Geheelonthouding

Herinneringspenning van de volksbond tegen drankmisbruik

Geheelonthouding is het afzien van het gebruik van alcohol. Mensen die zich geheel onthouden van alcohol (geheelonthouders) hebben vaak religieuze, sociale of gezondheidsredenen om dat te doen.

Geschiedenis

Het begrip geheelonthouding en de organisatie van geheelonthouders dateren uit de tweede helft van de negentiende eeuw, toen door de slechte woon- en werkomstandigheden het drankgebruik onder arbeiders sterk was toegenomen. Voor de Tweede Wereldoorlog was de geheelonthoudersbeweging – net als de rest van de samenleving – sterk verzuild. Er waren socialistische, protestants-christelijke en rooms-katholieke en liberale geheelonthoudersverenigingen.

Verenigingen en bonden

• De socialistisch georiënteerde Algemene Nederlandse Geheel-Onthouders Bond (ANGOB) werd opgericht in 1897. De ANGOB bevorderde de oprichting van geheelonthouders-koffiehuizen in de grote steden. Het symbool van deze drankbestrijders was een blauwe knoop. In een aantal socialistische kringen was drankgebruik taboe. "Us Blau Hiem" in Appelscha werd in 1930 door de socialistisch georiënteerde jeugdbond voor onthouding (JVO) gekocht en geëxploiteerd als een recreatiecentrum voor geheelonthouders.

• De Nationale Christen Geheelonthouders Vereniging (NCGOV) exploiteerde alcoholvrije hotel-restaurants met de naam "Het Blauwe kruis". Onder deze naam verscheen ook het door deze vereniging uitgegeven tijdschrift. Eind jaren tachtig ging de NCGOV samen met de Gereformeerde Vereniging voor Drankbestrijding (GVD) verder als de Christelijke Beweging voor Drankbestrijding (CBD). In 2003 ging de CBD ter ziele.

• De rooms-katholieke vereniging, later stichting, Sobriëtas (= matigheid) exploiteerde alcoholvrije lokaliteiten.

• De liberale Volksbond tegen Drankmisbruik richtte rond 1900 in diverse steden koffiehuizen voor geheelonthouders op, waarin geen alcohol werd geschonken. De bond werd in 1875 opgericht onder de naam Multapatiorsbond. In de periode na 1975 zette de bond een aantal nieuwe projecten op, die werden uitgevoerd door een nieuwe stichting, Alcohol Consultancy Nederland (ALCON). De ALCON heeft als taak het bedrijfsleven te stimuleren om aandacht te geven aan het terugdringen en voorkomen van alcoholproblemen op de werkplek.

• In 1842 werd de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken opgericht (kortweg 'de NV' of 'de blauwe NV' genoemd). In eerste instantie een overwegend christelijke organisatie, die in de jaren negentig van de 19e eeuw een crisis doormaakte om daarna een met de SDAP sympathiserende vereniging te worden. Deze vereniging fuseerde in 1962 met de Snelverkeers Onthouders Vereniging (SOV) en de Nederlandse -Loge van de Internationale Orde van Goede Tempeliers (IOGT) tot de Algemene Nederlandse Drankbestrijdersbond (ANDO). Het door de ANDO uitgegeven blad heet 'Nuchter Bekeken'. Een van de bekendste sociaaldemocratische leden van de NV was premier Willem Drees.

Huidige situatie

De verslavingszorg en zelfhulporganisaties als de Anonieme Alcoholisten bestrijden de problematiek van het alcoholmisbruik. Als politiek thema is de drankbestrijding enige decennia op de achtergrond geraakt. Wel krijgen de excessen rond drankgebruik bij jongeren meer aandacht. De discussie over de leeftijdsgrens bij verkoop van alcoholhoudende dranken heeft de politieke agenda bereikt.

Bronnen, noten en/of referenties