GelreDome

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
GelreDome
GelreDomeVitessein2014.jpg
UEFA SterSterSterSter
Bijnaam Karel Aalbers Stadion,
Het grootste theater van Nederland,
Vitesse stadion
Plaats Arnhem, Nederland
Capaciteit 25.000[1] (voetbalwedstrijden)
41.000[2] (concerten)
Bouwjaar 1996-1998
Geopend 25 maart 1998
Kosten ca. € 70.000.000
Architect(en) Alynia Architecten
Bespelers SBV Vitesse
Eerste wedstrijd Vitesse - NAC Breda (4-1)
Naam tribunes West-, Noord-, Oost- en Theo Bos-tribune (Zuid)
Plattegrond
Plattegrond
Portaal  Portaalicoon   Sport
GelreDome gezien vanaf de grote kerk Arnhem

GelreDome is een voetbalstadion en evenementencomplex in het zuiden van Arnhem, gebouwd tussen 1996 en 1998. Het stadion wordt doorgaans gebruikt als thuishaven van betaaldvoetbalclub SBV Vitesse, maar biedt ook plaats aan evenementen als popconcerten, congressen en beurzen.

Geschiedenis[bewerken]

Bouw en beginjaren[bewerken]

Al sinds de jaren 80 bestonden er plannen voor de bouw van een nieuw stadion voor Vitesse, dat toen nog op Nieuw-Monnikenhuize speelde. Hoofdverantwoordelijke voor deze plannen was Karel Aalbers, de latere voorzitter van de Arnhemse club. Het zou echter tot 1996 duren voor er werd begonnen met de bouw. Op 12 juli 1996 werd de eerste paal in de grond geslagen in een weiland aan de Batavierenweg, ten zuiden van de Rijn. Op diezelfde dag werd de officiële naam voor het komende complex gepresenteerd: GelreDome.[3] Het project had daarvoor al verschillende werknamen gekend, waaronder Eurodrome, Akzodrome (naar het chemieconcern AkzoNobel, dat zich in 1994 echter terugtrok als naamgever) en Het Gelders Stadion. GelreDome wordt door supporters van Vitesse ook wel het Karel Aalbers Stadion genoemd.

Op 25 maart 1998 werd het 29.600 stoeltjes tellende stadion met een lichtshow feestelijk geopend. Kort daarna speelde Vitesse er zijn eerste wedstrijd: NAC Breda werd met 4-1 naar huis gestuurd. Eerste doelpuntenmaker werd Dejan Curović, die ook al het laatste doelpunt in Nieuw-Monnikenhuize maakte. In de achttien competitiewedstrijden die daarop volgen bleef de Arnhemse club ongeslagen. Het eerste seizoen kwamen er gemiddeld 21.000 toeschouwers naar de wedstrijden, tegen 8.000 in het vorige stadion. Deze aantallen liepen in de daaropvolgende seizoenen nog verder op, tot 24.000 in 2000.

Drie tribunes zijn van beton gemaakt, maar de Zuidtribune is van staal. Er werd voor dit lichtere materiaal gekozen omdat deze zijde boven het gat, waar het veld onderdoor schuift, 'zweeft', en bij een te hoog gewicht zou instorten. Het gevolg is wel dat bij hevige beweging van het publiek de tribune meeveert: bij de openingswedstrijd in 1998 gebeurde dit zelfs in die mate dat er een constructeur bijgeroepen werd. Omdat dit via de omroepinstallatie gebeurde was er enige tijd paniek in het stadion.

22.000 stoeltjes zijn gemaakt van kunststof dat voor 95% uit vermalen oude tuinmeubelen bestaat. Deze meubelen werden in 1997 verzameld onder de Gelderse bevolking. GelreDome beschikt op de tweede verdieping over een bijna 600 meter lange promenade rond het hele stadion. De promenade is beschikbaar voor verschillende activiteiten, zoals productpresentaties, beurzen, markten, dinerbuffetten en feestelijke bijeenkomsten. Het is mogelijk om een deel van de promenade te huren voor een bijeenkomst. Daarnaast worden de vier ruimtes in de hoeken van de promenade verhuurd. Deze bieden ruimte aan gezelschappen tot 350 personen. In 2012 werd in de hoek noordwest de Amstellounge geopend. Op de vierde en vijfde verdieping telt GelreDome in totaal 49 loges. Een aantal van deze loges wordt verhuurd voor vergaderingen. De loges zijn geschikt voor gezelschappen tot 12 personen.

