Fries-omlegging
De Fries-omlegging is een chemische reactie uit de organische chemie. Ze werd ontdekt door de Duitse scheikundige Karl Fries. Het is de elektrofiele omlegging van een arylester, zoals een fenylester, tot een corresponderend hydroxy-arylketon. Tijdens de omzetting wordt een acylgroep verplaatst naar de benzeenring:
De reactie gaat door bij hoge temperatuur en wordt gekatalyseerd door een Lewiszuur. De acylgroep kan in de ortho- of para-positie terechtkomen ten opzichte van de hydroxylgroep. Door een gepaste keuze van de reactieomstandigheden, zoals temperatuur, oplosmiddel of aard en vorm van de katalysator, kan men de selectiviteit van de reactie voor een van beide producten verhogen. Naast het gebruikelijke Lewiszuur aluminiumchloride is bijvoorbeeld bismut(III)triflaat een efficiënte katalysator voor de Fries-omlegging van fenylesters.[1]
De Fries-omlegging kan ook langs fotochemische weg optreden, onder invloed van licht. Men noemt dit de foto-Fries-omlegging.
Toepassing [bewerken]
De Fries-omlegging is van commercieel belang voor de vorming van belangrijke intermediaire stoffen, bijvoorbeeld 4-hydroxyacetofenon of 4-hydroxybenzofenon bij de synthese van farmaceutische stoffen.
De Fries-omlegging is een ongewenste nevenreactie bij de productie van polycarbonaat op basis van aromatische verbindingen zoals bisfenol A en difenylcarbonaat. Het polycarbonaat is een lineair poly-arylester. Na een Fries-omlegging kan de gevormde hydroxylgroep reageren met difenylcarbonaat en bisfenol A en zo een vertakte polymeerketen vormen, hetgeen leidt tot verkleuring en afwijkende eigenschappen van het polymeer.
Door de foto-Fries-omlegging kunnen producten uit aromatische polyesterharsen, zoals PET-flessen, die aan zonlicht (in het bijzonder ultraviolet licht met een golflengte van ongeveer 310 nm) en hoge temperatuur worden blootgesteld, degraderen.
Bronnen, noten en/of referenties
|
