Gasopslag Bergermeer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Gasopslag Bergermeer verwijst naar de plannen voor ondergrondse gasopslag in een leeg gasveld tussen Bergen (Noord-Holland) en Alkmaar. Het voormalige aardgasveld zal daartoe geschikt gemaakt worden.

Het gasveld Bergermeer is een natuurlijk gasreservoir in de bodem onder de regio Alkmaar. Tussen 1972 en 2007 werd er aardgas uit gewonnen. Sinds 2008 worden er plannen ontwikkeld om het nu bijna lege veld te gebruiken voor de opslag van van elders aangevoerd gas. Dit Bergermeerveld moet een van de grootste ondergrondse gasopslagplaatsen van West-Europa worden. Met de plannen is een investering van ongeveer 800 miljoen euro gemoeid.

Gasopslag[bewerken]

Ondergrondse gasopslag is een methode om aardgas tijdelijk te bewaren. Het gas wordt in de zomer opgeslagen, om het in de winter te kunnen gebruiken. Gasopslag is een beproefde techniek die op veel plekken in de wereld wordt toegepast. In Europa zijn meer dan honderd ondergrondse gasopslagen[1]. In Nederland zijn al kleinere gasopslagen gerealiseerd in Norg, Grijpskerk en Alkmaar.

Redenen voor gasopslag[bewerken]

Gasverbruik kent pieken (in de winter) en dalen (in de zomer). Het grootste deel van de gasaanvoer is echter constant. Gasopslag kan eraan bijdragen dat er voldoende gas beschikbaar is als de vraag groot is.

Gasprijzen liggen in de zomer lager, omdat er minder vraag is. Dat is dus een gunstig moment om gas in te kopen en het tijdelijk op te slaan. In de winter zijn de gasprijzen hoger en is het aantrekkelijk om gas uit de opslag te halen.

Er is ook een lange-termijnbelang gediend met gasopslag. De Nederlandse gasvoorraden raken op. Daarom zal het land de komende jaren steeds meer gas importeren, vooral uit Noorwegen en Rusland. De regering heeft het voornemen om een belangrijk logistiek knooppunt te blijven in Noordwest Europa voor de verwerking van gasstromen uit verschillende landen. Het project Gasopslag Bergermeer is een onderdeel van deze gasrotonde voor Europa. [2]

Technische kenmerken[bewerken]

De ondergrondse gasopslag zal gebruikmaken van een leeg aardgasveld. Het werkvolume (de hoeveelheid gas die er in een jaar in en uitgaat) van de gasopslag zal 4,1 miljard kubieke meter (bcm)bedragen. Daarnaast is een hoeveelheid van 4,6 miljard kubieke meter kussengas nodig om genoeg druk op te bouwen.[3] De opslag van gas zal het boren van 14 nieuwe putten tot een diepte van 3 kilometer nodig maken. De voor de opslag noodzakelijke installaties voor gasbehandeling en compressie worden volledig elektrisch en zullen geen schadelijke stoffen uitstoten.

Voortgang[bewerken]

Het Bergermeerconsortium dat bestaat uit TAQA Energy bv (een dochteronderneming van het Abu Dhabi National Energy Company) en Energie Beheer Nederland sloot voor het exploiteren van de opslag een overeenkomst met het Russische Gazprom[4]. De gasopslag zal bediend worden door TAQA. In augustus 2009 is een contract gesloten met Gazprom Export voor de levering van kussengas. De definitieve investeringsbeslissing is genomen in oktober 2009.

Op 17 mei 2011 hebben de ministers Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu groen licht gegeven voor de gasopslag Bergermeer. De gemeente Bergen en de Vereniging Natuurmonumenten hebben hiertegen beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.[5][6] Hiervan is afhankelijk wanneer met het boren van de 14 nieuwe putten zal kunnen worden begonnen. Op 8 augustus 2011 verbood de Afdeling bestuursrechtspraak in een voorlopige uitspraak het uitvoeren van werkzaamheden in het veld ten behoeve van de ondergrondse gasopslag bij Bergen. In afwachting van een definitieve uitspraak mag niet met reeds begonnen werkzaamheden worden doorgegaan.[7]

Op 2 mei 2012 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State definitief uitspraak gedaan.[8] Het rijksinpassingsplan 'Gasopslag Bergermeer', ingediend door de ministers van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en van Infrastructuur en Milieu, is in stand gelaten. Hiermee wordt gasopslag mogelijk gemaakt op de Bergermeerlocatie. Tegen de uitspraak van de Raad van State is geen hoger beroep meer mogelijk.[8]

De tegenstanders van de gasopslag vonden dat onvoldoende onderzoek is gedaan naar de risico's voor aardbevingen als gevolg van de ondergrondse gasopslag[8]. Verder vrezen de tegenstanders onder meer geluidsoverlast en twijfelen zij aan de veiligheid van de aardgasputten.[8] De Raad van State heeft alle bezwaren tegen het plan en de vergunningen ongegrond verklaard.