Financiële crisis[bewerken]

De oorspronkelijke plannen voor het sportcomplex zijn nooit volledig doorontwikkeld. Onder meer de buitenkant onder de Oosttribune en de betonnen hoeken zijn nog niet af. Belangrijkste oorzaak hiervoor is de financiële crisis die zowel Vitesse als GelreDome (die beiden onder een onafhankelijk bestuur vallen) vanaf het begin van het millennium teisterde. In januari 2001 kon GelreDome niet meer voldoen aan haar aflossingsverplichting van een hypothecaire lening van 18 miljoen euro bij een bankenconsortium van ABN AMRO, Rabobank, ING Bank en Westland-Utrecht Hypotheken. GelreDome kreeg tot oktober 2002 de tijd om te betalen, en moest tegelijk een reddingsplan opstellen. Dat plan kwam begin 2002, met een lening van 3,4 miljoen euro bij de gemeente Arnhem en van 4,5 miljoen bij de provincie Gelderland. Het gevaar was echter nog niet geweken, want ook Vitesse kampte met een enorme schuld. Een faillissement van de voetbalclub zou hebben betekend dat het stadion zijn hoofdhuurder kwijtraakte. De tijdelijke redding kwam in 2003, toen een ingewikkeld plan werd gepresenteerd, waarin de gemeente voor 19 miljoen euro het GelreDome en het omliggende grondgebied zou kopen, en Vitesse een lening werd verschaft van 10 miljoen euro. Hoewel het plan al in april was gepresenteerd, duurde het nog een half jaar voordat het werd goedgekeurd.

De kosten voor het onderhoud van het stadion drukten zwaar op de Arnhemse gemeentekas. In 2005 werd dan ook besloten het stadion te koop aan te bieden. Op 13 november 2006 verkreeg projectontwikkelaar Eurocommerce na lange onderhandelingen door de gemeenteraad de rechten om het stadion te kopen. De koop werd in maart 2007 gesloten: voor 16,5 miljoen euro kreeg het bedrijf het stadion en het terrein in de hoeken. Vooral voor Vitesse was dit een opluchting, omdat de projectontwikkelaar de huurprijs tijdelijk (3 jaar) flink verlaagde.

Nieuwe technieken[bewerken]

GelreDome vanaf de buitenzijde, met het dak duidelijk zichtbaar

Bij de opening was GelreDome één van de modernste stadions ter wereld waarbij het van begin af aan de bedoeling was om evenementen en concerten te huisvesten. Elementen die hier een belangrijke rol in speelden waren het schuifdak, het verschuifbare veld en de mogelijkheid om de gehele locatie te verwarmen.

Het dak bestaat uit twee enorme lichtdichte koepels (dome is het Engelse woord voor koepeldak), die desgewenst kunnen worden geopend of gesloten. De 167 meter lange schalen rijden over een op de kopwanden bij de tribunes en op de inhangliggers daartussen gelegde rails. Samen met de Amsterdam ArenA is GelreDome het enige stadion in de Benelux waarvan het dak open kan.

Een ander kenmerk is het verschuifbare veld. Onder de Zuidtribune (die in tegenstelling tot de andere tribunes van staal is gemaakt) zit een gat van 85 meter, waar het veld - dat in een 11.000 ton zware betonnen bak ligt - in zes uur onderdoor schuift naar het naastgelegen terrein. Dit gaat over 16 lange glijbanen, met behulp van een aantal hydraulische systemen. Hierdoor komt er meer zon op het gras, en heeft het niet te lijden onder de vele concerten die er plaatsvinden.

