Fictief universum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaart van het land van Oz, de fictieve wereld waarin L. Frank Baums "Oz-reeks" zich afspeelt

Een fictief universum (soms ook fictieve wereld of fictieve tijdlijn genoemd) is een universum waarbinnen een fictiewerk (een boek, film, televisieserie etc.) of in grotere zin fictiereeks of zelfs mediafranchise zich afspeelt.

Dit universum kan bijna identiek zijn aan de echte wereld met uitzondering van de aanwezigheid van door de schrijver verzonnen personages, maar kan er ook heel anders uitzien dan de echte wereld. De term komt vooral ter sprake bij verhalen die zich afspelen in een wereld die duidelijk niet de echte wereld kan zijn door bijvoorbeeld de aanwezigheid van fictieve landen (geofictie), of technologie die in het echt (nog) niet bestaat.

Definitie[bewerken]

Een fictief universum onderscheidt zich van simpelweg een fictief land of locatie in de mate van achtergrondinformatie die erover gegeven wordt. Een fictief universum heeft bijvoorbeeld zijn eigen geschiedenis, natuurwetten en continuïteit die in alle werken die zich in dat universum afspelen aanwezig zijn en vaak specifiek voor dat universum gelden. Er zijn bijvoorbeeld een groot aantal verschillende verhalen die zich afspelen in het Londen van de late 19e eeuw, maar enkel de Sherlock Holmes-verhalen spelen zich af binnen dezelfde versie van dit Londen. Andere voorbeelden zijn de werelden van de boeken van In de ban van de ring, de Duin boeken, de Harry Potter boeken en de televisieserie Charmed. Beide spelen zich af in een fictief universum waarin magie echt bestaat, maar ze hebben elk compleet andere opvattingen over wat magie precies is en wat de mogelijkheden/beperkingen ervan zijn. Dat maakt dat beide zich in een ander fictief universum afspelen.

Het bekendste voorbeeld van een fictief universum is de wereld van Midden-aarde uit de reeks In de ban van de ring. Voor deze wereld ontwikkelde de schrijver J.R.R. Tolkien een compleet uitgedachte geschiedenis en eigen talen voor de verschillende volken die deze wereld bewoonden.

Omvang en toepassing[bewerken]

Een fictief universum kan worden bedacht voor een enkel werk zoals George Orwells 1984, maar kan ook meerdere werken omvatten zoals een boekenreeks, filmreeks of een mediafranchise met verschillende soorten media.

Vrijwel elk succesvol boek, film, stripreeks of televisieserie ontwikkelt bewust of onbewust zijn eigen fictieve universum om aan te geven wat de grenzen zijn van wat nog mogelijk is binnen deze verhalen, en te zorgen dat alle gebeurtenissen met elkaar in overeenstemming blijven. Dit kan echter lastig worden wanneer een werk zo succesvol is dat er een groot aantal spin-offs en vervolgen van komen. In dat geval kan het fictieve universum soms worden uitgebreid naar een multiversum, waarin meerdere universums bestaan met elk hun eigen continuïteit. Onder andere DC Comics en Marvel Comics maken hier gebruik van.

Gedeeld universum[bewerken]

Indien verschillende schrijvers en producers gebruikmaken van hetzelfde fictieve universum als locatie voor hun verhalen, dan spreekt men van een gedeeld universum. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Cthulhu Mythos en bij de stripreeksen van veel grote uitgeverijen zoals de al eerder genoemde Marvel en DC Comics.

Een gedeeld universum komt ook ter sprake bij bijvoorbeeld cross-overs, met name tussen werken van verschillende producers of uitgeverijen. Indien deze cross-over officieel deel uitmaakt van de continuïteit van een of beide werken, dan is dat vaak (indirect) een teken dat beide werken zich afspelen in hetzelfde fictieve universum. Is dat niet het geval, dan dient vaak een verklaring te worden bedacht over hoe de personages van het ene werk in het universum van het andere werk kunnen belanden.

Bronnen, noten en/of referenties