Fethullah Gülen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fethullah Gülen
Fethullah Gülen in 1998
Fethullah Gülen in 1998
Algemene informatie
Bijnaam Hoca Efendi
Volledige naam Muhammed Fethullah Gülen
Geboren 27 april 1941
Land Erzurum, Turkije
Beroep Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop
Werk
Genre Soefisme, Stroming van de Islam, educatie, interreligieus en -cultureel dialoog
Stroming Hanafi, Soefisme
Invloeden Rumi, Yunus Emre, Ibn Al-Arabi, Al-Ghazali, Said Nursi
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Fethullah Gülen (Korucuk (Erzurum), 27 april 1941) is een Turkse Islamitische prediker[1] die door TIME Magazine in 2013 gekozen werd als een van de meest invloedrijke mensen ter wereld vanwege het verspreiden van een boodschap van tolerantie die hem vele bewonderaars in de hele wereld heeft opgeleverd.[2] Momenteel verblijft hij in zelfopgelegde ballingschap in Pennsylvania, Verenigde Staten.

Inleiding[bewerken]

Gülen is een controversieel geleerde en denker op het gebied van de Islam. Hij kent vele gezichten die hij zichzelf echter zelden toe-eigent: Turks moslimgeleerde, progressief prediker van traditionele oorsprong, prominent soefiedenker, schrijver, dichter, theoreticus, kerkelijke intellectueel, auteur, filantroop, moreel leider, en fel voorstander van onderwijs.[3] Geboren in Erzurum, Turkije, werd hij door verschillende moslimgeleerden en spirituele meesters, waaronder Haci Sitki Efendi (Qur’an recitatie), Sadi Efendi (Arabisch) en Mohammed Lutfi Efendi (spirituele lessen), onderwezen in de religie. Gülen begon op zijn vijfde met het bestuderen van de Koran, en op zijn veertiende begon hij met prediken. Hoewel hij op dezelfde manier onderwezen werd als de traditionele islamitische madrasah deed hij zijn leven lang aan zelfstudie door te lezen. Zo maakte hij kennis met de grote klassiekers van het Oosten en het Westen tijdens zijn verplichte militaire diensttijd in Turkije.[4]

Na zijn opleiding begon hij in 1958 te preken in de stad Edirne. In 1959 startte hij te preken als imam voor de staat en ontving hij een betrekking als imam in İzmir. Naast het preken nam hij in deze periode vaak ook deel aan andere sociale en religieuze projecten. Tijdens zijn verblijf in Izmir beperkte hij zijn activiteiten niet tot één plaats, maar reisde hij af van stad tot stad om lezingen te verzorgen over velerlei onderwerpen, variërend van het Darwinisme, religieuze zaken, onderwijs, wetenschap, economie tot de sociale rechtvaardigheid in de islam.[4] In zijn toespraken en lezingen benadrukte hij dit soort nijpende sociale kwesties met als doel jonge mensen aan te moedigen 'intellectuele verlichting' te combineren met 'verstandige spiritualiteit' en een 'zorgzaam, menselijk activisme'.[5]

Tijdens zijn loopbaan beperkte Gülen zich niet tot het spreken in de steden. Buiten het uitoefenen van zijn ambt als staatsprediker zocht hij ook actief de mensen op. Hij reisde ook door de provincies en gaf lezingen in moskeeën, publieke ruimten en koffiehuizen. Deze manier van Gülen waarop hij de mensen opzocht in plaats van enkel genoegen te nemen met mensen die naar zijn preken kwamen was niet gebruikelijk voor een prediker in zijn tijd. Met zijn inzet en afwijkende aanpak trok hij in het bijzonder de aandacht van studenten en onderwijzers.[6]

Visies op Gülen[bewerken]

Gülen wordt gezien als een van de bekendste moslimintellectuelen die mondiaal een serie van sociale en educatieve initiatieven in gang heeft gezet om een nieuwe visie te ontwikkelen in relatie tot de hedendaagse realiteit. Hij wordt beschouwd als inspiratiebron van de Gülenbeweging/Vrijwilligersbeweging/Hizmet-beweging en wil een bijdrage leveren aan wereldvrede middels innovatieve benaderingswijzen, vernieuwende ideeën en educatieve inspanningen.[7]

Zijn volgelingen roemen hem als een belangrijke islamgeleerde met liberale ideeën en een open houding. Obstakels voor vrede ligt volgens Gülen hoofdzakelijk in 3 domeinen, te weten: onwetendheid, armoede en verdeeldheid. Deze obstakels kunnen volgens hem overwonnen worden door respectievelijk onderwijs, ondernemerschap & altruïsme en dialoog.[8] Tevens vindt hij een evenwichtige balans tussen wetenschap, godsdienst en spiritualiteit belangrijk.[9]

Gülen is niet onomstreden. Critici aan de seculiere zijde verdenken hem van illegale activiteiten die tot doel hebben de seculiere republiek Turkije omver te werpen en zij beschouwen hem daarom als ongewenst persoon. Critici aan de orthodox Islamitische zijde daarentegen hebben Gülen, vanwege zijn inzet om de interactie met andersgelovigen aan te gaan, uiteenlopende beschuldigingen voor de voeten geworpen: hij zou "een Amerikaanse marionet" zijn, een "agent van de Mossad", en ook "een geheime kardinaal van het Vaticaan" die als een Trojaans paard het christendom Turkije binnen probeert te halen. Tevens wordt de door hem geïnspireerde beweging door sommigen als een sektarische beweging beschouwd,[10] maar onderzoek geeft het tegendeel aan (zie verderop).

Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging (zie verderop). In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[11] Kamervragen over de Gülenbeweging met de zorg dat de beweging sektarisch en segregatiebevorderend zouden zijn, is door Martin van Bruinessen uitvoerig onderzocht en hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[12] Ook geeft dezelfde onderzoeker aan dat de Gülenbeweging waarschijnlijk de best geïntegreerde migrantengroep is in Nederland, ongeacht je naar religieuze groepen of niet kijkt.[13]

Belangrijkste ideeën[bewerken]

In wetenschappelijke kringen zijn er meermalen vergelijkingen gemaakt tussen Gülen en invloedrijke denkers zoals onder andere Erasmus;[14] Roumi,[15] Spinoza,[16] Rabbi Abraham Kook,[17] James Moffett;[18]

In zijn toespraken en artikelen vertelt Gülen de mensen om naar de "waarheid" te zoeken, door een evenwicht tussen materiële en spirituele waarden tot stand te brengen. Volgens Gülen zullen mensen alleen op die manier van rust en werkelijk geluk kunnen genieten. Gülen sprak in zijn eerdere lezingen over de “Gouden Generatie” die in zijn mening gevormd wordt door een jonge generatie die de ‘intellectuele verlichting’ zou combineren met de zuivere spiritualiteit, wijsheid en voortdurende actie.[19] Een generatie die in staat is wetenschap met religie te verenigen, de verschillen hiertussen samen te brengen en de ideologieën en filosofieën van Oost en West nader tot elkaar te brengen.[bron?]

Hij gelooft dat de 21e eeuw getuige zal zijn van de geboorte van een spirituele beweging die lang vervlogen morele waarden zal doen herleven. Gülen voorspelt een tijd van tolerantie, begrip en internationale samenwerking, die volgens hem uiteindelijk zal leiden tot een enkelvoudige allesomvattende beschaving, die gebaseerd zal zijn op interculturele dialoog en het delen van waarden. Om dit doel te bevorderen, stond hij aan het hoofd van de ontwikkeling van een liefdadigheidsorganisatie genaamd Kimse Yok Mu? wat vertaald 'Is daar iemand?' betekend. Dat was de noodkreet van getroffenen door één van de zwaarste aardbevingen die Turkije geteisterd heeft. Kimse Yok Mu is buiten Turkije om actief in 110 landen (in 2014) en biedt help aan mensen ongeacht religie, kleur of ras.[20] Daarnaast heeft Gülen het gebruik van de massamedia, in het bijzonder televisie, aangemoedigd om mensen te informeren over zaken van individueel en algemeen belang.

Gülen gelooft dat de weg naar rechtvaardigheid voor iedereen afhankelijk is van het voorzien in toereikend en passend universeel onderwijs. Volgens Gülen kan alleen dat voldoende begrip en tolerantie garanderen, die nodig zijn om de rechten en het respecteren van anderen, veilig te stellen.

Om dit te bereiken, heeft hij een groot deel van zijn tijd besteed aan het proberen te overtuigen van de maatschappelijke elite en de leiders van de gemeenschap, grote industriëlen en kleine zakenlieden, om kwalitatief onderwijs te steunen. De daaruit voortvloeiende donaties worden gebruikt om onderwijsfondsen in het leven te roepen, die hun middelen inzetten om reguliere scholen in Turkije en andere landen te vestigen.

Gülen gelooft dat mensen alleen door overtuiging nieuwe ideeën aannemen en is daarom sterk tegen bekeerdrang. Degenen die tot geweld overgaan, beschrijft hij als intellectueel bankroet; mensen zullen immers altijd vrijheid van keuze eisen. Zeker wanneer het gaat om het regelen van hun eigen zaken en het uiting geven aan hun spirituele en religieuze waarden. Gülen meent dat seculiere democratie nu het enige levensvatbare politieke systeem is en daarom dienen mensen volgens hem te proberen democratische instellingen te moderniseren en te consolideren om een samenleving tot stand te brengen, waarin individuele rechten en vrijheden gerespecteerd en beschermd worden en gelijke mogelijkheden voor iedereen.[21] Wel geeft hij aan dat democratie naar zijn mening nog niet uit-ontwikkelt is doordat er nog niet genoeg rekening gehouden wordt met de spirituele behoeften van mensen. Gülen meent dat de Koran en soenna (de traditie overgeleverd door profeet Mohammed) wel duidelijk mag zijn over godsdienstige waarden waarover men moet nadenken en die men moet hooghouden in een staat, toch bevatten ze geen blauwdruk voor de politiek. Gülen komt vaak specifiek op voor democratie met als argument dat het de meest geschikte vorm van bestuur is in de moderne tijd en dat het volledig in overeenstemming is met de islam.[22]

Gülen is in 1981 officieel gestopt met lesgeven.[23] Tussen 1988 en 1991 heeft hij als emeritus-imam een serie toespraken gehouden in enkele van de beroemdste moskeeën van Turkije.[24] Door zware gezondheidsklachten worden zijn ideeën nu door middel van podcasts, boeken, cassette- en videobanden en andere mediavormen verspreid.

De toegevoegde waarde van Gülens ideeën en de aan hem gelieerde beweging is binnen de Westerse landen onder andere onderzocht binnen de Nederlandse context,[25] als Groot-Brittannië,[26] Duitsland[27] en Frankrijk.[28]

Zijn volgelingen staan ook wel onterecht bekend onder de naam Nurcu (volgelingen van Said Nursi).[29] Reden voor dit misverstand kan te maken hebben met dat Gülen en zijn volgelingen zijn opgekomen uit de Nurcu beweging, maar zichzelf nu als een onafhankelijke beweging zien.[30]

Interreligieuze en interculturele activiteiten[bewerken]

Fethullah Gülen met Paus Johannes Paulus II.

