Friso van Oranje-Nassau van Amsberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Friso van Oranje-Nassau van Amsberg
1968–2013
Friso van Oranje-Nassau van Amsberg in 2008
Friso van Oranje-Nassau van Amsberg in 2008
Prins der Nederlanden
Periode 25 september 196824 april 2004
Prins van Oranje-Nassau
Periode 25 september 1968 – 12 augustus 2013
Graaf van Oranje-Nassau
Periode 24 april 2004 – 12 augustus 2013
Vader Claus van Amsberg
Moeder prinses Beatrix
Dynastie Oranje-Nassau
Broers/zussen koning Willem-Alexander
prins Constantijn
Partner van Mabel Wisse Smit
Kinderen Luana (2005)
Zaria (2006)
Geboorteplaats Utrecht
Website
Stamboom.png Stamboom

Johan Friso Bernhard Christiaan David, Prins van Oranje-Nassau, graaf van Oranje-Nassau,[1] jonkheer van Amsberg[2] (Utrecht, 25 september 1968Den Haag, 12 augustus 2013) was het tweede kind van prinses Beatrix en prins Claus en een jongere broer van koning Willem-Alexander. Daarmee was hij bij zijn geboorte derde in de lijn om zijn grootmoeder koningin Juliana op te volgen als staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden.

Friso was zijn roepnaam. Desondanks stond hij tot 2004 in de media bekend als Johan Friso. Dat jaar liet hij in een officiële verklaring weten in het vervolg Friso genoemd te willen worden.[3]

De prins werd officieel aangeduid als Zijne Koninklijke Hoogheid prins Friso van Oranje-Nassau, met prins van Oranje-Nassau als persoonlijke titel.

Jeugd[bewerken]

Friso werd geboren in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht. De toenmalige 'hofpredikant' Henk Kater doopte hem op 28 december 1968 in de Dom van Utrecht.[4] Zijn peetouders waren zijn maternale grootmoeder koningin Juliana, prins Harald van Noorwegen, Herman van Roijen, Johan Christian Freiherr von Jenisch en Christina von Amsberg, een jongere zus van zijn vader.[4]

Zijn jeugdjaren bracht hij tot 1981 met zijn ouders en twee broers door op kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche. "Je mag Alex wel in elkaar slaan, maar niet doodslaan, want dan moet ik koning worden", is een bekende uitspraak van hem uit zijn kindertijd over zijn broer Willem-Alexander en zijn afkeer van het koningschap.[5]

Studies[bewerken]

De prins doorliep de lagere school op de Nieuwe Baarnse School. Daarna ging hij naar Het Baarnsch Lyceum in Baarn dat hij in 1981 inruilde voor het Eerste Vrijzinnig Christelijk Lyceum in Den Haag, waar hij in 1986 zijn vwo-diploma behaalde. Van 1986 tot en met 1988 volgde hij de studie Mechanical Engineering aan het College of Engineering van de Universiteit van Californië in Berkeley, die hij met succes afrondde. Voor de militaire dienstplicht werd hij afgekeurd wegens astma.[6]

Van 1988 tot 1994 studeerde hij Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek aan de Technische Universiteit Delft, waar hij zijn ingenieurstitel behaalde bij professor Klaas Smit. Bij de Amerikaanse vliegtuigfabrikant McDonnell Douglas liep hij stage.[5]

Vanaf 1990 studeerde hij tevens bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 1995 slaagde hij hier voor zijn doctoraalexamen. Door het behalen van drie universitaire diploma's begon men hem in de media 'prins bolleboos' te noemen.

Om voorbereid te zijn op een eventueel koningschap volgde hij privélessen in onder andere parlementaire geschiedenis en Nederlands Recht.

Carrière[bewerken]

Friso werkte vanaf 1995 als fellow consultant bij McKinsey & Company in Amsterdam.[6] In 1996 stopte hij bij dit bedrijf. In 1997 volgde de prins een postdoctorale opleiding aan het European Institute of Business Administration (INSEAD) te Fontainebleau in Frankrijk, waar hij zijn Master of Business Administration behaalde.

