Gediminas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gediminas
Circa 1275 – winter 1341
Afbeelding uit de Sapieha Genealogie, 1709
Afbeelding uit de Sapieha Genealogie, 1709
Grootvorst van Litouwen
Periode 1316 - 1341
Voorganger Vytenis
Opvolger Jaunutis
Dynastie Gediminiden

Gediminas (ook: Gedimin, Wit-Russisch: Гедзімін, Hedzimin; circa 1275 – winter 1341) was van 1316 tot 1341 heerser over het Grootvorstendom Litouwen. Hij wordt door historici vaak gezien als een van de belangrijkste grootvorsten van dit rijk, mede vanwege het feit dat hij het grootvorstendom zou hebben omgevormd tot een multi-etnische en multi-confessionele staat. Hij is tevens bekend van het feit dat hij zich sterk verzette tegen de pogingen van de Katholieke Kerk om zijn land zich tot het christendom te laten bekeren.

Leven[bewerken]

Volgens de meest erkende opvatting was Gediminas de jongere broer van Vytenis, en zoon van Butvydas, hoewel er ook lange tijd geruchten ronde gingen dat hij af zou stammen van de Ruriken. Over zijn voorouders is niet veel bekend.

Gedimanas werd in 1316 op 40-jarige leeftijd grootvorst, en regeerde gedurende 25 jaar. Hij erfde een groot rijk, waaronder de gebieden Samogitië, Navahroedak, Podlachië en Polotsk, maar dit rijk werd door meerdere tegenstanders bedreigd waaronder de Duitse Ordensstaat en de Lijflandse Orde. Ridders van deze ordes waren Litouwen al meerdere keren binnen gevallen. Gedimanas wilde van Litouwen een dynastie maken die machtig genoeg was om terug te vechten. Hij stond bovendien toe dat andere volken zich in Litouwen zouden vestigen en daar volgens hun wetten konden leven.

Gedimanas stond toe dat christelijke gemeenschappen zich in Litouwen zouden vestigen, maar hij wilde zich zelf nooit tot het christendom bekeren. Hij stond ook niet toe dat christenen zouden proberen om Litouwse burgers die hun eigen religie volgden zouden proberen te bekeren. In 1339-40 liet hij bijvoorbeeld om deze reden twee Franciscanen executeren.

Onder bevel van Gedimanas breidde Litouwen haar grenzen uit richting de Zwarte Zee. Wel hield hij rekening met de Gouden Horde en vormde een bondgenootschap met het nabijgelegen Grootvorstendom Moskou.

Gedimanas stierf in de laatste week van 1341. Vermoedelijk werd hij gedood bij een staatsgreep. Zijn crematie was volgens historicus Stephen Christopher Rowell een heidens ritueel waarbij ook slaven en dienaren werden geofferd.

De Gediminastoren in Vilnius is het laatste restant van het slot dat Gediminas daar liet bouwen. Door zijn ligging op een heuvel is de toren het meest opvallende bouwwerk van de stad.

Familie[bewerken]

Het is niet met zekerheid na te gaan hoe vaak Gedimanas in zijn leven getrouwd is, of hoeveel kinderen hij gehad heeft. Hij zou in elk geval getrouwd zijn geweest met Jaunė en zeven zonen en zes dochters hebben gekregen, waaronder:

Zie ook[bewerken]