Na zijn carrière als staatsprediker heeft Gülen zijn inspanningen voornamelijk gericht op het tot stand brengen van een dialoog tussen partijen die verschillende ideologieën, culturen, religies en landen vertegenwoordigen. Hij neemt deel aan bijeenkomsten en conferenties die gehouden worden om de mensheid voor te bereiden op wat hij noemt 'de geboorte van de eeuw van tolerantie en begrip'.

Vanuit dit gegeven acht Gülen het zowel noodzakelijk als de moeite waard om een oprechte dialoog tot stand te brengen om het wederzijdse begrip te vergroten. Om dit te bereiken, heeft hij geholpen bij de oprichting van de Stichting van Journalisten en Schrijvers,[31] waarvan de activiteiten gericht zijn op het promoten van dialoog en tolerantie.

Met hetzelfde doel voor ogen, bezoekt en ontvangt Gülen vooraanstaande Turkse en andere leiders, zoals de Vaticaanse ambassadeur in Turkije, de Patriarch van de Turkse Orthodoxe gemeenschap, de Patriarch van de Turkse Armeense gemeenschap, de Hoofdrabbi van de Joodse gemeenschap in Turkije[32] en vele vooraanstaande journalisten, columnisten, televisie persoonlijkheden en filmsterren. Hij heeft Paus Johannes Paulus II in het Vaticaan ontmoet; de overleden John O'Connor, Aartsbisschop van New York; Dale F. Eickelman, hoogleraar in de antropologie en menselijke betrekkingen; professor Sidney Griffith van de Amerikaanse Katholieke Kerk; Leon Levy, voormalig voorzitter van de Anti-Defamation League (ADL) en vele andere vooraanstaande vertegenwoordigers van andere religies.

Huidige activiteiten en toekomstwensen[bewerken]

Huidige activiteiten[bewerken]

Tot december 2013 sprak Gülen door middel van de media tot een veel groter publiek. Wekelijks verscheen een podcast waarin hij sprak, waarnaast hij ook bijdragen aan verscheidene nieuwsbladen en tijdschriften leverde. Zo schreef hij bijvoorbeeld zowel de redactionele bijdrage voor de islamitisch gekleurde magazines Yeni Ümit, Sızıntı, Yağmur als het hoofdartikel voor Fountain magazine. Gülen heeft in het Turks 69 boeken[33] (d.d. juli 2014) geschreven. Verscheidene boeken van hem zijn in 28 talen vertaald, waaronder in het Duits, Frans, Spaans, Russisch, Bulgaars, Albanees en in de aan het Turks verwante talen van Centraal-Azië.

In het Nederlands zijn vijf boeken van hem vertaald. Namelijk:

  1. Naar het verloren paradijs[34]
  2. De smaragden van het hart-1
  3. Profeet Mohammed
  4. Vragen die de moderne tijd stelt aan de islam-1
  5. De essenties van het islamitische geloof

Sinds dat premier Erdogan aangegeven heeft in Turkije een heksenjacht te openen tegen Gülen (beweging),[35] kiest Gülen ervoor om niet meer publiekelijk te spreken omdat hij bang is dat mensen/media die pro-Erdoğan zijn, Gülen zijn toespraken zullen opvatten en/of misbruiken als stof om verder het volk te polariseren. Wel plaatst hij zo nu en dan berichten zoals dat hij bidt voor de ontvoerde meisjes door Boko Haram,[36] zijn condoleances voor een burger die bij een gebedshuis voor Alevieten stond en geraakt werd door een politiekogel[37] en een oproep aan een interreligieus en intercultureel publiek van intellectuelen, politici, kunstenaars en zakenlieden op het 20-jarig jubileum van de Journalisten en Schrijvers stichting, met als thema 'Towards Universal Peace'. Hij riep het publiek onder andere op om 'respectvol te zijn voor mensen en menselijke waarden te beschermen' en om 'negatieve herinneringen te vergeten en de strijdbijl van gevechten uit het verleden te begraven'.[38]

Toekomstwensen[bewerken]

Momenteel verblijft Gülen in zelf-opgelegde ballingschap in de Verenigde Staten, wat soms onterecht als 'verbannen naar Amerika'[39] benoemd wordt. Over deze ballingschap geeft Gülen in de Financial Times aan dat hij de afgelopen 15 jaar in spirituele terugtrekking heeft doorgebracht en, onafhankelijk van wat er in Turkije zal gebeuren, zijn intentie is om dat te blijven doen.[40]

Gülens expliciete toekomstwensen is om zich meer op zijn allerliefste bezigheid te storten, namelijk om meer over de godsdienstwetenschappen te lezen, leren en bestuderen en met belangstellenden kennis en informatie uit te wisselen. Hij geeft daarbij aan dat zolang zijn gezondheid dit toelaat en hij de mogelijkheid daartoe heeft, hij dat wil blijven doen. Daar voegt hij aan toe dat het voor hem nog belangrijker is dat hij het gevoel heeft nu aan de poort van het graf te leven. Hij geeft aan dat nu het leven in het graf hem steeds meer nadert, hij de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit zijn dienst aan God nog nauwkeuriger wil uitvoeren en nog meer aandacht wil schenken aan de onderwerpen die te maken hebben met zijn leven in het hiernamaals.[41]

