobby' uit Israel en de Verenigde Staten, die via onder andere de Gezi-park demonstraties eerder dat jaar de democratie omver zouden willen werpen. Gülen reageerde hier op door te ontkennen dat er sprake is van een vuil spel. In een publieke toespraak vervloekte Gülen allen die niet corruptie of machtsmisbruik bestrijden maar diegenen die dit blootstellen (daarmee doelend op de 'heksenjacht' van de regering op vermoede Gülenisten); een buitengewoon felle woordkeus die hij zelden gebruikt in zijn toespraken. In de weken die volgden werden meer dan duizend politieagenten en officieren van justitie ontslagen of overgeplaatst; volgens de AKP allen aanhangers van Gülen. Ook probeerde Erdogan verschillende rechters te vervangen en het constitutioneel hof buiten werking te stellen. Deze inmenging van de Turkse politiek in het justitiële apparaat werd door de EU en de Gülenbeweging zwaar bekritiseerd.[33][34]

Omstreden[bewerken]

Naast de sympathisanten worden Gülen en de door hem geïnspireerde beweging zowel in Turkije als in het buitenland verdacht van een dubbel agenda. Er is een verschil in de beschuldigen die op zijn naam staan door critici. Statistische analyses en literatuur reviews [35] tonen dat Gülens critici, afhankelijk van het publiek, hem van illegale activiteiten verdenken. In Turks literatuur wordt Gülen onder andere verdacht van het zijn van een Amerikaanse marionet, een agent van Mosad, geheime kardinaal van het Vaticaan die als een Trojaanse paard het Christendom in Turkije binnen probeert te lokken. Anderzijds wordt hij in Engels literatuur ervan verdacht een Islamist te zijn, de wil te hebben een neo-Ottomaansstelsel/het Khalifaat op te leggen. Weer door anderen wordt de aan Gülen gelieerde beweging als een sektarische beweging beschouwd.[36] Aymaz schrijft: "De beweging doet niet aan identificering met welke groepering dan ook. Er is geen sprake van een zoektocht naar afscheiding, noch ethnoreligieus als cultureel of geografisch. Vrijwilligers van de beweging accepteren en handelen naar de normen, regelingen en wetten van het land waar zij zich bevinden.

Onderzoek in Nederland[bewerken]

Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging. In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[10] Op 4 juli 2008 werd bekend dat een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer een onderzoek wil naar subsidies die worden verstrekt aan Turkse organisaties, gelieerd aan Gülen. De initiatiefnemers, de SP en de VVD menen dat deze organisaties segregatie bevorderen en dat de subsidies juist voor integratie en onderwijs bedoeld zijn.[9]

Naar aanleiding van deze Kamervragen is de beweging uitvoerig onderzocht door Martin van Bruinessen. Hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[11] Bruinessen: "Ze scoren heel hoog op in elk geval twee criteria voor integratie: schoolsucces en arbeidsparticipatie. Ze zijn goed opgeleid, spreken de taal uitstekend en trekken geen steun." Naar zijn mening is dit dan ook de reden waarom wethouders en andere politici het goed kunnen vinden met Gülen-volgelingen en vice versa.

Antwoordend op de onduidelijkheid en angst voor een dubbele agenda van de beweging geeft van Bruinessen aan: "de Gülenbeweging is een sociaal en moreel behoudende religieuze beweging met een ondoorzichtige organisatiestructuur. Die ondoorzichtigheid wordt mede veroorzaakt door de scheiding van religieuze devotionele activiteiten, die in de besloten privésfeer plaatsvinden, en de niet-religieuze maatschappelijke activiteiten in het publieke domein. Doordat zij haar religieuze activiteiten buiten het publieke domein houdt, slaagt de beweging er uitstekend in, in geseculariseerde samenlevingen te opereren zonder zelf concessies te doen aan de religieuze overtuigingen en devoties."

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. en.fgulen.com/...
  2. http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/fethullah-gulen/
  3. Worstelen met vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en democratie in Turkije. Harrington, J.C. (2012) Pagina 5-6
  4. Ibid. Pagina 6
  5. a b http://www.fethullahgulen.nl/wie-is-fethullah-gulen
  6. Prof. Dr. Fr. Thomas Michel: M. Fethullah Gulen: Verschillen respecteren om wederzijdse afbraak te vermijden. (zie tevens pag.39 Voorlopers in de Vrede, DAMON Budel 2005)
  7. http://www.fethullah-gulen.org/op-ed/three-greatest-enemies-ignorance-poverty-and-disunity.html
  8. Joannemie van Dijk & Gurkan Celik – Voorlopers in de vrede p. 16
  9. a b NOVA: "Kamer eist onderzoek naar Turkse beweging" en NU.nl: "Kamer wil onderzoek naar Turkse beweging"
  10. a b Trouw 1 oktober 2008: "Omstreden Turkse beweging 'niet staatsgevaarlijk'"
  11. a b http://igitur-archive.library.uu.nl/th/2011-0106-200308/Bruinessen_De%20Fethullah%20G_252_lenbeweging%20in%20Nederland.pdf
  12. Erasmus en Gulen, 2010
  13. Social innovation for peaceful coexistence: itnercultural activism from Rumi to Gülen – Ihsan Yilmaz
  14. Dialogue and Tolerance: Spinoza and Gulen. Opening the road to Dialogue: An amalgamation Gulen’s and Spinoza’s ideas on tolerance and dialogue applied to the situation of muslims in the Netherlands, Kate Kirk and Gurkan Celik.
  15. "The Light of Tolerance" – Between rabbi abraham kook and hoja efendi fethullah gulen: Efrat e. Aviv
  16. Harmoic learning: The congruent education models of fethullah gulen and James moffett – Tom Gage
  17. http://www.fethullahgulen.nl/educatie
  18. A Comparative Approach to Islam and Democracy
  19. Fethullah Gulen & The Hizmet Movement, Katholieke universiteit Leuven, 2010. [1]
  20. 6 August 1959: He became formally the imam second in line at Ucserefeli Mosque (Edirne)
  21. “From ‘new man’ to ‘world citizen’: The replication of fethullah gulen’s renewal vision in the dutch context – Tineke Peppinck:
  22. Motivating minority integration in Western context: The Gulen movement in the United Kingdom – Fatih Tedik
  23. Turkish integration in Germany and Gulen movement, “Integration of muslims in Europe and Gulen movement” – Araxs Pashayan.
  24. New religious sociabilities in Euro-islam: The organizational logics and recognition politics of Gulen movement in France and Germany – Emre Demir
  25. The Gulen Movement: Building Social cohesion through Dialogue and Education – Gurkan Celik EBURON 2010
  26. Fethullah Gulen and his Movement's Islamic Ethic of Education (2002), Agai, B. [2]
  27. [3]
  28. [4]
  29. Interview met Sik over persvrijheid in Turkije, vanaf 13e minuut
  30. Turkse premier op ramkoers met Gülen-beweging Fréderike Geerdink, 28 november 2013
  31. Crisis tussen regering & Gülen-beweging escaleert Turks.nl, 28 november 2013
  32. Erdogan is zijn oude streken niet verloren Hans Feddema op Joop.nl, 23 januari 2014
  33. Wat is er aan de hand in Turkije? Joost Lagendijk in Zaman (krant van Gülenisten), 6 januari 2014
  34. Bureau Buitenland Vpro, radio 1, 7 januari 2014
  35. Turker, 2009
  36. http://ejeps.fatih.edu.tr/docs/articles/122.pdf