Fibula (voorwerp)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een Romeinse kruisboog-fibula
Fibula Braganza, British Museum
De Goudschat van Wieuwerd, vondst uit 1866 in een terp. De schat bestaat uit een fibula, ringen en oorhangers. In de bracteaten zijn Romeinse munten verwerkt. De munten zijn onder andere van Justinianus uit de 6e eeuw.

De fibula (ook: doekspeld of mantelspeld)[1] is een tweedelig gebruiksvoorwerp, met gaatje en pen. Het was handig om mantels en andere kledingstukken (zoals de toga) op de schouder te bevestigen. Romeinse vrouwen droegen een stola boven hun tunica. Deze stola werd vastgebonden met een fibula. Het is dus de voorloper van de sluitspeld of knoop. Ook de Grieken gebruikte fibulae voor hun peplos.

Het eenvoudigste kledingstuk was de rechte lap die om de middel werd gewikkeld. Later ging men een tweede lap om de schouders draperen. Zo ontstond de kleding van de Egyptenaren, Sumeriërs, Assyriërs, Grieken en Romeinen, waarbij de siergesp of fibula de lappen aan elkaar hield. Zij zagen gedrapeerde kleding als een kenmerk van beschaving.

In verschillende gebieden van Europa zijn fibulae gevonden; de oudste dateren uit 800 voor Christus. Deze fibulae hadden een strakke brochering achter of zijwaarts van het sieraad en aan de voorkant zilveren en gouden versieringen met o.a. koppen van dieren. Ook in het graf van Sutton Hoo is een fibula gevonden.

De conditie waarin een Romeinse fibula vaak in bodemvondsten wordt aangetroffen. Deskundigen kunnen uit stijl- en vormkenmerken afleiden uit welke keizerperiode een Romeinse fibula afkomstig is.

De fibula is tot aan de Frankische en vroeg-middeleeuwse tijd gemaakt. In onze moderne tijd is het een populair verzamelobject.

De Grote fibula van Wijnaldum[bewerken]

Op de terp Tjitsma, enkele kilometer noordoostelijk van Harlingen, werd van 1991 tot en met 1993 onderzoek gedaan door de universiteiten van Groningen en Amsterdam. De opgraving trok internationaal aandacht. De aanleiding hiervoor was een aantal vondsten waaruit bleek dat daar ooit een nederzetting was van een vroeg-middeleeuws elitegeslacht.

In de jaren vijftig is hier een grote fibula gevonden. De voetplaat werd in 1953 gevonden. De speld werd echter door een ploeg beschadigd en is daardoor niet meer compleet. Amateurarcheologen hebben jarenlang met metaaldetectoren naar de ontbrekende deeltjes gezocht.

Bij de opgraving in de jaren negentig werden ook de zilveren brug met gouden bekleding, het scharnier en deeltjes van de kopplaat teruggevonden. Stukje bij beetje is de speld gereconstrueerd. Alleen van de sierschijf is (nog) niets teruggevonden. Men weet dus niet hoe deze er precies uit heeft gezien. De fibula dateert van begin 7e eeuw.

De Grote fibula van Wijnaldum wordt bewaard in het Fries Museum te Leeuwarden.

De Fibula van Dorestad[bewerken]

Fibula van Dorestad uit circa 775-800 gevonden in een put, thans in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden.

Zie ook[bewerken]

Literatuurverwijzingen[bewerken]

  1. Bergen C., Niekus, M.J.L.Th., Vilsteren van, V.T. (2002). Schatten uit het Veen. Zwolle: Waanders. ISBN 9040096627