Relatie met AKP[bewerken]

Steun tijdens periode 2001-2010[bewerken]

Gülen en zijn volgelingen hebben voor enige tijd de Turkse premier Erdoğan en zijn partij gesteund via hun media en bij verkiezingen vanwege de beloftes voor meer democratie en rechten van (religieuze) minderheden. Deze steun werd niet door iedereen in dank ontvangen omdat men van mening was dat het om 'twee handen op één buik' ging.[42] Erdoğan zou het land top-down heersen, Fethullah Gülen bottom-up. Dit werd te allen tijde door Gülen en diens beweging ontkent. Gülen gaf aan dat als er over een alliantie gesproken zou kunnen worden, het één zou zijn geweest op basis van waarden en principes. "Gedurende de AKP periode steunden wij democratiseringshervormingen en bekritiseerden antidemocratische acties", daaraan voegde hij als voorbeeld toe de kritiek die zij in 2005 geuit hebben op het ontwerp van een antiterreurwet die misdrijven voor terreur te ruim omschreef met als risico dat vrijheden schade op zouden kunnen lopen.[43]

Journalist Ahmet Şık schreef een boek over de innige band die de AKP en de Gülenbeweging onderhielden en werd door het OM gerechtelijk vervolgd vanwege terroristische activiteiten (betrokkenheid bij Ergenekon), volgens Şık had het echter te maken met zijn boek.[44] Dit lijkt onwaarschijnlijk aangezien er voor én na het boek van Şık er meer dan 30 kritische(re) boeken zijn verschenen over Gülen die niet berecht zijn; sterker nog, vijf daarvan zijn bestsellers geworden.[45]

Dat de twee bewegingen niet altijd dezelfde visie hadden wat betreft binnenlandse- en buitenlandse politiek bleek al eerder, zoals in 2010 toen Gülen kritiek uitte op de steun van de Turkse regering voor een scheepskonvooi voor Gaza. Israëlische militairen hielden daarbij een scheepskonvooi met goederen tegen dat vanuit de wateren rondom Cyprus onderweg was naar Gaza met de bedoeling de blokkade van Gaza te breken en er hulpgoederen af te leveren. Hierbij werden negen Turkse activisten door Israëlische militairen gedood. Erdoğan gaf hierop aan dat de aanval in internationale wateren niet voldeed aan het internationale recht en in feite een reden voor oorlog was. "Maar, zoals het de Turkse grootsheid betaamt, besloten we met geduld te handelen", aldus Erdoğan.[46] Hier voegde hij wel aan toe: "laat niemand ons geduld uittesten, het benodigde zal gedaan worden".[47] Gülen gooide het over een andere boeg en gaf aan van mening te zijn dat niemand de aanval op de activisten goed zou kunnen keuren en dat deze zelfs 'lelijk' waren, maar zijn directe kritiek was gericht aan de organisatoren van het konvooi omdat zij niet eerst een akkoord hebben proberen te bereiken met Israël voordat zij hulp probeerden te bieden aan mensen uit de Gaza-strook.[48] Gülen bestempelde dat als een teken voor afwijzing van de Israëlische autoriteiten, wat volgens hem niet tot vruchtbare resultaten had kunnen leiden. Dit falen had op zijn beurt geresulteerd in dat onschuldige mensen hun wens om andere mensen te helpen met hun leven hebben moeten bekopen. Gülen ontving felle kritiek vanuit de Turkse media omdat men vond dat de fout bij Israël lag voor het doden van Turkse burgers.

Periode na 2010[bewerken]

Beloften referendum niet nagekomen[bewerken]

Dit had echter nog geen negatief effect op het stemadvies van Gülen voor de referendum over grondwetswijzigingen van 2010, welke geïnitieerd werd door de AKP.

Na de militaire staatsgreep van 12 september 1980 werd er een nieuwe grondwet in Turkije opgesteld, die door de militaire junta werd ontworpen. Precies 30 jaar na de staatsgreep werd er een referendum gehouden over een aantal wijzigingen van deze grondwet. Het toppunt van de steun van Gülen aan de AKP was bij dit referendum te bekennen waarbij 26 burgerlijk-opgestelde wetten zouden worden aangepast. Gülen gaf aan geen politieke doelen te ambiëren en hij enkel als preker adviezen uit, maar als Turkije zich wilde ontwikkelen, “deze democratische hervormingen, die in overeenstemming zijn met de eisen van de Europese Unie voor het lidmaatschap, reeds eerder werden uitgevoerd door de oppositiepartij CHP, dan zou ik ook hen gesteund hebben”,[49] waarmee hij probeerde aan te geven dat de steun voor de AKP “rond gemeenschappelijke waarden zoals democratie, universele mensenrechten en vrijheden – nooit rond politieke partijen of kandidaten”[50] was. Hij zag dan ook een nieuwe grondwet als onmisbaar daarvoor.

