Geert Grote

Het begin van de kalender in het Getijdenboek van Geert Grote, exemplaar Huis Bergh, hs 4.

Geert Grote (Deventer, oktober 1340 - aldaar, 20 augustus 1384) was een Nederlandse middeleeuwse diaken, godgeleerde, schrijver, kloosterhervormer en boeteprediker binnen de katholieke Kerk. In oudere publicaties wordt zijn naam ook wel als Geert Groote (met dubbel 'oo') gespeld, maar dit is een negentiende-eeuwse schrijfwijze voor een middeleeuwse naam.

Levensloop

Geert Grote studeerde vanaf 1355 in Parijs, waar hij aan de Sorbonne geneeskunde, theologie en kerkelijk recht studeerde. Van 1368 tot 1374 was hij kanunnik van de Dom van Aken en van 1371 tot 1374 had hij een kanunnikplaats bij de Utrechtse Dom.

Aanvankelijk leidde hij het leven van een welgesteld en eerzuchtig geleerde. Zelf heeft hij later van deze tijd getuigd met het bijbelwoord van Jeremia 2.20: ‘Onder iedere groene boom en op iedere hoge heuvel heb ik gehoereerd’; maar onder invloed van Hendrik Eger van Kalkar en Jan van Ruusbroec, en na een ernstige ziekte in 1372 besloot hij een meer ascetisch leven te gaan leiden. Van 1374 tot 1378 woonde hij bij de kartuizers van Monnikhuizen bij Arnhem. Geert Grote werd in 1379 te Utrecht tot diaken gewijd en hield vanaf dat moment boetepreken in vele Noord-Nederlandse steden, bijvoorbeeld tegen priesters die met vrouwen samenwoonden (synode van 1383) en kloosterlingen met persoonlijke rijkdommen. Geert Grote verzamelde een groep volgelingen om zich heen, de moderne devoten. Hieruit ontstonden de Zusters- en Broeders des Gemenen Levens en de Congregatie van Windesheim. De bisschop van Utrecht kon hun strikte opvattingen echter niet waarderen en vaardigde voor diakens in het vorstbisdom Utrecht een preekverbod uit. Door persoonlijk contacten wist Geert Grote, die onder meer een boek schreef over het huwelijk, toch vele zielen te winnen. Hoewel Grote door vele pastoors en paters bewonderd werd, wordt hij vanwege de Utrechtse tegenwerking soms vergeleken met de later Dominicaanse boeteprediker en priester Girolamo Savonarola. Hij was nauw bevriend met de rector van de Latijnse school in Zwolle, Johan Cele, die hij ervan weerhield in een klooster te gaan. Via het onderwijs en het verzamelen vertalen en verspreiden van boeken werden de ideeën van Geert Grote snel door heel Europa uitgedragen.

Hij stierf op 43-jarige leeftijd, na een bezoek aan een besmette vriend, aan de pest.

Nalatenschap

Van Geert Grote zijn met name preken en gebeden overgeleverd. Een aantal van zijn gebeden kreeg zo'n weerklank dat ze in vrijwel alle getijdenboeken werden opgenomen. In zijn traktaat Contra turrim Traiectensem protesteerde hij tegen de bouw van de domtoren te Utrecht, die volgens hem enkel de ijdelheid streelde, en daarnaast in hoofdzaak bewondering van bezoekers zou trekken. Deze tekst werd pas in de jaren zestig van de twintigste eeuw herontdekt. Er zijn slechts enkele handschriften van bekend, zodat men mag aannemen dat hij tamelijk alleen stond met deze kritiek.

Aangenomen wordt dat de belangrijkste vertegenwoordiger van de Moderne Devotie Thomas a Kempis (ca. 1380 - Zwolle, 25 juli 1472) in belangrijke mate de geschriften van Grote “gecodificeerd” heeft in zijn geschrift/boek “De navolging van Christus”.

Herdenking

Eerstesteenlegging Geert Groote Huis, 1 september 2011

In Deventer ligt onder het Lamme van Dieseplein de crypte van Geert Grote verscholen. Er is een stichting genaamd Geert Groote Huis die boven die plek een herdenkingsplaats wil bouwen. Op 23 oktober 2008 presenteerde de stichting zich. Burgemeester Andries Heidema van Deventer onthulde bij die gelegenheid een bord op het plein en er werd een luidklok aangeboden die speciaal gegoten is voor het nieuwe informatiecentrum.

Drie organisaties in Deventer die de naam van Geert Groote dragen besloten in 2009 om een Geert Groote Dag in te stellen, om de diaken en boeteprediker jaarlijks te eren. De eerste Geert Groote Dag was op 3 september 2009. Op de Geert Groote Dag van 2011 (1 september 2011) werd de eerste steen voor het Geert Groote Huis gelegd.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Jan en Annie Romein - Erflaters van onze beschaving
• Het Getijdenboek van Geert Grote. Naar het Haagse handschrift 133 R 21 uitgegeven door N. van Wijk. Leiden 1940.
• C.C. de Bruin, E. Persoons en A.G. Weiler, Geert Grote en de Moderne Devotie. Zutphen 1984.
• Facsimile editie van het Getijdenboek van Geert Grote, zoals overgeleverd in het exemplaar Huis bergh, hs. 4, gedigitaliseerd door de Stichting Musick's Monument.
• Digitale editie, bezorgd door Willem Kuiper en Matthijs Holwerda, van het Getijdenboek van Geert Grote, zoals overgeleverd in het exemplaar Huis Bergh, hs. 4.