Fosfaat

Structuurformule van het fosfaat-ion (PO₄^3-).

Fosfaat (PO₄^3-) is de vorm waarin fosfor het meest in verbindingen voorkomt. Fosfaten zijn zuurresten van fosforzuur (H₃PO₄). Het fosfaat-anion is driewaardig negatief geladen en bezit een tetraëdrische structuur. De meeste fosfaten zijn slecht oplosbaar in water, en zijn daarom makkelijk uit een oplossing te verwijderen via een neerslagreactie.

Fosfaatverbindingen vormen samen met anorganische nitraten het belangrijkste bestanddeel van kunstmest. Wanneer er te veel van beide in het oppervlaktewater terecht komt, leidt dit tot zuurstoftekort. Vaak zijn de effecten pas op zee, in de kustwateren, te bemerken omdat daar een geringere stroom is dan in de rivieren.

De streng van RNA en DNA bestaat uit fosfaatestergroepen en (deoxy)ribosen.

Eindigheid voorraad

De grootste fosfaatopslagplaatsen ter wereld liggen in de Verenigde Staten, China en Marokko. Vanwege het belang van fosfaat voor de voedselvoorziening in de wereld gaat er steeds meer aandacht uit naar de eindigheid van de voorraden van fosfaat. De voorspellingen over de termijn waarop de voorraad uitgeput raakt variëren van 70 tot 100 jaar. Zeker is dat de grote bevolkingsgroei op de wereld in de laatste twee eeuwen samenvalt met het beschikbaar komen van goedkoop en eenvoudig beschikbaar fosfaaterts. Efficiënter gebruik van fosfaatkunstmest en hergebruik van fosfaatstromen worden daarom steeds belangrijker.

Fosfaat en het milieu

In water bevordert fosfaat, samen met andere voor algenbloei nodige elementen, de groei van algen. Deze biomassa wordt verder gevormd uit kooldioxide en water waarbij zuurstof als gasvormig bijproduct het water verlaat. Na het afsterven van de algen is zuurstof nodig om de biomassa weer om te zetten in kooldioxide en water. Zuurstof lost echter niet snel op in water zodat in het water vervolgens een zuurstoftekort ontstaat.

Vroeger was fosfaat een belangrijk ingrediënt van schoonmaak- en wasmiddelen en het kwam na gebruik voor een groot deel in het milieu terecht. Na invoering van fosfaatvrije wasmiddelen is de hoeveelheid fosfaten in het oppervlaktewater verminderd. Vaatwastabletten bevatten echter meestal wel fosfaat, waardoor het fosfaatgebruik sluipenderwijs zijn weg terug heeft gevonden naar het huishouden.

Tegenwoordig is er een groeiend aantal wetenschappers van mening dat fosfaten juist belangrijk zijn voor het leven in het oppervlaktewater. Nieuwe inzichten laten ook zien dat de blauwalg ook zonder fosfaat goed gedijt. Het verbod op fosfaten leidt dus niet per se tot vermindering van algen, maar de verlaging van het fosfaatgehalte zorgt volgens sommigen wel voor een drastische vermindering van ander leven. In Noorwegen is men al zover dat extra fosfaten aan het zeewater worden toegevoegd om de kraamkamers voor diverse vissoorten te bevorderen.

Productie van fosfaten over de wereld

Hieronder staan de 36 landen die een hoeveelheid fosfaatgesteente van enige betekenis produceren; hoeveelheden in ton.

#	Land	Productie		#	Land	Productie
1.	Verenigde Staten	44 200 000		19.	Mexico	756 000
2.	China	25 000 000		20.	Finland	650 000
3.	Marokko	24 000 000		21.	Nauru	500 000 (bijna uitgeput)
4.	Rusland	9 800 000		22.	Noord-Korea	450 000
5.	Tunesië	7 950 000		23.	Venezuela	250 000
6.	Jordanië	5 900 000		24.	Zimbabwe	125 000
7.	Brazilië	4 270 000		25.	Peru	104 000
8.	Israël	4 100 000		26.	Colombia	50 000
9.	Zuid-Afrika	2 800 000		27.	Sri Lanka	30 000
10.	Syrië	2 500 000		28.	Turkije	24 000
11.	Togo	2 200 000		29.	Filipijnen	20 000
12.	Kazachstan	1 600 000		30.	Chili	13 000
13.	India	1 550 000		31.	Pakistan	9 000
14.	Senegal	1 300 000		32.	Indonesië	7 000
15.	Algerije	1 160 000		33.	Tanzania	7 000
16.	Irak	1 000 000		34.	Thailand	4 000
17.	Egypte	950 000		35.	Albanië	1 000
18.	Vietnam	860 000		36.	Australië	1 000

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Phosphates van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.