Meer dan 58% van de stemmen waren ten faveure een nieuwe grondwet. Echter zijn volgens Gülen de beloften van Erdoğan en de AKP voor veranderingen in de grondwet niet nagekomen. In de periode na deze verkiezingen bleef de Gülenbeweging in diens media kritiek uiten op de AKP vanwege niet nagekomen beloften aan het volk. Op 10 maart 2014 verscheen een stuk van Gülen in de Financial Times waarin hij zei dat Turkije gegijzeld wordt door een kleine groep bestuurders, verwijzend naar Erdoğan en enkele mensen om hem heen, en herhaalde hij zijn advies: “Als Turkije democratischer wil worden, heeft het een nieuwe grondwet nodig.”[51]

Gezi-park protesten[bewerken]

De landelijke demonstraties in Turkije in 2013, bekend als de Gezi Park protesten, leverde grote schade aan de al beschadigde band tussen Gülen en Erdoğan. De demonstraties voor Gezi Park begonnen als vreedzaam protest van enkele tientallen milieuactivisten tegen de bebouwing van het Gezi Park, een van de laatste stukjes groen in het centrum van Istanboel direct naast het Taksimplein. Premier Erdoğan was voorstander van felle politieoptreden tegen de demonstranten en sprak denigrerend over hen door hen ‘çapulcu’ (‘schooiers’/'schorem') te noemen. Gülen keurde de woorden van Erdoğan af en gaf aan dat een premier premier van het hele volk is en niet zijn volk, hoe oneens hij het ook met hen mag zijn op persoonlijk niveau, mag polariseren en wegzetten als ‘schooiers’.[52] Dit stuitte tegen de zere been van Erdoğan omdat de protesten uitliepen tot een protest tegen het autoritaire regime van Erdoğan. Met de kritische houding van Gülen werd hij door regeringsgezinde kranten ingedeeld in de 'anti-Erdoğan kamp'. De onenigheid na de verkiezingen van 2011 tussen de twee bewegingen nam hiermee toe. Hiermee gepaard was onder meer ook Erdoğan zijn steeds radicalere koers om zo ook andere religieuze groepen onder de vleugels van zijn partij te krijgen. De AKP ruilde toen de steun van de gematigde Gülen in voor steun van de kleinere radicale groeperingen van Milli Görüş, de Saadet Partisi en de BBP.

Volledige breuk na december 2013[bewerken]

In 2013 kwam de linkse krant Taraf met de onthulling dat premier Erdoğan en president Gül al in 2004 een plan hadden ondertekend waarin tot doel was gesteld om de Gülenbeweging in Turkije uit te schakelen. Het bestaan van het plan werd door de Turkse regering erkend, echter zou het nooit in werking zijn gesteld. De journalist die de stukken publiceerde hoorde het OM 52 jaar gevangenisstraf eisen.[53] Dit bericht kwam naar buiten, net nadat de premier een nieuw plan had aangekondigd waar onder andere de Gülenbeweging fel tegen was. Premier Erdoğan kondigde namelijk zonder enige voorbesprekingen aan om alle private dershane's (voorbereidend onderwijs, waarbij wordt geoefend op de toelatingsexamens voor de universiteiten) te gaan sluiten. De Gülenbeweging was fel tegen deze wetswijzigingen omdat daarmee volgens de beweging tegen fundamentele mensenrechten, de Turkse wet, democratie en vrije markt in gegaan zou worden en zou resulteren in dat de minderbedeelden in Turkije toegang tot hoger onderwijs vermoeilijkt zou worden.[54] Ongeveer een kwart van de private colleges in Turkije behoren tot de Gülenbeweging en met het verbod zou een belangrijke pijler van de organisatie, onderwijs, in gevaar gebracht worden.[55][56]

De timing van het bekendmaken van een groot corruptieonderzoek naar diverse ministers en hun zonen in december 2013 wordt door sommige analisten in verband gebracht met een wraakactie van de Gülen-beweging. Volgens andere analisten en Gülen-sympathisanten misbruikt de AKP sinds 17 december echter de angst voor de beweging onder sommige seculiere Turken en westerse politici om het corruptieschandaal in de doofpot te stoppen.[57]

Premier Erdoğan beschuldigd sindsdien Gülen en de zijnen van het samenspannen met een westerse 'rentelobby' uit Israël en de Verenigde Staten. Achteraf gezien worden de Gezi-park demonstraties eerder dat jaar verklaard als een samenwerking van externe machten, verwijzend naar Israël en de Verenigde Staten, met hun interne kameraad, verwijzend naar Gülen. Samen zouden zij de overheid in Turkije omver willen werpen. Gülen werd dan ook als landverrader weggezet. Gülen reageerde hier op door te ontkennen dat er sprake is van vuil spel. In een publieke toespraak sprak Gülen een vloek uit over eenieder, waarbij hij expliciet zichzelf en zijn beweging incorporeerde, die tegen moderne wetten en een democratische rechtsstaat een heksenjacht[35] voert op onschuldige mensen om daarmee de aandacht af te leiden van corruptie en machtsmisbruik. Dit was een buitengewoon felle woordkeus die niemand gewent was van Gülen vanwege zijn jarenlange inzet voor tolerantie en dialoog. In de weken die volgden werden op bevel van Erdoğan meer dan vijftienduizend politieagenten en officieren van justitie ontslagen of overgeplaatst; volgens Erdoğan allen aanhangers van Gülen die zich tegen hem en zijn partij hadden gekeerd en hen zouden willen omverwerpen. Ook probeerde Erdoğan verschillende rechters te vervangen en het constitutioneel hof buiten werking te stellen. Deze inmenging van de Turkse politiek in het justitiële apparaat werd door de EU en de Gülenbeweging zwaar bekritiseerd.[58][59]

Arrestatie van vermeende Gülen-aanhangers[bewerken]