Na voltooiing van deze studie kreeg Friso in 1998 een baan aangeboden bij de zakenbank Goldman Sachs International in Londen, waar hij Friso Vanoranje heette.[6] In april 2003 nam hij er ontslag als vicepresident investment banking.[7] Per 1 maart 2004 werd hij parttime mededirecteur van TNO Space te Delft.

Friso was betrokken bij innovatieve ondernemingen op het gebied van duurzame energie, medische diensten, duurzame voedsel & landbouw, en technologie, onder andere bij Rabo Ventures. Friso was medeoprichter van het MRI Centrum in Amsterdam, een commerciële medische instelling met meerdere locaties die zich focust op het maken van scans. De prins was tevens medeoprichter en aandeelhouder van de luchtvaartmaatschappij Wizz Air,[8] een prijsvechter met voornamelijk Oost-Europese bestemmingen. Daarnaast had de prins enkele commissariaten bij bedrijven en organisaties. Zo was hij van 2004 tot 2013 lid van de Raad van Bestuur van het Belgische Telenet.

Per 1 januari 2011 was Friso werkzaam bij URENCO, een consortium dat verrijkt uranium produceert. Hij trad in dienst op het hoofdkantoor in het Engelse Stoke Poges ter voorbereiding op zijn functie als financieel directeur, die op 1 april dat jaar inging. Hij werd tevens lid van de Raad van Bestuur.[7] Op 5 oktober 2012 aanvaardde de Raad van Bestuur van URENCO zijn ontslag. Na overleg met zijn familie waren beide partijen tot de conclusie gekomen dat URENCO continuïteit nodig had en dat Friso binnen afzienbare tijd zijn werkzaamheden niet zou kunnen hervatten nadat hij door het ski-ongeval op 12 februari van dat jaar in een coma was terecht gekomen.[9]

De prins ondersteunde initiatieven om innovatie en techniek te bevorderen, zoals Jet-Net (Jongeren en Technologie Netwerk Nederland), de Stichting Toekomstbeeld der Techniek en de Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, die mede door zijn vader was opgericht. Hij was eerder betrokken bij de Stichting De Avond van Wetenschap & Maatschappij en Witteveen+Bos.[10]

Maatschappelijke functies[bewerken]

Prins Friso's monogram.

Prins Friso bekleedde de volgende maatschappelijke functies:

Privé[bewerken]

Ontkenning homoseksualiteit[bewerken]

Doordat Friso in zijn jonge jaren nooit met vriendinnen in de openbaarheid kwam, werd hier en daar in de media gesuggereerd dat hij mogelijk homoseksueel was. Roddelbladen publiceerden erover, alsook de homobladen sQueeze en Gay Krant. In Eindhoven werd in 1998 een maandelijks homofeest naar hem genoemd, het Friso-feest. Nadat enkele serieuze kranten zich hadden afgevraagd wat de gevolgen zouden zijn voor het koningshuis als een homoseksuele prins eventueel koning zou worden, bracht Friso op 14 februari 2001 via de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) een officiële verklaring uit, waarin hij meldde "niet homoseksueel, maar heteroseksueel" te zijn. Directeur-generaal Eef Brouwers van de RVD liet weten dat "de prins beweringen dat hij iets zou zijn wat hij niet is, meer dan beu is".[11]

Op 7 juli 2002 meldde de RVD dat Mabel Wisse Smit "tot de nauwe vriendenkring van de prins" behoorde. Een jaar later, op 30 juni 2003, volgde de verloving.

