Fethullah Gülen
| Fethullah Gülen | ||||
| Afbeelding gewenst | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Volledige naam | Muhammed Fethullah Gülen | |||
| Geboren | 27 april 1941 | |||
| Land | Erzurum, Turkije | |||
| Beroep | Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop | |||
| Werk | ||||
| Genre(s) | Soefisme, Hoofdstroming van de Islam, educatie, interreligieus en -cultureel dialoog | |||
| Stroming | Hanafi, Soefisme | |||
| Invloeden | Rumi, Yunus Emre, Ibn Al-Arabi, Al-Ghazali, Said Nursi | |||
|
||||
Fethullah Gülen (Korucuk (Erzurum), 27 april 1941) is een Turkse Islamitische prediker [1]. Momenteel verblijft hij in zelfopgelegde ballingschap in Pennsylvania, Verenigde Staten.
Gülen wordt gezien als een van de bekendste moslimintellectuelen die mondiaal een serie van sociale en educatieve initiatieven in gang heeft gezet om een nieuwe visie te ontwikkelen in relatie tot de hedendaagse realiteit. Hij wordt beschouwd als inspiratiebron van de Gülenbeweging/Vrijwilligersbeweging/Hizmet-beweging en wil een bijdrage leveren aan wereldvrede middels innovatieve benaderingswijzen, vernieuwende ideeën en educatieve inspanningen.[2]
Zijn volgelingen roemen hem als een belangrijke islamgeleerde met liberale ideeën. Obstakels voor vrede ligt volgens Gülen hoofdzakelijk in 3 domeinen, te weten: onwetendheid, armoede en tweedracht. Deze obstakels kunnen volgens hem overwonnen worden door onderwijs, ondernemerschap & altruïsme en dialoog.[3] Tevens vindt hij een evenwichtige balans tussen wetenschap, godsdienst en spiritualiteit belangrijk.[4]
Gülen is niet onomstreden. Critici aan de seculiere zijde verdenken hem van illegale activiteiten die tot doel hebben de seculiere republiek Turkije omver te werpen en zij beschouwen hem daarom als ongewenst persoon. Critici aan de orthodox Islamitische zijde daarentegen hebben Gülen, vanwege zijn inzet om de interactie met andersgelovigen aan te gaan, uiteenlopende beschuldigingen voor de voeten geworpen: hij zou "een Amerikaanse marionet" zijn, een "agent van de Mossad", en ook "een geheime kardinaal van het Vaticaan" die als een Trojaans paard het christendom Turkije binnen probeert te halen. Tevens wordt de door hem geïnspireerde beweging door sommigen als een sektarische beweging beschouwd.[5]
Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging. In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[6] Kamervragen over de Gülenbeweging met de zorg dat de beweging sektarisch en segregatiebevorderend zouden zijn, is door Martin van Bruinessen uitvoerig onderzocht en hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[7] Van Bruinessen: "Ze scoren heel hoog op in elk geval twee criteria voor integratie: schoolsucces en arbeidsparticipatie. Ze zijn goed opgeleid, spreken de taal uitstekend en trekken geen steun. Waarschijnlijk is dat wat ze aantrekkelijk maakt voor politici en bestuurders." Antwoordend op de onduidelijkheid en angst voor een dubbele agenda van de beweging geeft van Bruinessen aan: "de Gülenbeweging is een sociaal en moreel behoudende religieuze beweging met een ondoorzichtige organisatiestructuur. Die ondoorzichtigheid wordt mede veroorzaakt door de scheiding van religieuze devotionele activiteiten, die in de besloten privésfeer plaatsvinden, en de niet-religieuze maatschappelijke activiteiten in het publieke domein. Doordat zij haar religieuze activiteiten buiten het publieke domein houdt, slaagt de beweging er uitstekend in, in geseculariseerde samenlevingen te opereren zonder zelf concessies te doen aan de religieuze overtuigingen en devoties."