Beginnend op 22 juli 2014 vond er een arrestatiegolf plaats waarbij tientallen hooggeplaatste politieagenten werden opgepakt. Onder hen bevonden zich ook politie-inspecteurs die het corruptieschandaal onderzochten waarbij vier voormalige ministers van de regering van premier Erdoğan[60] en zijn zoon Bilal Erdoğan bij betrokken zouden zijn.[61] Een gearresteerde hoge politieofficier omschreef de golf van arrestaties als een politiek gemotiveerde daad, onder andere omdat hij overbodig in handboeien werd geslagen voor het ziende oog van camera’s.[62][63] Daarbij komt dat sommige analisten zelfs spreken over een wraakactie van Erdoğan op de Hizmetbeweging.[64][65] Erdoğan gaf namelijk eerder aan dat alle politieagenten die op het corruptieonderzoek zaten tot de Gülenbeweging zouden behoren en zij in een internationaal complot, met Israël en de VS, zouden verkeren tegen hem en zijn regering. De gearresteerde agenten worden onder andere beschuldigd van het illegaal aftappen van telefoongesprekken en het illegaal verkrijgen van documenten met betrekking tot de staatsveiligheid.

Doordat er bij het voorarrest van deze agenten meerdere rechtenschendingen plaatsvonden[65] braken er protesten uit. Deze protesten duurden enkele dagen maar verliepen wel vreedzaam. Meerdere journalisten, politiek analisten en juridische experts in Turkije zetten hun vraagtekens bij deze arrestaties omdat naar hun mening op meerdere vlakken er fouten werden gemaakt of gemaakt konden worden. De oprichting van nieuwe rechtbanken, zogeten Sulh Ceza Mahkemeleri, werden al met veel kritiek ontvangen omdat zij gezien werden als een stap terug van de scheiding der machten binnen de Turkse parlementaire democratie.[66] Doordat Erdoğan in een eerder stadium had aangegeven 'superrechters' aan te zullen wijzen in zijn strijd tegen Hizmet,[63] en vervolgens deze superrechters daadwerkelijk ingediend werden door de AK-partij, gaf meer redenen tot zorg bij experts omdat volgens hen het gevaar bestond dat deze rechters speciaal geselecteerd en vooringenomen konden zijn tegen de Gülenbeweging, wat de gewone rechtsgang zou kunnen belemmeren. Ook hoefden deze superrechters zich niet aan de reguliere juridische gang van zaken te houden, wat een gevaarlijke combinatie kon opleveren vanwege hun brede scala aan bevoegdheden. Volgens sommige analisten werd hun verdenking van politiek gemotiveerde arrestaties bevestigd door de beschuldigingsgronden van één van de hoofdverdachten, Yurt Atayun. Hij werd namelijk beschuldigd van spionage, waaronder het afluisteren van premier Erdoğan, maar in de periode dat Erdoğan werd afgeluisterd bleek Atayun niet in dienst te zijn geweest.[65] Vier dagen na het verstrijken van de wettelijke termijn voor voorarrest werden van de 49 agenten er 38 vrijgelaten.[65] Onder hen bevonden zich tientallen agenten die zonder verhoor gevangen werden gehouden en zonder verhoor weer vrijgelaten zijn. In enkele situaties werd aangegeven dat de verdachten pas na 35 uur toegang tot hun advocaten gekregen hebben, terwijl de wettelijke termijn maximaal 24 uur beslaat.

Omstreden[bewerken]

Naast de sympathisanten worden Gülen en de door hem geïnspireerde beweging zowel in Turkije als in het buitenland verdacht van verschillende, soms tegenstrijdige, zaken. Er is een verschil in de beschuldigen die op zijn naam staan door critici. Statistische analyses en literatuur reviews[67] tonen dat Gülens critici, afhankelijk van het publiek, hem van illegale activiteiten verdenken. In Turks literatuur wordt Gülen onder andere verdacht van het zijn van een Amerikaanse marionet, maar daarnaast ook een agent van Mosad en hiernaast ook het zijn van een geheime kardinaal van het Vaticaan die als een Trojaanse paard het Christendom in Turkije binnen probeert te lokken. Anderzijds wordt hij in Engels literatuur ervan verdacht een Islamist te zijn, de wil te hebben een neo-Ottomaansstelsel/het Khalifaat op te leggen. Weer door anderen wordt de aan Gülen gelieerde beweging als een sektarische beweging beschouwd.[68] Aymaz schrijft: "De beweging doet niet aan identificering met welke groepering dan ook. Er is geen sprake van een zoektocht naar afscheiding, noch ethnoreligieus als cultureel of geografisch. Vrijwilligers van de beweging accepteren en handelen naar de normen, regelingen en wetten van het land waar zij zich bevinden.

Erdoğan gaf toe een heksenjacht te voeren en binnen dat kader heeft hij onder andere Amerika opgeroepen tot uitlevering van Gülen[69] en verschijnen er in regeringsgezinde kranten dagelijks beweringen tegen Gülen,[70] waaronder dat hij zou geloven engelen en profeet Mohammed te kunnen zien en ontmoeten. Volgens Latif Erdoğan, iemand die een boek heeft geschreven over Gülen, zou hij tegen hem en een aantal van zijn volgelingen gezegd hebben dat hij aan het praten was met Allah en Allah op een dag tegen hem zei: "Ik heb de hele wereld geschapen voor Mohammed, maar ik behoud het voor u".[71] Erdoğan verklaarde tijdens een ceremonie[72] dat Gülen een zelfverklaarde profeet zou zijn, wat door moslims als afvalligheid wordt gezien. Deze harde bewoordingen en beschuldiging van ketterij van de Turkse premier heeft veel kritiek vanuit de Gülenbeweging losgemaakt.