Huwelijk[bewerken]

Nadat Friso zich verloofd had met Mabel, schreef minister-president Jan Peter Balkenende op 10 oktober 2003 aan het parlement dat Friso en Mabel "onvolledige en onjuiste" informatie hadden gegeven over Mabels contacten met de in 1991 vermoorde drugscrimineel Klaas Bruinsma en dat de regering daarom besloten had voor het voorgenomen huwelijk geen toestemmingswet in te dienen bij de Staten-Generaal.[12]

Friso had naar aanleiding van de controverse een dag eerder schriftelijk bij Balkenende aangegeven zelf ook niet meer de Staten-Generaal om toestemming te willen vragen. Hij gaf aan desondanks toch met Mabel te zullen trouwen.[12] Friso schreef in het door hem openbaar gemaakte schrijven dat hij en Mabel ten onrechte de indruk hadden gewekt "dat het ging om een oppervlakkige relatie van ongeveer twee en een halve maand in 1989, met daarna nog een enkele ontmoeting". Hij gaf aan dat in tegenstelling tot wat gezegd was, de contacten niet waren beëindigd, nadat Mabel zich bewust was geworden van Bruinsma`s criminele activiteiten.[12]

In werkelijkheid, zo gaf Friso toe, betrof het "meer dan een oppervlakkige relatie" en hadden Mabel en Bruinsma gedurende drie maanden in 1989 "regelmatig contact met elkaar". "Toen Mabel zich bewust werd van zijn activiteiten heeft zij in de daarop volgende anderhalf jaar hem nog met enige regelmaat gezien", aldus Friso in zijn brief. "Feit is ook", zo schrijft hij, "dat Mabel meerdere malen gelogeerd heeft bij de heer Bruinsma".[12]

Friso en Mabel trouwden op 24 april 2004 in Delft. Het huwelijksfeest werd sober gevierd in verband met het overlijden van Friso`s grootmoeder, prinses Juliana, een maand eerder. In de Oude Kerk zegende dominee Carel ter Linden het huwelijk in. Getuigen van de bruidegom bij de kerkelijke inzegening waren zijn beide broers, zijn vrienden Lodewijk Beijst en Dante Weijerman en zijn nichtje Sophie von der Recke, een dochter van de jongste zuster van prins Claus.

Doordat er voor het huwelijk geen toestemming was gevraagd bij de Staten-Generaal werden hij en zijn eventuele toekomstige afstammelingen op grond van artikel 28 van de Grondwet van de erfopvolging uitgesloten. Op grond van de Wet lidmaatschap koninklijk huis verloor hij daarmee ook het lidmaatschap van het Koninklijk Huis. Tevens verloor hij de titel 'Prins der Nederlanden'. Bij Koninklijk Besluit van 19 maart 2004, nr. 126, is bepaald dat Friso het gebruik van de titel 'Prins van Oranje-Nassau' als persoonsgebonden en niet-erfelijke titel mocht voortzetten, evenals het predicaat 'Koninklijke Hoogheid'. Voorts werd aan prins Friso vanaf het tijdstip van de voltrekking van zijn voorgenomen huwelijk de erfelijke titel van graaf verleend met de geslachtsnaam Van Oranje-Nassau van Amsberg.[2]

Het echtpaar kreeg twee kinderen:

  • Emma Luana Ninette Sophie, gravin van Oranje-Nassau, jonkvrouw van Amsberg (26 maart 2005)
  • Joanna Zaria Nicoline Milou, gravin van Oranje-Nassau, jonkvrouw van Amsberg (18 juni 2006)

Gift aan William J. Clinton Foundation[bewerken]

Friso schonk een bedrag van 100.000 tot 250.000 Amerikaanse dollar aan de William J. Clinton Foundation van de voormalige Amerikaanse president Bill Clinton. Het fonds maakte in december 2008 de giften bekend van alle donateurs, maar gaf niet de exacte bedragen. Alleen de orde van grootte werd aangegeven. Wanneer Friso de schenking deed, werd evenmin bekendgemaakt.[13]

Persoonlijkheid[bewerken]

Friso schuwde de publiciteit en wilde zo weinig mogelijk publieke verplichtingen.[14] Hij noemde zichzelf resultaatgericht.[15] Friso stond bij familie en vrienden erom bekend dat hij heel direct kon zijn en een uitgesproken mening kon hebben.[16]

Ongeval[bewerken]

Friso en zijn gezin bij Paleis Het Loo in maart 2010.

