Gasexplosie Gellingen

De gasexplosie te Gellingen vond plaats op 30 juli 2004, toen op het industriegebied van het Belgische plaatsje Gellingen (Frans: Ghislenghien), een deelgemeente van Aat (Ath) in de provincie Henegouwen, nadat er een gaslek was geconstateerd, een zware ontploffing plaatsvond, gepaard gaand met een geweldige steekvlam. Door de explosie en de zware brand die volgde kwamen 24 mensen om.

Oorzaak

De gasexplosie werd waarschijnlijk veroorzaakt na beschadiging van de leiding tijdens werken met een graafmachine enkele weken voor de ramp. Toen op 28 juli 2004 de gas-netbeheerder Fluxys de druk verhoogde in de pijpleiding, is die volledig opengebarsten.

De ramp bracht een discussie op gang over hoe dergelijke ongevallen in de toekomst vermeden konden worden. Normaal gezien is iedere aannemer verplicht om na te trekken of er zich een gasleiding bevindt onder de plaats van de werken. Als dat het geval is, moet de netbeheerder van de leiding ingelicht worden over de werken, en mogen er geen graafmachines gebruikt worden vlakbij de leiding. Er kwam echter aan het licht dat in de praktijk de tekeningen van de ondergrondse gasleiding niet bestonden of onvolledig waren.

Chronologisch verloop

Rond 08:45 uur ontplofte het gas toen men bezig was het lek te dichten. Rond 14:00 uur meldde Fluxys in een persbericht dat de oorzaak van de ontploffing nog niet bekend was, de handel in de aandelen van het bedrijf werd opgeschort op de beurs. Een paar uur na de ramp werd duidelijk dat er zeker vijftien mensen waren overleden (waaronder vijf brandweermannen) en 112 gewond geraakt. Op de naastgelegen snelweg E429 verbrandden mensen in hun auto . Drie omliggende gebouwen werden verwoest.

Rond 11:00 uur werd fase drie van het rampenplan afgekondigd. Koning Albert II, premier Guy Verhofstadt en minister van Volksgezondheid Rudy Demotte kwamen terug van hun vakantie; minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael bezocht de rampplek.

Later op de dag telde men 16 doden, 124 gewonden waarvan tien in levensgevaar en kunstmatig beademd en 3 vermisten (zeer waarschijnlijk leden van de vrijwillige brandweer van Aat).

De trillingen van de ontploffing van de gasramp waren zelfs tot ongeveer 10 km ver te voelen.

Getuigen waren onder de indruk van de uitgebrande wagens, de verwoeste bedrijfspanden, de enorme krater met een diameter van 10 meter en een diepte van 3 tot 4 meter, en het gevoel "te wandelen op gebakken aarde". Het ontbrekende stuk gasleiding werd 250 m verder teruggevonden.

Het dodental liep, omwille van de zwaargewonde brandwondenslachtoffers, een maand na de ramp op tot 22. De schade beloopt tientallen miljoenen euro. Uiteindelijk vielen 24 doden en raakten 132 personen gewond.

Gevolgen

Drie maanden na de ramp zat maar liefst 40,7 procent van de gewonden nog altijd met een psychisch, onverwerkt trauma. Ter vergelijking, na de ramp in Volendam ontwikkelde slechts 16% van de slachtoffers een posttraumatische stressstoornis.

Op 30 juli 2005 werd om 08:57 uur op het terrein van de explosie 3 minuten stilte in acht genomen en een gedenkteken onthuld. Het monument, in blauwe hardsteen, heeft de vorm van een vleugel waarop de namen van de doden gegraveerd staan. Minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael was present, evenals Denis Carton van de federale coördinatiedienst. Die laatste las de namen van de doden voor. Alle Belgische brandweerkazernes lieten hun sirenes horen.

's Namiddags brachten een kleine 400 brandweermannen, die de 250 Belgische brandweerkorpsen vertegenwoordigden, een eresaluut aan hun 5 overleden collega's.

Ten gevolge van de gasexplosie werden een aantal initiatieven genomen voor mensen met zware brandwonden. Zo zullen vanaf 1 januari 2006 de brandwondencentra in België de kosten van medicijnen die niet terugbetaald werden, op zich nemen.

Op 28 juli 2005 ontving de vzw "Solidarité Ghislenghien" (Solidariteit Gellingen) een schenking van een miljoen euro van gasnetbeheerder Fluxys.

Rechtszaak

Tijdens het proces dat ongeveer 10 maanden duurde is de correctionele rechtbank van Doornik op 22 februari 2010, 6 jaar na de ramp, tot het besluit gekomen dat, van de 14 beklaagden die terecht stonden, slechts 3 schuldig bevonden zijn aan onopzettelijke doodslag en onopzettelijke slagen en verwondingen wegens gebrek aan voorzorg en voorzichtigheid, namelijk de architect Erwin P, werfleider Kristof D, en het aannemersbedrijf Tramo.

