Filips IV van Spanje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Filips IV
1605 - 1665
Philippe IV espagne.jpg
Koning van Spanje
Koning van Sicilië
Koning van Napels
Koning van Sardinië
Periode 1621 - 1665
Voorganger Filips III / II
Opvolger Karel II / III
Koning van Portugal
Periode 1621 - 1640 (Filips III)
Voorganger Filips II
Opvolger Johan IV
Hertog van Luxemburg
Periode 1621 - 1665
Voorganger Isabella
Opvolger Karel II
Vader Filips III van Spanje
Moeder Margaretha van Oostenrijk

Filips IV (Valladolid, 8 april 1605Madrid, 17 september 1665) was koning van Spanje van 1621 tot 1665, landsheer van de Zuidelijke Nederlanden en koning van Portugal (als Filips III) tot 1640. Filips wordt herinnerd voor zijn bescherming van de kunsten, waaronder kunstenaars als Diego Velázquez en zijn heerschappij over Spanje tijdens de uitdagende periode van de Dertigjarige Oorlog (1618-1648).

Aan de vooravond van zijn dood in 1665, had het Spaanse Rijk zijn zeventiende-eeuwse territoriale hoogtepunt bereikt, verspreid over een toen ongekende 12.200.000 km², maar in andere opzichten was het in verval, een proces waarbij Filips niet in staat was succesvolle binnenlandse en militaire hervormingen te bereiken en hier dus aan bijdroeg.

Beleid[bewerken]

Filips IV was 16 toen hij de troon besteeg en zijn vader Filips III opvolgde. Omdat hij zichzelf onbekwaam voelde het beleid te voeren over het grootste en meest complexe rijk ter wereld, liet hij zich bijstaan door de hertog van Olivares, een bekwaam man. Hij hield zich veel bezig met frivoliteiten, het beleid in handen latend van zijn gunstelingen. Dit werkte corruptie in de hand.

Toen de catastrofes elkaar opvolgden in 1643, ter zee in de Slag bij Duins tegen de Nederlanders en in de Slag bij Rocroi tegen de Fransen in de Dertigjarige Oorlog, werd Olivares aan de kant geschoven, maar het grootste onheil was reeds geschied. Filips IV werd gezien als de verantwoordelijke voor het verval van het Spaanse Rijk. Nochtans was hij een energieker koning dan zijn vader, zowel mentaal als fysiek. Het verval dat onmiskenbaar was, kan worden toegeschreven aan een al tientallen jaren aan de gang zijnd proces. In 1646 werd zijn zoon Baltasar Carlos vermoord, door toedoen van de koninklijke entourage. Dit feit liet de koning verbitterd achter.

Hij was bedroefd over het leed van zijn volk ten gevolge van de voortdurende oorlogen, die hij echter als een absolute 'goddelijke' noodzaak zag, overtuigd als hij was van de missie van zijn dynastie ter verdediging van het katholieke geloof.

Hij hield veel van toneel en kunst en financierde het werk van Diego Velázquez.

Spaanse Nederlanden, gouden souverein of 'Gouden Leeuw', geslagen te Doornik in 1633 onder Koning Filips IV.
Vz: Gekroonde leeuw met wapen en globe, 1633.
Kz: Gekroond wapenschild van Filips IV, omringd door de keten van het Gulden Vlies.
Portret van Filips IV van Spanje (1605-1665) door Gaspar de Crayer.

Zijn politieke opvattingen had hij geërfd van zijn vader en grootvader. Hij zag het als zijn plicht om het huis Habsburg te steunen en bovenal de Rooms-katholieke Kerk in haar strijd tegen het protestantisme. Daarom probeerde Filips zijn soevereiniteit over de Nederlanden te herstellen. Hij probeerde ook de gebieden van zijn familie uit te breiden. Rond 1643, toen Spanje bijna overal nederlagen leed, leidde dit tot de verwijdering van de machtige minister Olivares. Een korte periode nam Filips de leiding van de regering van de meest uitgestrekte en slechtst georganiseerde multi-nationale staat van Europa zelf in handen. Maar na enkele tegenslagen zonk hij terug in zijn vroegere indolentie en liet hij gunstelingen opnieuw het eigenlijke werk doen.

