Geertje Dircx
Geertje Dircx was een model en minnares van Rembrandt van Rijn en het kindermeisje van zijn zoon Titus. Geertje benoemde Titus als haar voornaamste erfgenaam. Rembrandt liet haar opsluiten in een tuchthuis, toen ze een aantal ringen, die ze van Rembrandt had gekregen, bij de lommerd bracht.
[bewerken] Biografie
Geertje Dircx is ergens tussen 1610 en 1615 geboren in Edam. Tussen 1630-1640 werkte zij in een herberg in Hoorn. Daarna trok zij naar haar broer Pieter, een scheepstimmerman in Waterland. Mogelijk leerde zij Rembrandt via hem kennen.
Ze kwam rond 1641 als weduwe van scheepstrompetter (of houthandelaar) Abraham Claesz. zonder kinderen bij Rembrandt in dienst. Rond die tijd verbleef ze in het huishouden van haar broer in Ransdorp. Zij kwam rond 1641 in het huis van Rembrandt van Rijn (het tegenwoordige Rembrandthuis in de Jodenbreestraat) terecht als droge min (kindermeisje) van de vlak daarvoor geboren Titus, de zoon van Rembrandt en Saskia Uylenburgh (1612-1642). Na Saskia’s dood in juni 1642 begon Rembrandt een verhouding met Geertje die duurde tot 1649. Rembrandt werd verliefd op haar en schonk haar een aantal ringen van zijn overleden echtgenote Saskia. Zij leefden openlijk als man en vrouw. Houbraken was zelfs onder de indruk dat Rembrandt was gehuwd met ‘een boerinnetje uit Ransdorp’, klein van stuk maar ‘welgemaakt van wezen en poezel van lichaam’. Rembrandt heeft haar zeer waarschijnlijk als schildersmodel gebruikt. Geen van de door hem geschilderde of getekende vrouwen zijn echter met zekerheid als Geertje Dircks te identificeren.
In mei 1649 kregen ze ruzie, waarschijnlijk als gevolg van Rembrandts liefde voor zijn huishoudster Hendrickje Stoffels. Rembrandt kwam met Geertje overeen dat hij haar de rest van haar leven 60 gulden per jaar zou geven, en haar verder zou bijstaan als dat nodig was. In juni betrok Geertje een kamer op Rapenburg, boven een zeemanskroeg.
[bewerken] Gerechtelijke procedures
Geertje daagde Rembrandt echter voor de drie Commissarissen van Huwelijkse Zaken (waaronder Jacob F. Hinlopen) wegens verbroken huwelijksbeloften en ging met de beurs met onder meer een ring met diamanten naar de lommerd. Rembrandt stelde voor de zaak te schikken. Hij bood Geertje een eenmalig bedrag van 200 gulden om de juwelen terug te kopen die zij verpand had, en daarna jaarlijks 160 gulden. Na een derde dagvaarding verscheen Rembrandt voor de rechtbank. De commissarissen verhoogden het jaarlijks bedrag tot 200 gulden, omdat Geertje aangaf daarvan nauwelijks de nodige verzorging te kunnen betalen.
Toen Geertje de overeenkomst bij Rembrandt kwam ondertekenen, schopte ze een scène. Ze wilde niet eens luisteren toen de notaris het contract voorlas, en weigerde de overeenkomst te tekenen. Het hof bepaalde dat Rembrandt alimentatie moest betalen op voorwaarde dat ze Titus als enige erfgename behield en ze geen van Rembrandts verkregen bezittingen zou verkopen. Rembrandt werd door dit alles dusdanig in beslag genomen dat hij geen enkel schilderij afleverde in dat jaar.
Toen ze opnieuw een aantal zaken verpandde, lukte het Rembrandt om Geertje in 1650 te laten opsluiten in het Spinhuis in Gouda, een tuchthuis voor vrouwen. Haar broer en neef hielpen Rembrandt door een aantal buren van Geertje verklaringen te laten afleggen over haar handel en wandel. Ze werd veroordeeld tot twaalf jaar opsluiting. De kosten van het vervoer (140 gulden) naar Gouda werden door Rembrandt voorgeschoten. Geertje werd ziek en is na vijf jaar vrijgelaten. Een jaar later behoort Geertje niet langer tot de schuldeisers en is ze blijkbaar gestorven.
Toen Rembrandt in 1657 zelf in financiële problemen raakte, probeerde hij alsnog de vervoerskosten op haar broer te verhalen. Rembrandt liet verhinderen dat hij - als timmerman op een schip naar Indië - de stad kon verlaten.
[bewerken] Externe links
Bronnen
|
