Fraeylemaborg
De Fraeylemaborg is een Groninger borg in het dorp Slochteren.
De borg is gelegen in een ongeveer 31 hectare groot landgoed, in aanleg hoofdzakelijk daterend uit de 19e eeuw. Het parkbos is in het begin van de 19e eeuw gewijzigd in de romantische Engelse-landschapsstijl. Het tuincomplex wordt gedragen door een lange hoofdas die door de statige oprijlaan extra nadruk krijgt. Op het voorterrein bevindt zich het schathuis, waarin een restaurant gevestigd is. Aan de andere kant staat het koetshuis met paardenstal en oranjerie.
Het beheer van de borg wordt gevoerd door de Stichting Landgoed Fraeylemaborg, waarin deelnemen de provincie Groningen en de Gerrit van Houten Stichting.
Inhoud |
Ontstaan [bewerken]
Vermoedelijk stond op de plaats van de huidige borg in de 13e eeuw het stamslot van het geslacht Snelgers.
Fraeylema [bewerken]
Aanvankelijk stond er op de plek van de Fraeylemaborg een edele heerd. Voor het eerst wordt deze boerderij genoemd als Fraeylemaheerd in 1475. Men zegt dat de naam afkomstig is van een edelvrouwe die Elema of Ailma heette. Een adellijke vrouw werd wel aangeduid met het woordje "ver". Ver Ailma borg zou dan geleid hebben tot Fraeylemaborg.
Bewoners [bewerken]
De eerste bekende bewoner van de Fraeylemaheerd zou Remmert Fraeylema (1446) zijn geweest. De heerd werd toen de Lumme Fraeylemaheerd genoemd. Remmert was de zoon van Lumme. In 1504 wordt zijn kleinzoon Remmert hoofdeling van Slochteren genoemd. In 1538 wordt zijn zoon Oesebrandt eigenaar.
- 1538 – 1548
- Oesebrandt Fraeylema. Zijn dochter trouwde met Seino Rengers, waardoor de borg in handen kwam van de familie Rengers
- 1548 – 1690
- Seino’s achterkleinzoon Osebrandt Johan Rengers was begin zeventiende eeuw een machtige jonker in de Ommelanden. Beschuldigd van verraad tijdens het Beleg van Groningen kwam hij in de gevangenis. Een schoonzoon van Rengers, Henric Piccardt, wist via Willem III van Oranje een verzoening te bereiken. Rengers werd in ere hersteld maar stierf spoedig daarna. Zijn zoon stierf in 1681 of 1682, waarna de borg overging op zijn broer Evert. Mr Henric Piccardt, die in 1680 was getrouwd met Osebrandts dochter Anna Elisabeth, werd voogd over Evert. Omdat Evert in 1690 zijn bezittingen wegens schulden moest verkopen kocht Piccardt de borg met annexen en landerijen voor 47.000 gulden. Hij had hiervoor geld geleend van de koning-stadhouder in de vorm van een hypotheek op de Fraeylemaborg.
- 1690 – 1781
- Financiële moeilijkheden dwongen de familie Piccardt tot verkoop van de Fraeylemaborg in 1781. Koper van de meer dan 30 jaar lang verwaarloosde borg was mr. Hendrik de Sandra Veldtman. Het was de eerste keer in de geschiedenis van de borg, dat zij buiten de familie werd verkocht. De Sandra Veldtman was actief lid van De Loge "L'Union Provinciale" en werd sterk door vrijmetselaarssymboliek aangesproken. Hij liet de tuin aanpassen en bracht diverse vrijmetselaarssymbolen aan; er werden onder andere paden in de vorm van een passer en winkelhaak aangelegd.[1]
- 1781 – 1972
- Na de dood van zijn eerste vrouw was De Sandra Veldtman in 1786 hertrouwd met de weduwe van de Arnhemse burgemeester Jan Nanning van der Hoop, Adelgonda Christine Wolthers. Samen kregen zij in 1789 een dochter, Hermanna Louise Christina. Zij erfde in 1816 de Fraeylemaborg van haar vader. Na de dood van haar man jhr. Johan Hora Siccama in 1829 hertrouwde zij in 1831 met diens neef jhr. Wiardus Hora Siccama. Na haar overlijden bleef haar man vruchtgebruiker van het landgoed. Na zijn dood in 1867 vererfde de Fraeylemaborg krachtens het testament van Hermanna Louise Christina op de kleinzoon van haar stiefbroer Abraham Johan van der Hoop, mr. Abraham Johan Thomassen à Thuessink van der Hoop. Hij voegde toen “Van Slochteren” aan zijn naam toe. Zijn oudste in 1875 geboren zoon Evert Jan erfde in 1882 de borg. In 1908 trouwde hij met Catharina Cornelia Star Numan. Zij kregen twee kinderen, Jeanne Agatha en Geertruida Hermanna Louisa Christina. In 1952 overleed Evert Jan, die van 1925 tot 1940 tevens burgemeester van Slochteren was geweest. Na het overlijden van mevrouw Van der Hoop in 1965 hebben haar beide dochters nog enige jaren de borg bewoond. De financiële lasten werden echter te zwaar en in 1971 is de rijke inboedel geveild en op 9 januari 1972 werd de borg met het bos verkocht aan de Gerrit van Houten Stichting.