Volgens de rechtbank schoot de architect tekort als adviseur van de verschillende partijen op de werf en van bouwheer Husqvarna, dat toen nog Diamant Boart heette. Hij stemde zonder voorbehoud in met de stabiliseringswerken, en dit met een zware machine. Omdat er al andere werkzaamheden op het terrein waren uitgevoerd en de bodem afgegraven was, had hij moeten beseffen dat de leidingen niet meer zo diep lagen en het dus een te groot risico was om er met een grote graafmachine boven te werken. Hierdoor ontstond de beschadiging en wat vervolgens tot een gasexplosie leidde. Hiervoor kreeg hij opschorting van de uitspraak, wat zoveel betekent dat hij wel schuldig is maar geen concrete straf krijgen. Ook de werfleider kreeg deze straf. Het aannemersbedrijf kreeg een boete van 165.000 euro, maar met uitstel. Enkel als het bedrijf nog eens veroordeeld wordt, moet het de boete effectief betalen.

Daarentegen is de hoofdbeklaagde gasnetwerkbeheerder Fluxys niet schuldig bevonden. De rechtbank oordeelde namelijk dat het niet de taak was van Fluxys om te controleren of de veiligheidsmaatregelen op het terrein werden nageleefd. Ook konden ze niet weten dat er een lek was toen ze de druk van de leiding verhoogden, ze werden namelijk niet op de hoogte gebracht van het incident. Toen ze door de brandweer op de hoogte werden gebracht over een gaslek op de dag zelf, voor de ontplofiing, handelde de gasmaatschappij volgens de rechter ook volledig correct. De rechtbank gaat hiermee lijnrecht tegen het openbaar ministerie staan, dat oordeelde dat Fluxys de grootste verantwoordelijkheid voor de ramp droeg. Ze werden dus vrijgesproken. Ook Husqvarna, gaat vrijuit. Ze maakte zich volgens de rechter alleen schuldig aan inbreuken op reglementen, maar oordeelde dat deze geen verband hielden met de gasramp en kregen dus geen straf. Naast Fluxys en Husqvarna werden ook nog negen andere beklaagden vrijgesproken. Onder hen bevinden zich Bruno Van Grootenbrulle, de vroegere burgemeester van Aat (waarvan Gellingen een deelgemeente is), zijn gemeentesecretaris Marc Duvivier, twee werfleiders van een ander bouwbedrijf en twee verantwoordelijken van een bedrijf dat instond voor de veiligheidscoördinatie op het terrein werden vrijgesproken. De twee werknemers hadden wel moeten ingrijpen toen de paaltjes die aantonen waar de gasleidingen liggen plots verdwenen waren op het terrein. Maar ook hier achtte de rechter het verband met de ontploffing niet bewezen. En tot slot een expert en het architectenbureau van de veroordeelde architect. Het voorlezen van het vonnis duurde bijna de hele dag, het bestaat namelijk uit 286 bladzijden.

Cijfers

• Bij de 24 doden waren 5 brandweermannen.
• Bij de 132 gewonden waren er 25 met levensbedreigende brandwonden.
• In juni 2005 verliet de laatste gewonde het militair hospitaal van Neder-Over-Heembeek.
• 400 betrokkenen stelden zich burgerlijke partij.
• 28,5 miljoen euro werd uitbetaald door verzekeraars.
• Het jongste slachtoffer was 19 jaar oud.

Slachtoffers

• Eddy Pettiaux (53 jaar) : brandweerluitenant (brandweer van Aat)
• Jean-Pierre Laloy (37 jaar) : brandweerkorporaal
• Pierre Diricq (34 jaar) : brandweerman en ambulancier
• Noël Merlin (56 jaar) : brandweerman
• Guy Lizon (32 jaar) : gezinshoofd en brandweerman
• Michel Lambrix (51 jaar) : technicus van Electrabel.
• Pierre Dubois (47 jaar) : politieman van Boussu.
• Michel Ricciardi (41 jaar) : werknemer van Diamant Boart.
• Giuseppe Lo Presti (47 jaar) : Italiaanse werknemer (sinds 15 jaar) van Diamant Boart.
• Angelo Spateri (40 jaar) : Italiaanse werknemer (sinds 10 jaar) van Diamant Boart
• Philippe Catelin (43 jaar) : werfleider
• Pascal Decausemaecker (33 jaar)
• Yvan Van Der Stockt (43 jaar) : werknemer van Diamant Boart, inwoner van Mere
• Karel Degreef (35 jaar)
• Geoffrey Albumazard (22 jaar) : inwoner van Valenciennes.
• Marian Verplaetse (49 jaar) : inwoner van Fresnes-sur-l'Escaut.
• Daniel Verrez (31 jaar) : inwoner van Valenciennes
• André Petit (40 jaar) : ploegbaas, inwoner van Hampteau.
• Daphné Gheelen (34 jaar) : jong gezinshoofd, werkte voor een onderaannemer
• Abdesamad Aattache (19 jaar) : het jongste slachtoffer
• Luc Lion (55 jaar)
• Jean-Claude Tihon (47 jaar)
• Roger Depla (51 jaar) : inwoner van Ingelmunster