Onderzoek in Nederland[bewerken]

Er zijn verschillende onderzoeken in Nederland verricht naar de Gülenbeweging. In opdracht van minister Ella Vogelaar heeft de AIVD de beweging onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat zij niet staatsgevaarlijk is en geen verontrustende activiteit voorbereidt.[11]

Op 4 juli 2008 werd bekend dat een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer een onderzoek wil naar subsidies die worden verstrekt aan Turkse organisaties, gelieerd aan Gülen. De initiatiefnemers, de SP en de VVD menen dat deze organisaties segregatie bevorderen en dat de subsidies juist voor integratie en onderwijs bedoeld zijn.[10]

Naar aanleiding van deze Kamervragen is de beweging uitvoerig onderzocht door Martin van Bruinessen. Hij concludeert dat de beweging niet-sektarisch is en integratie bevorderend is.[12] Bruinessen: "Ze scoren heel hoog op in elk geval twee criteria voor integratie: schoolsucces en arbeidsparticipatie. Ze zijn goed opgeleid, spreken de taal uitstekend en trekken geen steun." Naar zijn mening is dit dan ook de reden waarom wethouders en andere politici het goed kunnen vinden met Gülen-volgelingen en vice versa.

Antwoordend op de onduidelijkheid en angst voor een dubbele agenda van de beweging geeft van Bruinessen aan: "de Gülenbeweging is een sociaal en moreel behoudende religieuze beweging met een ondoorzichtige organisatiestructuur. Die ondoorzichtigheid wordt mede veroorzaakt door de scheiding van religieuze devotionele activiteiten, die in de besloten privésfeer plaatsvinden, en de niet-religieuze maatschappelijke activiteiten in het publieke domein. Deze scheiding is voor de seculier georiënteerde buitenwacht moeilijk te begrijpen, maar dit is een contrast dat niet uniek is voor deze beweging. Doordat zij haar religieuze activiteiten buiten het publieke domein houdt, slaagt de beweging er uitstekend in, in geseculariseerde samenlevingen te opereren zonder zelf concessies te doen aan de religieuze overtuigingen en devoties."

“Dit lijkt op een dubbele moraal of op het verbergen van de eigen overtuiging, maar het kan ook uitgelegd worden als een uiting van het specifieke soort tolerantie dat de beweging cultiveert: men is bereid om te gaan met mensen die andere morele normen hanteren, maar de dialoog betekent niet dan men bereid is concessies te doen aan de eigen overtuiging.”