Inhoud |
Inleiding[bewerken]
Gülen is een controversieel geleerde en denker op het gebied van de Islam. Hij kent vele gezichten die hij zichzelf echter zelden toe-eigent: Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop, moreel leider, en fel voorstander van onderwijs.[8] Geboren in Erzurum, Turkije, werd hij door verschillende moslimgeleerden en spirituele meesters, waaronder Haci Sitki Efendi (Qur’an recitatie), Sadi Efendi (Arabisch) en Mohammed Lutfi Efendi (spirituele lessen), onderwezen in de religie. Gulen begon op zijn vijfde met het bestuderen van de Koran, en op zijn veertiende begon hij met prediken. Hoewel hij op dezelfde manier onderwezen werd als de traditionele islamitische madrasah deed hij zijn levenlang aan zelfstudie door te lezen. Zo maakte hij kennis met de grote klassiekers van het Oosten en het Westen tijdens zijn verplichte militaire diensttijd in Turkije.[9]
Na zijn opleiding begon hij in 1958 te preken in de stad Edirne. In 1959 startte hij te preken als imam voor de staat en ontving hij een betrekking als imam in İzmir. Naast het preken nam hij in deze periode vaak ook deel aan andere sociale en religieuze projecten. Tijdens zijn verblijf in Izmir beperkte hij zijn activiteiten niet tot één plaats, maar reisde hij af van stad tot stad om lezingen te verzorgen over velerlei onderwerpen, variërend van het Darwinisme, religieuze zaken, onderwijs, wetenschap, economie tot de sociale rechtvaardigheid in de islam.[10] In zijn toespraken en lezingen benadrukte hij dit soort nijpende sociale kwesties met als doel jonge mensen aan te moedigen 'intellectuele verlichting' te combineren met 'verstandige spiritualiteit' en een 'zorgzaam, menselijk activisme'. [bron?]
Tijdens zijn loopbaan beperkte Gülen zich niet tot het spreken in de steden. Hij reisde ook door de provincies en gaf lezingen in moskeeën, publieke ruimten en koffiehuizen. Met zijn inzet trok hij in het bijzonder de aandacht van studenten en onderwijzers.[10]
Belangrijkste ideeën[bewerken]
In wetenschappelijke kringen zijn er meermalen vergelijkingen gemaakt tussen Gulen en invloedrijke denkers zoals onder andere Erasmus[11], Roumi[12], Spinoza[13], Rabbi Abraham Kook[14], James Moffett[15]. In zijn toespraken en artikelen vertelt hij de mensen om naar de "waarheid" te zoeken, door een evenwicht tussen materiële en spirituele waarden tot stand te brengen. Volgens Gülen zullen mensen alleen op die manier van rust en werkelijk geluk kunnen genieten. Gulen sprak in zijn eerdere lezingen over de “Gouden Generatie” die in zijn mening gevormd wordt door een jonge generatie die de ‘intellectuele verlichting’ zou combineren met de zuivere spiritualiteit, wijsheid en voortdurende actie.[16] Een generatie die in staat is wetenschap met religie te verenigen, de verschillen hiertussen samen te brengen en de ideologieën en filosofieën van Oost en West nader tot elkaar te brengen.[bron?]
Hij gelooft dat de 21e eeuw getuige zal zijn van de geboorte van een spirituele beweging die lang vervlogen morele waarden zal doen herleven. Gülen voorspelt een tijd van tolerantie, begrip en internationale samenwerking, die volgens hem uiteindelijk zal leiden tot een enkelvoudige allesomvattende beschaving, die gebaseerd zal zijn op interculturele dialoog en het delen van waarden. Om dit doel te bevorderen, stond hij aan het hoofd van de ontwikkeling van liefdadigheidsorganisaties, die zowel binnen als buiten Turkije actief zijn. Daarnaast heeft hij het gebruik van de massamedia, in het bijzonder televisie, aangemoedigd om mensen te informeren over zaken van individueel en algemeen belang.
Gülen gelooft dat de weg naar rechtvaardigheid voor iedereen, afhankelijk is van het voorzien in toereikend en passend universeel onderwijs. Volgens Gülen kan alleen dat voldoende begrip en tolerantie garanderen, die nodig zijn om de rechten en het respecteren van anderen, veilig te stellen.
