Floris Adriaan van Hall (politicus)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Floris Adriaan van Hall

Floris Adriaan baron van Hall (Amsterdam, 15 mei 1791Den Haag, 29 maart 1866) was een belangrijk staatsman uit het midden van de negentiende eeuw, afkomstig uit de familie Van Hall. Als moderaat vertegenwoordiger van de Amsterdamse handels- en bankierswereld, was hij een behendig politicus die zowel vóór als na 1848 een voorname rol speelde.

Hij studeerde rechten te Amsterdam en Leiden, promoveerde in laatstgenoemde stad en vestigde zich als advocaat in zijn geboortestad. Aldaar praktiseerde hij tot 1842, toen de koning hem als opvolger van Cornelis Felix van Maanen tot minister van Justitie en anderhalf jaar later tot minister van Financiën benoemde. In deze laatste functie saneerde hij in 1844 de staatsfinanciën met een gedwongen ("vrijwillige") geldlening. In 1847 kon er dankzij hem zelfs een overschot worden geboekt. Sinds 1849 was hij lid van de Tweede Kamer, totdat hij in 1853 na Johan Rudolph Thorbecke de nieuwe kabinetsleider in het Kabinet-Van Hall-Donker Curtius werd en de gemoederen na de Aprilbeweging tot bedaren wist te brengen. Hij werd in 1856 door de koning tot baron verheven. In 1860 werd hij opnieuw voorzitter van het kabinet, nu in het Kabinet-Van Hall-Van Heemstra. Hij weigerde een benoeming tot Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië.

Levensloop[bewerken]

Jeugdjaren[bewerken]

De op 15 mei 1791 in Amsterdam geboren Floris van Hall groeide niet bepaald eenzaam op. Zijn moeder Elisabeth Christina Klinkhamer, baarde zes kinderen, van wie Floris de oudste was. Na haar dood schonk een tweede echtgenote, Christina Maria Klinkhamer (een nicht van Elisabeth) zijn vader, Maurits Cornelis van Hall, er nog eens tien. Floris zelf zou minder vruchtbaar blijken. Hij bleef kinderloos. Ook al hertrouwde hij op zijn 62ste nog met een 26-jarige barones. Zijn basisonderwijs volgde hij bij de Waalse predikant Merkus te Voorburg (met name vanwege studie Frans). Daarna volgde hij het onderwijs aan de Latijnse school te Amsterdam. Hij vervolgde zijn studies aan het Atheneum Illustre eveneens te Amsterdam van 1808 tot 1811.

Net als zijn vader studeerde Floris van Hall rechten aan de Hogeschool in Leiden waar hij promoveerde op Romeins en hedendaags recht (1811 - 1812). Na zijn studie trad Floris in dienst van de gardes d'honneur van Napoleons Grande Armée, maar ontkwam na een jaar via Zwitserland en keerde terug naar Amsterdam.

Politieke loopbaan[bewerken]

Vanaf 1813 werkte hij op zijn vaders advocatenkantoor te Amsterdam (tot 1842), waarbij hij vooral de belangen van handelshuizen en scheepvaartmaatschappijen behartigde. Maar de politiek trok. In 1832 volgde hij zijn vader op in de Provinciale Staten van Holland. Van 3 juli 1832 tot 1 juli 1839 was hij daar actief voor de landelijke stand (Meerkerk). De jurist viel daar mede op door zijn rijzige gestalte en rode gezicht, dat hem de spotnamen ‘de vampyr’ en ‘het bloedzuigertje’ en 'van Haal' bezorgde. Hij etaleerde ook een fikse dadendrang, enorme werklust en grote kennis van zaken. Van 22 december 1840 tot 18 september 1848 was hij lid Provinciale Staten van Noord-Holland voor de steden (Amsterdam); daarnaast vervulde hij tot 1842 een functie als deken der Orde van Advocaten te Amsterdam.

Vanwege alle capaciteiten van Van Hall was het niet zo vreemd dat hem in 1842 werd gevraagd minister van Justitie te worden. Zijn vader ontraadde hem de overgang naar de politiek, maar hij werd daarentegen aangespoord een benoeming te aanvaarden door J.J. Rochussen. De eerzuchtige zoon nam afscheid als deken der Orde van Advocaten in Amsterdam en verhuisde naar Den Haag, ‘in de hoop het rechtswezen van Nederland van nut te kunnen zijn’.