De Raad is van oordeel dat aan de ondergrondse opslag van gas een aantal onduidelijkheden en onzekerheden zitten, maar dat dit niet betekent dat de ministers daarom van het rijksinpassingsplan hadden moeten afzien[8]. Weliswaar kunnen deskundigen geen reële inschatting geven van de kans op een aardbeving, maar die kans wordt in elk geval niet groter geacht dan tijdens de jaren dat op de Bergermeerlocatie gas werd gewonnen[8]

Risico's[bewerken]

Een aantal wetenschappelijke rapporten toont aan dat het gasveld seismische risico's voor de gemeenten Bergen, Heiloo en Schermer en de stad Alkmaar met zich meebrengt.[9][10] Het gebied kent een aantal (door de mens) geïnduceerde aardbevingen tijdens de winningsfase van het natuurlijke gas in het gebied tussen 1972 en 2007, met toenemende magnitudes op de schaal van Richter. Wetenschappers van het KNMI, MIT en TNO vinden elkaar in een geschatte maximale magnitude van 3,9 op de schaal van Richter als het gasveld voor opslag in gebruik wordt genomen. De kans dat zo'n aardbeving plaats vindt noemde het MIT 'zeer klein'. Tevens is aangegeven dat ook zonder het weer in gebruik nemen van het gasveld zich nog aardschokken kunnen voordoen. De inschatting van MIT en KNMI is dat het seismische risico bij opslaan van gas niet toeneemt. De MIT meldde echter wel dat de drukverandering die ontstaat bij de opslag en afvoer van gas een mogelijke rol heeft bij het veroorzaken van aardbevingen.[11]

Bezwaren[bewerken]

Naast het aardbevingsgevaar zijn de betrokken gemeenten Alkmaar, Bergen, Schermer en Heiloo bezorgd over diverse zaken, zeker sinds het rijk het project heeft overgenomen.[12] Zij vinden dat:

  • Er geen sprake is van nationaal belang, en het rijk op dit gebied niets te zeggen heeft
  • Het plan afwijkt van het meest milieuvriendelijke alternatief zonder gegeven uitleg
  • Het project mogelijk schadelijke gevolgen heeft voor de flora en fauna die volgens de betrokken gemeenten niet voldoende door TAQA worden opgevangen. Zo kan de bouw van de faciliteit een negatieve invloed hebben op de vogelpopulatie
  • Er onvoldoende rekening is gehouden met de richtlijnen van het Besluit externe veiligheid inrichtingen
  • Er onvoldoende is ingegaan op de vraag of het project überhaupt haalbaar is.

Anno 2011 is Bergen de enige gemeente die zich nog verzet tegen de plannen van de Nederlandse regering. Alkmaar, Heiloo, Schermer en ook de provincie Noord-Holland slikten hun bezwaren in na de aankondiging van economische compensatiemaatregelen. In de definitieve uitspraak van de Raad van State van 2 mei 2012 is het beroep van de gemeente Bergen niet-ontvankelijk verklaard. In de Crisis- en herstelwet, waar dit project onder valt, is vastgelegd dat overheden onderling niet tegen elkaars besluiten kunnen procederen. Daarom was het voor Bergen onmogelijk om beroep in te stellen tegen het rijksinpassingsplan en de vergunningen.[8]

Gevolgen voor het milieu[bewerken]

De Gasopslag Bergermeer komt in de Bergermeerpolder. De puttenlocatie – met de bestaande en nieuwe putten – bevindt zich in de Loterijlanden: een natuurgebied dat onderdeel is van de Bergermeerpolder en dat deel uitmaakt van de ecologische hoofdstructuur.

In de Loterijlanden groeien bijzondere planten (dotterbloemhooiland) en er broeden weidevogels zoals de grutto en de kievit. Tijdens de aanleg van de gasopslag zal er twee jaar lang een boortoren in de Bergermeerpolder staan. Deze is geluidsarm en wordt aangedreven door stroom van het elektriciteitsnet. Er komt ook een geluidsabsorberende wand omheen te staan.

Om te zorgen dat het broeden van de weidevogels zo weinig mogelijk wordt verstoord tijdens de aanleg van de gasopslag is vanaf 2009 een gebied van 18 hectare vlak naast de boorlocatie ingericht als alternatief broedgebied. Daar wordt tijdens het broedseizoen niet gemaaid en vossen worden geweerd met schrikdraad.