Om dit te bereiken, heeft hij een groot deel van zijn tijd besteed aan het proberen te overtuigen van de maatschappelijke elite en de leiders van de gemeenschap, grote industriëlen en kleine zakenlieden, om kwalitatief onderwijs te steunen. De daaruit voortvloeiende donaties worden gebruikt om onderwijsfondsen in het leven te roepen, die hun middelen inzetten om scholen in Turkije en andere landen te vestigen.
Gülen gelooft dat mensen alleen door overtuiging nieuwe ideeën aannemen. Degenen die tot geweld overgaan, beschrijft hij als intellectueel bankroet; mensen zullen immers altijd vrijheid van keuze eisen. Zeker wanneer het gaat om het regelen van hun eigen zaken en het uiting geven aan hun spirituele en religieuze waarden. Gülen meent dat democratie nu het enige levensvatbare politieke systeem is en daarom dienen mensen volgens hem te proberen democratische instellingen te moderniseren en te consolideren om een samenleving tot stand te brengen, waarin individuele rechten en vrijheden gerespecteerd en beschermd worden en gelijke mogelijkheden voor iedereen.[17]
Gülen is in 1981 officieel gestopt met lesgeven.[18] Tussen 1988 en 1991 heeft hij als emeritus-imam een serie toespraken gehouden in enkele van de beroemdste moskeeën van Turkije.[19] Door zware gezondheidsklachten worden zijn ideeën nu door middel van podcasts, boeken, cassette- en videobanden en andere mediavormen verspreid.
De toegevoegde waarde van Gulen zijn ideeën en de aan hem gelieerde beweging is binnen de Westerse landen onder andere onderzocht binnen de Nederlandse context[20], als Groot-Brittannie,[21] Duitsland[22] en Frankrijk[23].
Zijn volgelingen staan ook wel onterecht bekend onder de naam Nurcu (volgelingen van Said Nursi)[24]. Reden voor dit misverstand kan te maken hebben met dat Gulen en zijn volgelingen zijn opgekomen uit de Nurcu beweging, maar zichzelf nu als een onafhankelijke beweging zien.[25]
Interreligieuze en interculturele activiteiten[bewerken]
Sindsdien heeft hij zijn inspanningen voornamelijk gericht op het tot stand brengen van een dialoog tussen partijen die verschillende ideologieën, culturen, religies en landen vertegenwoordigen. Hij neemt deel aan bijeenkomsten en conferenties die gehouden worden om de mensheid voor te bereiden op wat hij noemt 'de geboorte van de eeuw van tolerantie en begrip'.
Vanuit dit gegeven acht Gülen het zowel noodzakelijk als de moeite waard om een oprechte dialoog tot stand te brengen om het wederzijdse begrip te vergroten. Om dit te bereiken, heeft hij geholpen bij de oprichting van de Stichting van Journalisten en Schrijvers, waarvan de activiteiten gericht zijn op het promoten van dialoog en tolerantie.
Met hetzelfde doel voor ogen, bezoekt en ontvangt Gülen vooraanstaande Turkse en andere leiders, zoals de Vaticaanse ambassadeur in Turkije, de Patriarch van de Turkse Orthodoxe gemeenschap, de Patriarch van de Turkse Armeense gemeenschap, de Hoofdrabbi van de Joodse gemeenschap in Turkije en vele vooraanstaande journalisten, columnisten, televisie persoonlijkheden en filmsterren. Hij heeft Paus Johannes Paulus II in het Vaticaan ontmoet; de overleden John O'Connor, Aartsbisschop van New York; Dale F. Eickelman, hoogleraar in de antropologie en menselijke betrekkingen; professor Sidney Griffith van de Amerikaanse Katholieke Kerk; Leon Levy, voormalig voorzitter van de Anti-Defamation League (ADL) en vele andere vooraanstaande vertegenwoordigers van andere religies.