De staatsschuld[bewerken]

Er was in 1840 een staatsschuld van niet minder dan 2200 miljoen gulden, waarvoor jaarlijks meer dan 35 miljoen aan rente betaald moest worden. Van Hall wist als minister van Financiën in 1844 redding te brengen. Van Halls voorstel, het aangaan van een ‘vrijwillige' staatslening van 127 miljoen tegen een lage rente werd door de Staten-Generaal aangenomen. Verder werden bestaande schulden van de Staat, die méér dan 4% rente gaven, verwisseld met schulden van 4%. De lening van 127 miljoen heette "vrijwillig", maar was toch eigenlijk gedwongen. Immers, wanneer die lening niet voltekend werd, zou de regering, voor zover nodig, een extra belasting op het vermogen leggen: "De stok achter de deur" noemde men dit. De stok behoefde echter niet gebruikt te worden, de lening werd voltekend. Maar voordat Van Halls voorstellen in de Kamers werden aange­nomen, moest er nog veel verzet overwonnen worden. Niet alleen in de Staten-Generaal, maar ook daarbuiten, werd het plan van Van Hall fel bestreden. Men sprak zelfs van Alva's penningen. "Het kan mij mijn troon kosten", zou Koning Willem II eens op­gemerkt hebben, toen hij met Van Hall de plannen be­sprak. "En mij m'n kop.", zou Van Hall toen geantwoord hebben.

Onderscheidingen[bewerken]

Van Hall ontving voor zijn verdiensten het grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw in 1844, het grootkruis Orde van de Eikenkroon in 1855 en in 1860 ridder eerste klasse in de Orde van de Gouden Leeuw van het Huis van Nassau. De titel baron werd hem in 1860 verleend als blijk van waardering voor zijn optreden in de Krimoorlog; hij wist toen de Nederlandse onzijdigheid te handhaven.

Bibliografie[bewerken]

  • 1819 - Bedenkingen over de vraag: Heeft Cicero in zijne redekunstige voorschriften al dan niet gezondigd tegen de beginselen der zedekunde.
  • 1819 - Lofrede op Johan de Witt (door de Hollandsche Maatschappij van fraaije Kunsten en Wetenschappen bekroond)
  • 1819-20 - Onpartijdige beschouwing van den toestand des koophandels binnen de Vereenigde Nederlanden, in brieven
  • 1835 - Redevoering ter gedachtenis van G.K. van Hogendorp
  • 1840 - Proeve van een onderzoek omtrent de schuld van het Koningrijk der Nederlanden
Voorganger:
C.F. van Maanen
Minister van Justitie
1842-1844
Opvolger:
M.W. de Jonge van Campensnieuwland
Voorganger:
J.A. van der Heim van Duivendijke
Minister van Financiën
1843-1848
Opvolger:
W.L.F.C. van Rappard
Voorganger:
L.A. Lightenvelt
Minister van Zaken der rooms-katholieke Eredienst (a.i.)
1853
Opvolger:
J.A. Mutsaers
Voorganger:
J.P.P. van Zuylen van Nijevelt
Minister van Buitenlandse Zaken
1853-1856
Opvolger:
D.T. Gevers van Endegeest
Voorganger:
J.R. Thorbecke
Voorzitter van de Ministerraad
1853-1856
Opvolger:
J.J.L. van der Brugghen
Voorganger:
E.C.U. van Doorn
Minister van Financiën a.i.
1854
Opvolger:
A. Vrolik
Voorganger:
J.K. van Goltstein
Minister van Buitenlandse Zaken a.i.
1860
Opvolger:
J.P.J.A. van Zuylen van Nijevelt
Voorganger:
J.J. Rochussen
Voorzitter van de Ministerraad
1860-1861
Opvolger:
J.P.P. van Zuylen van Nijevelt
Voorganger:
P.P. van Bosse
Minister van Financiën
1860-1861
Opvolger:
J.S. Lotsy
Bronnen, noten en/of referenties
  • Auteur: Han van der Horst Boek: (2000) Nederland, De vaderlandse geschiedenis van de prehistorie tot nu.

Amsterdam: Prometheus.