Tijdens zijn laatste vakantiedag in het Oostenrijkse Lech raakte Friso op 17 februari 2012 met zijn plaatselijke jeugdvriend Florian Moosbrugger bedolven onder een sneeuwlawine.[17] Moosbrugger wist zich te bevrijden, mede doordat hij een lawine-airbag droeg. Doordat Friso een lawinepiep bij zich had, wisten de reddingswerkers waar hij lag. Friso lag onder een laag van veertig centimeter sneeuw. Vijfentwintig minuten na het ongeval werd hij bevrijd. Al die tijd hadden zijn hersens te weinig zuurstof gehad. Ter plekke werd hij gedurende vijftig minuten gereanimeerd.[18] Toen zijn hart weer begon te kloppen, werd hij per helikopter naar het Landeskrankenhaus in Innsbruck gebracht. Friso bevond zich ten tijde van het ongeval in het zogenaamde vrije skigebied, buiten de piste. Het lawinegevaar was die dag 4 op een schaal van 5, wat betekent dat buiten de pistes skiën een groot risico inhoudt.

Uit MRI-onderzoek bleek dat Friso aan het zuurstofgebrek een "massieve beschadiging" van de hersens had overgehouden. Hij bevond zich in comateuze toestand. Het was zeer onzeker of hij ooit weer bij bewustzijn zou komen.[19][20]

Op 1 maart 2012 werd Friso overgebracht naar het Wellington Hospital in zijn woonplaats Londen.[21] De RVD deelde op 19 november 2012 mee dat de prins "sinds kort" (...) "af en toe tekenen" vertoonde "van zeer gering bewustzijn". De overheidsdienst meldde dat de gezondheidstoestand onzeker bleef en dat het medisch team nog steeds "zeer bezorgd" was.[22]

Op 9 juli 2013 werd de prins naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag gebracht, aangezien verdere behandeling in het ziekenhuis geen meerwaarde meer zou hebben.[23] Friso verkeerde volgens de RVD tot zijn overlijden in een minimaal-bewuste toestand.[noot 1]

Overlijden[bewerken]

Prins Friso overleed op 12 augustus 2013 op 44-jarige leeftijd in Paleis Huis ten Bosch, volgens de Rijksvoorlichtingsdienst "aan complicaties die zijn opgetreden ten gevolge van de hersenbeschadiging veroorzaakt door zuurstoftekort bij zijn ski-ongeval in Lech, Oostenrijk".[24]

Friso werd op 16 augustus 2013 in besloten kring begraven op de Nederlands Hervormde Begraafplaats Hoge Vuurseweg in Lage Vuursche. Voorafgaand was er een besloten rouwplechtigheid in de plaatselijke Stulpkerk, die werd geleid door dominee Carel ter Linden.[25] Alleen familieleden en naasten waren aanwezig.[noot 2] Prins Friso was, sinds de begrafenis van prinses Marianne in 1883, de eerste Oranje die niet bijgezet maar begraven werd.

Op 2 november 2013 vond in de Oude Kerk in Delft een besloten herdenkingsbijeenkomst plaats voor familie, vrienden en collega's. Onder de aanwezigen bevonden zich de zanger Bono, Kofi Annan, bisschop Desmond Tutu en het kroonprinselijk paar uit Noorwegen.[26] Er werden onder meer twee liederen gezongen uit de Sahel Opera, die uit een idee van Friso's vader ontstond.

Kwartierstaat[bewerken]

Wilhelm von Amsberg
(1856-1929)
Elise von Vieregge
(1866-1951)
 
Georg von dem Bussche-Haddenhausen
(1869-1923)
Gabriëlle Ippenburg
(1877-1973)
 
Bernhard van Lippe-Biesterfeld
(1872-1934)
Armgard van Sierstorpff-Cramm
(1883-1971)
 
Hendrik van Mecklenburg-Schwerin
(1876-1934)
Royal Crown of the Netherlands (Heraldic).svgWilhelmina van Oranje-Nassau
(1880-1962)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Klaus Felix von Amsberg
(1890-1953)
 
 
 