Vrede van Westfalen, Vrede van de Pyreneeën[bewerken]

Na de Dertigjarige Oorlog en de nasleep ervan, de La Fronde-opstand in Frankrijk, verloor Spanje steeds meer aanzien. Tijdens zijn bewind kwam de Tachtigjarige Oorlog ten einde: in 1648 erkende hij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (Vrede van Münster) als onafhankelijke staat. Daarnaast werden in 1648 ook concessies gedaan aan Frankrijk en zijn bondgenoten, waarbij Frankrijk Franche-Comté en Lotharingen toegewezen kreeg. Hierdoor geraakten de Zuidelijke Nederlanden steeds meer geïsoleerd van Spanje.

Koning Filips IV van Spanje op jonge leeftijd

Na de nederlaag in de slag bij Duinkerke (1658) tijdens de Spaans-Franse Oorlog (1635-1659), die een onderdeel was van de Dertigjarige Oorlog, werd Filips IV opnieuw gedwongen tot het afstaan van gebieden. Hij verloor het graafschap Artesië, gebieden in Picardië en Henegouwen en langs de Pyreneeën schoof de Frans-Spaanse grens 40 kilometer zuidwaarts. Ook verplichtte de koning er zich toe infante Maria Theresia van Spanje uit te huwelijken aan koning Lodewijk XIV van Frankrijk. Het huwelijk werd in 1660 gesloten. Hierbij moest een bruidsschat worden betaald van 500.000 ecu, een som waarvan de Franse kardinaal en feitelijk regent Mazarin heel goed wist dat de Spaanse staat zich die niet kon veroorloven. Toen uitbetaling daarvan achterwege bleef, leidde dit tot de Devolutieoorlog, waarbij Frankrijk het vooral voorzien had op de Spaanse Nederlanden. Het huwelijk tussen Lodewijk XIV en Maria Theresia en de daardoor ontstane verbintenis van het Spaanse en Franse vorstenhuis zou uiteindelijk ook leiden tot de Spaanse Successieoorlog.

Oorlogen[bewerken]

Onder Filips IV raakte Spanje behalve in de oorlog in de Nederlanden ook verwikkeld in oorlogen in Frankrijk, Italië en Duitsland. Om deze oorlogen te kunnen betalen, moest hij hoge belastingen heffen. Dit leidde tot onrust in zijn eigen land. Op 1 december 1640 begon er een opstand in Lissabon, die uiteindelijk leidde tot Filips' afstand van de Portugese troon die in handen kwam van het Huis Bragança, met koning Johan IV als staatshoofd. Deze periode heet ook wel de Portugese Restauratieoorlog. Hiermee kwam een einde aan een zestig jaar durende unie tussen Spanje en Portugal, de Iberische Unie.

In datzelfde jaar kwam Catalonië in opstand tegen de Spaanse Kroon. Pas in 1662 slaagden Filips' troepen erin, om Barcelona te heroveren. Na 1648 was het Spaanse koloniale rijk nog altijd het grootste ter wereld en zou pas in 1665 een hoogtepunt bereiken in oppervlakte, maar als Europese mogendheid stelde Spanje niet veel meer voor. Een langdurig tijdperk van Franse hegemonie was aangebroken.

Kinderen[bewerken]

Filips IV trouwde twee keer.

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Filips IV van Spanje
Overgrootouders Keizer Karel V (1500-1558)
∞ 1526
Isabella van Portugal (1503-1539)
Keizer Maximiliaan II (1527-1576)
∞ 1548
Maria van Spanje (1528-1603)
Keizer Ferdinand I (1503-1564)
∞ 1521
Anna van Bohemen en Hongarije (1503–1547)
Albrecht V van Beieren (1528-1579)
∞1546
Anna van Oostenrijk (1528-1590)
Grootouders Filips II van Spanje (1527-1598)
∞ 1570
Anna van Oostenrijk (1549-1580)
Karel II van Oostenrijk (1540-1590)
∞ 1571
Maria Anna van Beieren (1551-1608)
Ouders Filips III van Spanje (1578-1621)
∞ 1599
Margaretha van Oostenrijk (1584-1611)
Filips IV van Spanje (1605-1665)