Huidige activiteiten[bewerken]
Vandaag de dag (mei 2012) spreekt Gülen door middel van de media tot een veel groter publiek. Wekelijks verschijnt een podcast waarin hij spreekt, waarnaast hij ook bijdragen aan verscheidene nieuwsbladen en tijdschriften levert. Zo schrijft hij bijvoorbeeld zowel de redactionele bijdrage voor de islamitisch gekleurde magazines Yeni Ümit, Sızıntı, Yağmur als het hoofdartikel voor Fountain magazine. Gulen heeft in het Turks 67 boeken[26] (d.d. februari 2012) geschreven. Verscheidene boeken van hem zijn in 28 talen vertaald, waaronder in het Duits, Frans, Spaans, Russisch, Bulgaars, Albanees en in de aan het Turks verwante talen van Centraal-Azië vertaald.
In het Nederlands zijn vijf boeken van hem vertaald. Namelijk:
- Naar het verloren paradijs [27]
- De smaragden van het hart-1
- Profeet Mohammed
- Vragen die de moderne tijd stelt aan de islam-1
- De essenties van het islamitische geloof
Omstreden[bewerken]
Naast de sympathisanten worden Gulen en de door hem geïnspireerde beweging zowel in Turkije als in het buitenland verdacht van een dubbel agenda. Er is een verschil in de beschuldigen die op zijn naam staan door critici. Statistische analyses en literatuur reviews [28] tonen dat Gulen zijn critici, afhankelijk van het publiek, hem van illegale activiteiten verdenken. In Turks literatuur wordt Gulen onder andere verdacht van het zijn van een Amerikaanse marionet, een agent van Mosad, geheime cardinaal van het Vatikaan die als een Trojaanse paard het Christendom in Turkije binnen probeert te lokken. Anderzijds wordt hij in Engels literatuur ervan verdacht een Islamist te zijn, de wil te hebben een neo-Ottomaansstelsel/het Khalifaat op te leggen. Weer door anderen wordt de aan Gulen gelieerde beweging als een sektarische beweging beschouwd.[29] Aymaz schrijft: "De beweging doet niet aan identificering met welke groepering dan ook. Er is geen sprake van een zoektocht naar afscheiding, noch ethnoreligieus als cultureel of geografisch. Vrijwilligers van de beweging accepteren en handelen naar de normen, regelingen en wetten van het land waar zij zich bevinden.
Onderzoek in Nederland[bewerken]
Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging. In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[6] Op 4 juli 2008 werd bekend dat een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer een onderzoek wil naar subsidies die worden verstrekt aan Turkse organisaties, gelieerd aan Gülen. De initiatiefnemers, de SP en de VVD menen dat deze organisaties segregatie bevorderen en dat de subsidies juist voor integratie en onderwijs bedoeld zijn.[5]
Naar aanleiding van deze Kamervragen is de beweging uitvoerig onderzocht door Martin van Bruinessen. Hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[7] Bruinessen: "Ze scoren heel hoog op in elk geval twee criteria voor integratie: schoolsucces en arbeidsparticipatie. Ze zijn goed opgeleid, spreken de taal uitstekend en trekken geen steun." Naar zijn mening is dit dan ook de reden waarom wethouders en andere politici het goed kunnen vinden met Gülen-volgelingen en vice versa.
Antwoordend op de onduidelijkheid en angst voor een dubbele agenda van de beweging geeft van Bruinessen aan: "de Gülenbeweging is een sociaal en moreel behoudende religieuze beweging met een ondoorzichtige organisatiestructuur. Die ondoorzichtigheid wordt mede veroorzaakt door de scheiding van religieuze devotionele activiteiten, die in de besloten privésfeer plaatsvinden, en de niet-religieuze maatschappelijke activiteiten in het publieke domein. Doordat zij haar religieuze activiteiten buiten het publieke domein houdt, slaagt de beweging er uitstekend in, in geseculariseerde samenlevingen te opereren zonder zelf concessies te doen aan de religieuze overtuigingen en devoties."
Externe link[bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