Gösta von dem Bussche-Haddenhausen
(1902-1996)
 
 
 
 
 
Bernhard van Lippe-Biesterfeld
(1911-2004)
 
 
 
Royal Crown of the Netherlands (Heraldic).svgJuliana van Oranje-Nassau
(1909-2004)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Claus van Amsberg
(1926-2002)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Royal Crown of the Netherlands (Heraldic).svgBeatrix van Oranje-Nassau
(1938-)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Royal Crown of the Netherlands (Heraldic).svgWillem-Alexander
(1967-)
 
 
Friso van Oranje-Nassau van Amsberg
(1968-2013)
 
 
Constantijn der Nederlanden
(1969-)

Onderscheidingen[bewerken]

Prins Friso ontving de volgende onderscheidingen:

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten

  1. In het Engels bekend als 'minimally conscious state', ook MCS genoemd.
  2. Onder de aanwezigen bevonden zich Friso's peetoom koning Harald V van Noorwegen, Florian Moosbrugger en de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Emma Bonino, die de peettante is van gravin Luana.

Bronvermeldingen

  1. Hoge Raad van Adel, Jaarverslag 2004
  2. a b Koninklijk Besluit van 19 maart 2004 houdende bepalingen inzake titels, predikaat en geslachtsnaam van Z.K.H. Prins Johan Friso Bernhard Christiaan David der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg, met ingang van zijn huwelijk
  3. Prins Johan Friso of prins Friso?, Reformatorisch Dagblad, 20 februari 2012
  4. a b Oorkonde, Nederlands Dagblad, 30 december 1968
  5. a b Prins Friso: een bescheiden man en een harde werker, NRC Handelsblad, 12 augustus 2013
  6. a b c Prins Friso: wie was deze tweede zoon van prinses Beatrix?, Elsevier, 12 augustus 2013
  7. a b (en) URENCO announces successor to Bart Le Blanc as Chief Financial Officer, urenco.com, 4 oktober 2010
  8. W. G. Hulsman. Friso: geen reservekoning, gewoon adviseur. Reformatorisch Dagblad (26 september 2008)
  9. (en) URENCO-CFO resignation, urenco.com, 11 oktober 2012
  10. Prins Friso, koninklijkhuis.nl
  11. Prins Friso: Ik ben hetero, geen homo. Trouw (15 februari 2001) Geraadpleegd op 17 augustus 2013
  12. a b c d De brieven van Friso en Balkenende, Trouw, 11 oktober 2003
  13. Friso en Postcode Loterij doneren aan Bill Clinton, NRC Handelsblad, 19 december 2008
  14. Begrafenis van prins Friso wordt geen publieke show, de Volkskrant, 14 augustus 2013
  15. Gesprek met prins Friso en Mabel Wisse Smit, NOS, 19 april 2004
  16. Friso kon heel direct zijn, NOS, 16 augustus 2013
  17. (de) C. Budin, T. Schrems en G. Krauthackl. Arlberg: Prinz Johan Friso von Lawine verschüttet. Krone.at (17 februari 2012) Geraadpleegd op 17 februari 2012
  18. 17 februari 2012, de dag van het ongeluk van prins Friso, NOS, 12 augustus 2012
  19. Friso heeft ernstige hersenschade, NOS, 24 februari 2012
  20. Mededeling van het Koninklijk Huis: Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso, koninklijkhuis.nl, 24 februari 2012
  21. RVD: Friso in Londen, BNR Nieuwsradio, 1 maart 2012
  22. Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso, Rijksvoorlichtingsdienst, 19 november 2012
  23. (de) Prinzessin Mabel bittet die Medien um Privatsphäre, Bunte, 10 juli 2013
  24. Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso overleden, koninklijkhuis.nl, 12 augustus 2013
  25. Prins Friso vrijdag in besloten kring begraven, Nu.nl, 13 augustus 2013, laatst geraadpleegd op 13 augustus 2013
  26. Koning Willem-Alexander: "De wond begint te genezen", Trouw.nl, 2 november 2013
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Friso van Oranje-Nassau van Amsberg.