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. en.fgulen.com/...
  2. http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/fethullah-gulen/
  3. Worstelen met vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en democratie in Turkije. Harrington, J.C. (2012) Pagina 5-6
  4. a b http://www.fethullahgulen.nl/wie-fethullah-gulen/
  5. http://www.fethullahgulen.nl/gulen-en-onderwijs/
  6. http://www.fethullahgulen.nl/biografie/
  7. Prof. Dr. Fr. Thomas Michel: M. Fethullah Gulen: Verschillen respecteren om wederzijdse afbraak te vermijden. (zie tevens pag.39 Voorlopers in de Vrede, DAMON Budel 2005)
  8. http://www.fethullah-gulen.org/op-ed/three-greatest-enemies-ignorance-poverty-and-disunity.html
  9. Joannemie van Dijk & Gurkan Celik – Voorlopers in de vrede p. 16
  10. a b NOVA: "Kamer eist onderzoek naar Turkse beweging" en NU.nl: "Kamer wil onderzoek naar Turkse beweging"
  11. a b Trouw 1 oktober 2008: "Omstreden Turkse beweging 'niet staatsgevaarlijk'"
  12. a b http://igitur-archive.library.uu.nl/th/2011-0106-200308/Bruinessen_De%20Fethullah%20G_252_lenbeweging%20in%20Nederland.pdf
  13. Mapping the Gülen Movement, Amsterdam, October 7, 2010
  14. Erasmus en Gulen, 2010
  15. Social innovation for peaceful coexistence: itnercultural activism from Rumi to Gülen – Ihsan Yilmaz
  16. Dialogue and Tolerance: Spinoza and Gülen. Opening the road to Dialogue: An amalgamation Gülen’s and Spinoza’s ideas on tolerance and dialogue applied to the situation of muslims in the Netherlands, Kate Kirk and Gurkan Celik.
  17. "The Light of Tolerance" – Between rabbi Abraham Kook and hoja efendi Fethullah Gülen: Efrat e. Aviv
  18. Harmoic learning: The congruent education models of Fethullah Gülen and James Moffett – Tom Gage
  19. http://www.fethullahgulen.nl/educatie
  20. http://www.kimseyokmu.org.tr/?p=content&gl=temel_icerik&cl=kurumsal&l=hakkimizda
  21. A Comparative Approach to Islam and Democracy
  22. http://www.fethullahgulen.nl/democratie/
  23. Fethullah Gülen & The Hizmet Movement (PDF). Katholieke universiteit Leuven (2010)
  24. 6 August 1959: He became formally the imam second in line at Ucserefeli Mosque (Edirne)
  25. “From ‘new man’ to ‘world citizen’: The replication of Fethullah Gülen’s renewal vision in the dutch context – Tineke Peppinck:
  26. Motivating minority integration in Western context: The Gülen movement in the United Kingdom – Fatih Tedik
  27. Turkish integration in Germany and Gülen movement, “Integration of muslims in Europe and Gülen movement” – Araxs Pashayan.
  28. New religious sociabilities in Euro-islam: The organizational logics and recognition politics of Gülen movement in France and Germany – Emre Demir
  29. The Gülen Movement: Building Social cohesion through Dialogue and Education – Gurkan Celik EBURON 2010
  30. Fethullah Gülen and his Movement's Islamic Ethic of Education (2002)
  31. http://gyv.org.tr/Hakkimizda/Detay/19/About%20the%20Foundation
  32. http://www.fethullahgulen.nl/gulen-met-joodse-vooraanstaanden-turkije/
  33. http://tr.fgulen.com/content/view/15478/166/
  34. http://tr.fgulen.com/content/view/15512/168/
  35. a b http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/corruptie-turkije/4615/erdo%C4%9F-erkent-heksenjacht
  36. http://gyv.org.tr/Haberler/Detay/2733/G%C3%BClen%20says%20praying%20for%20kidnapped%20schoolgirls%20Nigerian%20people
  37. http://gyv.org.tr/Haberler/Detay/2747/G%C3%BClen%20offers%20condolences%20for%20slain%20%C4%B0stanbul%20resident%20shot%20at%20protest
  38. http://gyv.org.tr/Haberler/Detay/2811/Fethullah%20G%C3%BClen%20delivered%20a%20message%20for%20the%20iftar%20dinner%20of%20The%20Journalists%20and%20Writers%20Foundation
  39. http://nl.metrotime.be/2014/07/26/news/acht-politieagenten-in-verdenking-gesteld-in-zaak-van-illegale-telefoontaps-erdogan/
  40. http://www.ft.com/cms/s/0/31966a74-a623-11e3-8a2a-00144feab7de.html#axzz39G5Enlo7
  41. http://www.fethullahgulen.nl/antwoorden-van-fethullah-gulen-op-vragen-van-prof-dr-rostislav-ribakov-geschreven-door-prof-dr-rostislav-ribakov/ | Antwoord op vraag 7 van Prof. dr. Rostislav Ribakov
  42. http://www.tr-nl.com/taalweetjes.html
  43. http://www.fethullahgulen.nl/gulen-financial-times-turkije-heeft-een-nieuwe-grondwet-nodig/
  44. Interview met Şık over persvrijheid in Turkije, vanaf 13e minuut
  45. http://www.todayszaman.com/news-251440-if-whoever-touched-gulen-was-doomed-we-would-have-been-ashes-by-now.html
  46. http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/2902780/2011/09/12/Erdogan-Aanval-op-Gazavloot-was-reden-voor-Turks-Israelische-oorlog.dhtml
  47. http://www.todayszaman.com/news-256509-erdogan-mavi-marmara-raid-was-cause-for-war.html
  48. http://www.todayszaman.com/news-336777-mavi-marmara-and-gulens-critics-politics-and-principles-by-ismail-mesut-sezgin-.html
  49. http://realtime.wsj.com/turkey/2014/01/21/fethullah-gulens-interview-with-the-wall-street-journal-in-english/ | Wall Street Journal, vraag 2
  50. http://www.fethullahgulen.nl/hot-interview-met-fethullah-gulen-corruptieschandaal-akp-en-turkije-wall-street-journal/
  51. http://www.ft.com/cms/s/0/31966a74-a623-11e3-8a2a-00144feab7de.html
  52. http://fgulen.com/en/fethullah-gulens-works/thought/the-broken-jug/35970-fethullah-gulen-the-protests-of-taksim-gezi-park-and-the-root-of-the-problems
  53. Turkse officier van justitie eist tot 52 jaar cel tegen journalist Baransu Today's Zaman, 27 mei 2014
  54. http://gyv.org.tr/Aciklamalar/Detay/108/20131205Journalists%20and%20Writers%20Foundations%20Press%20Release
  55. Turkse premier op ramkoers met Gülen-beweging Fréderike Geerdink, 28 november 2013
  56. Crisis tussen regering & Gülen-beweging escaleert Turks.nl, 28 november 2013
  57. Erdogan is zijn oude streken niet verloren Hans Feddema op Joop.nl, 23 januari 2014
  58. Wat is er aan de hand in Turkije? Joost Lagendijk in Zaman (krant van Gülen-aanhangers), 6 januari 2014
  59. Bureau Buitenland Vpro, radio 1, 7 januari 2014
  60. http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.2039601
  61. http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/corruptie-turkije/5647/massa-arrestaties-turkije-binnen-politieapparaat
  62. http://nl.metrotime.be/2014/07/22/news/politieagenten-in-turkije-wegens-spionage-opgepakt/
  63. a b http://www.bbc.com/news/world-europe-28417589
  64. http://www.hurriyetdailynews.com/justice-is-lost-in-turkey-as-everybody-seeks-revenge.aspx?PageID=238&NID=69533&NewsCatID=497
  65. a b c d http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/corruptie-turkije/5671/rechten-gearresteerde-agenten-meermaals-geschonden
  66. https://www.opendemocracy.net/akadir-yildirim/turkey-crackdown-on-opposition-and-rule-of-law
  67. Turker, 2009
  68. http://ejeps.fatih.edu.tr/docs/articles/122.pdf
  69. http://www.elsevier.nl/Buitenland/nieuws/2014/4/Erdogan-gaat-Verenigde-Staten-vragen-om-uitlevering-rivaal-1511868W/
  70. http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/turkije/2953/erdo%C4%9F-duldt-geen-kritiek
  71. Merve Şebnem Oruç. Never-ending peculiarities of Fethullah Gülen. Dailysabah.com Geraadpleegd op 13 juni 2014
  72. http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-pm-erdogan-turkey-rejects-false-prophets.aspx?PageID=238&NID=61569&NewsCatID=338