Daarnaast koopt TAQA Energy 30 hectare grond in de directe omgeving van de Loterijlanden om in te richten en te beheren als natuurgebied. De gasbehandelingsinstallatie die in Alkmaar zal worden gebouwd, is volledig elektrisch en stoot geen CO2 en andere stoffen uit. Voor de aanleg van nieuwe leidingen tussen de puttenlocatie en de gasbehandelingsinstallatie moet op de meeste plekken een sleuf worden gegraven. Daarbij worden beschermde planten uitgegraven en tijdelijk verplant. De uitgegraven grond en de planten komen uiteindelijk terug op hun oorspronkelijke plek.

Haalbaarheid[bewerken]

Een van de bezwaren is het tanende vertrouwen in de economische en infrastructurele haalbaarheid van het zogeheten 'Project Gasrotonde', een megaproject afgekondigd door de Nederlandse minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven en door haar benoemd als een icoon van het Nederlandse energiebeleid voor de komende jaren. Grote verschillen in de Europese regelgeving inzake transport van gas maken het project minder waarschijnlijk. De deelnemers aan een in 2010 gehouden congres van het Nationale Gasplatform spraken hun scepsis uit.[13] Gasopslag Bergermeer is onderdeel van deze gasrotonde. Op 8 december 2010 heeft het Ministerie van Economische Zaken en Innovatie een rapport uitgebracht waarin potentiële opbrengsten van de gasrotonde worden genoemd.[14]

Onderzoekers van de Britse Brattle groep, aangezocht door het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, noemen de gasopslag de zwakste schakel in de gasrotonde plannen van het Ministerie. Er zou, aldus het rapport, in Nederland nog hooguit ruimte zijn voor aanleg één gasopslag. Zowel voor export als eigen gebruik is dat het maximaal noodzakelijke.

"Flexibility and storage seemed to be one of the weaker elements of the gas hub strategy. Therefore we do not believe that it would be appropriate to add more than one additional gas storage facility in the gas hub scenario. While we agree that the Netherlands has great potential for gas storage, we do not see an economic role for storage to export flexibility to countries such as Germany and the UK. In the recent past and over the next few years there is a window of opportunity to export flexibility to the GB gas market, as it makes the transition from being a net exporter to importing large volumes of gas. But it is clear that the GB market is aiming to become much more self -sufficient in flexibility in the near future. Similarly Germany is constructing a large number of storages." [14]

TAQA Energy[bewerken]

TAQA Energy [15] exploiteert en produceert gas, op land en op zee. TAQA en zijn rechtsvoorgangers (Amoco en BP) zijn al zo’n veertig jaar actief in Noord-Holland. Zo heeft TAQA verschillende boorplatforms voor gas op de Noordzee. In Alkmaar heeft TAQA nu al een zogenaamde piekgasinstallatie: een soort kleine uitgave van de Gasopslag Bergermeer.

Abu Dhabi National Energy Company PJSC (TAQA), opgericht in 2005, is een wereldwijd opererend energiebedrijf. TAQA is een van de grootste bedrijven die genoteerd staan aan de Abu Dhabi Securities Exchange (ADX), met in 2008 een totale omzet van meer dan 4,4 miljard dollar.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Overzichtskaart van gasopslagen in Europa (van Gas Storage Europe)
  2. Ministerie van Economische Zaken over de gaspositie van Nederland
  3. TAQA en Gazprom lanceren Nederlands gasopslag project
  4. TAQA en Gazprom export MoU te ondertekenen Partner op Nederlandse Bergermeer Gas Storage
  5. Nieuwsbericht overheid: Groen licht voor Bergermeer, 17 mei 2011 Geraadpleegd op 2011-06-13
  6. Nu.nl geraadpleegd 05-07-2011
  7. Uitspraak Raad van State Geraadpleegd op 2011-08-14
  8. a b c d e f g Raad van State besluit: Gasopslag Bergermeer mag doorgaan, 2 mei 2012, LJN: BW4561 [1]
  9. Seismic hazard due to small-magnitude, shallow-source, induced earthquakes in The Netherlands
  10. Technische evaluatie van Bergermeer Aardbevingen studie, Massachusetts Institute of Technology, 2009
  11. [2]Notulen Expertmeeting 'Ministerie van Economische Zaken, 14 januari 2010
  12. Bro-reactie voorontwerp-rijksinpassingsplan Gasopslag Bergermeer
  13. http://www.fd.nl/artikel/14094319/grinniken-nederlandse-gasrotonde Gijs den Brinker, Het Financieele Dagblad 29 januari 2010 (abonnement noodzakelijk om dit artikel te kunnen lezen)
  14. a b http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/publicaties-pb51/economic-impact-of-the-dutch-gas-hub-strategy-on-the-netherlands.html
  15. | Website TAQA Energy