Laatste bewoner [bewerken]
De laatste telg van het geslacht die de Fraeylemaborg bewoonde, Louise Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren, Douarière Jonkheer drs. François van Panhuys, overleed op 9 juli 2008. Ze werd 92 jaar oud. Zij werd wel de "laatste ‘echte’ borgvrouwe van Groningen" genoemd. Met haar overlijden komt symbolisch een einde aan het tijdperk van de landadel in Groningen. Overigens behoort de familie Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren niet tot de Nederlandse adel. De familie behoort wel tot het patriciaat (niet-adellijke geslachten die generaties lang een groot aanzien hadden in de samenleving). Samen met haar drie dochters en haar zuster Jeanne, die overleed in 2002, was Louise van der Hoop de laatste die de Fraeylemaborg in grootse staat bewoonde. Op dinsdag 15 juli maakte zij per rijtuig haar laatste gang vanuit de Borg naar haar laatste rustplaats bij de Nederlands-hervormde kerk in Slochteren. Haar kist werd door vier kleinzoons uit de Borg gedragen.[2]
Gerrit van Houten Stichting [bewerken]
In de borg is ingericht met stijlkamers die een beeld geven van de woonsfeer tot het midden van de 20ste eeuw. Zo wordt een eigen aanwulling gegeven aan het tijdsbeeld van de borgen Menkema (18de eeuw) en Verhildersum (19de eeuw). De kerncollectie van de Fraeylemaborg is van de Gerrit van Houten Stichting, die ook permanent kunstwerken toont van Gerrit van Houten (1866-1934). Tevens is bij de Fraeylemaborg de collectie ondergebracht van de Jan Menze van Diepen Stichting, met Aziatische keramiek, Oranje-Nassauprenten, schilderijen en topografische kaarten. Ook wordt de collectie van de Stichting Van der Wijck-de Kempenaer hier bewaard. In het Koetshuis worden regelmatig wisselexposities gehouden. De borg is, als museum, het gehele jaar door geopend.
Het Slochterbos [bewerken]
Achter de borg ligt een parik van ongeveer 20 hectare, dat ook wel het Slochterbos wordt genoemd.
Rond 1700 werd het park in navolging van de mode van die tijd met als voorbeeld het Kasteel van Versailles de tuin en het bos volgens wiskundige figuren inrichten. Doorkijkjes vonden een rustpunt in beelden en vazen. Van deze opzet resteert nog de middenlaan van eiken en beuken met een lengte van 1165 meter, die gericht is op de as van het huis. Ook is een schuine zichtas bewaard gebleven. Als men in de uitbouw van de grote zaal staat, kan men naar achteren tot aan het Florabeeld aan het eind van de middenlaan zien en naar voren langs de oprijlaan 1000 meter tot het einde van de laan door het overbos aan de overkant van de Hoofdweg, de nieuwe provinciale weg en de haven. Vanaf 1785 werd het park omgevormd tot een romantisch park in de Engelse landschapsstijl. Er werden slingerpaden aangelegd, onregelmatig gevormde vijvers gegraven en met de vrijkomende grond een berg gemaakt. Voor het middendeel van het langgerekte park maakte tuinarchitect Zocher een ontwerp, gedateerd 1802. Het achterste deel van het park is ontworpen door G.A. Blum, van wie twee ontwerptekeningen bewaard zijn gebleven. Deze fase was voor 1821 gerealiseerd. Rond 1840 maakte Lucas Pietersz Roodbaard een plantekening voor het achterste deel van het park, waaraan in die tijd een uitbreiding was toegevoegd. Van deze plantekening is weinig terug te vinden in de huidige situatie. De trots van het bos was een stokoude beuk, de Dikke Boom, die zes meter in omvang was en in 1963 omwaaide.
Fotogalerij [bewerken]
-
Fraeylemaborg (achterzijde)
-
Landgoed Fraeylemaborg
-
Beeld van Flora in het park van de Fraeylemaborg
-
Landgoed Fraeylemaborg
Externe links [bewerken]
| Bronnen, noten en/of referenties
Voetnoten
Literatuur
|
 |
Zie de categorie Fraeylemaborg van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
Bestaande borgen in de provincie Groningen |
|---|---|
|
Allersmaborg (Ezinge) · Breedenborg (Warffum) · Coendersborg (Nuis) · Ekenstein (Tjamsweer) · Ennemaborg (Midwolda) · Ewsum (Middelstum) · Fraeylemaborg (Slochteren) · Huis te Glimmen (Glimmen) · Menkemaborg (Uithuizen) · Nienoord (Leek) · Piloersemaborg (of Hamsterborg) (Den Ham) · Rensumaborg (Uithuizermeeden) · Rusthoven (Tjamsweer) · Vaartwijk (Westerbroek) · Verhildersum (Leens) · Vliethoven (Delfzijl) · Welgelegen (Kleinemeer) · Huis te Wedde (Wedde) Zie ook: Lijst van voormalige borgen · Kaart van Theodorus Beckeringh · tichelborg · veenborg |
|