Het verwarmen van een dergelijk groot complex is in Europa in tegenstelling tot de Verenigde Staten ongebruikelijk. Door een ingenieus systeem bestaande uit een milieuvriendelijke warmte-koude opslag wordt de Dome verwarmd. In de zomer wordt (relatief) koel water uit de bodem gepompt om de locatie te koelen. Dit opgewarmde water wordt vervolgens de bodem in gepompt om vervolgens in de winter gebruikt te worden voor de verwarming van de locatie. Door dit systeem is GelreDome in staat gedurende het hele jaar concerten en evenementen te huisvesten.

Het principe van een schuifdak in combinatie met een verplaatsbaar veld heeft sinds de bouw veel navolging gevonden: onder meer de Veltins-Arena uit 2001 en het University of Phoenix Stadium uit 2006 maken gebruik van hetzelfde systeem. Echter, de Veltins Arena kent geen verwarming/klimaatcontrole.

Evenementen[bewerken]

Internationale wedstrijden[bewerken]

Gelredome Binnenkant.jpg

Qua voetbal/sports-capaciteit is GelreDome momenteel het zesde stadion van Nederland, na de ArenA, de Kuip, Philips Stadion, Grolsch Veste en het Abe Lenstra Stadion. Daarom speelt het Nederlands elftal er soms oefenwedstrijden, en was het een van de gaststadions bij twee van de laatste grote voetbalevenementen in Nederland. De eerste interland die in het stadion werd gespeeld was Nederland-Kameroen, een vriendschappelijke wedstrijd die in een doelpuntloos gelijkspel eindigde. Het was de eerste interland in Arnhem sinds 1910, toen Nederland Duitsland met 4-2 versloeg op het toenmalige Klarenbeek.[4]

In 2000 vonden hier 3 wedstrijden plaats in het kader van het Europees kampioenschap: op 11 juni won Italië met 2-1 van Turkije, op 17 juni versloeg Portugal Roemenië met 2-1, en op 21 juni kwamen Slovenië en Noorwegen niet verder dan 0-0. Al deze wedstrijden vonden plaats in de poulefase. Voor de gelegenheid werden er demontabele zitrijen geplaatst voor de tribunes, waardoor de capaciteit opliep tot 30.000 plaatsen. Deze werden na het toernooi weer verwijderd, behalve aan de oostzijde.

In juni 2007 werden in GelreDome 4 wedstrijden gespeeld tijdens het EK voetbal onder 21, te weten de poulewedstrijden Tsjechië - Engeland, Engeland - Italië en Italië - Tsjechië, en één van de halve finales van het toernooi: op 20 juni versloeg Servië België met 2-0.

Internationale (sport)wedstrijden[bewerken]

Datum Wedstrijd Uitslag Competitie
1. 27 mei 1998 Vlag van Nederland NederlandKameroen Vlag van Kameroen 0 – 0 Vriendschappelijk
2. 15 september 1998 Vlag van Nederland VitesseAEK Athene Vlag van Griekenland 3 – 0 UEFA Cup
3. 13 oktober 1998 Vlag van Nederland NederlandGhana Vlag van Ghana 0 – 0 Vriendschappelijk
4. 20 oktober 1998 Vlag van Nederland VitesseGirondins de Bordeaux Vlag van Frankrijk 0 – 1 UEFA Cup
5. 28 april 1999 Vlag van Nederland NederlandMarokko Vlag van Marokko 1 – 2 Vriendschappelijk
6. 30 september 1999 Vlag van Nederland VitesseSC Beira-Mar Vlag van Portugal 0 – 0 UEFA Cup
7. 4 november 1999 Vlag van Nederland VitesseRC Lens Vlag van Frankrijk 1 – 1 UEFA Cup
8. 26 april 2000 Vlag van Nederland NederlandSchotland Vlag van Schotland 0 – 0 Vriendschappelijk
9. 11 juni 2000 Vlag van Italië ItaliëTurkije Vlag van Turkije 2 – 1 EK 2000
10. 17 juni 2000 Vlag van Portugal PortugalRoemenië Vlag van Roemenië 1 – 0 EK 2000
11. 21 juni 2000 Vlag van Noorwegen NoorwegenSlovenië Vlag van Slovenië 0 – 0 EK 2000
12. 14 september 2000 Vlag van Nederland VitesseMaccabi Haifa Vlag van Israël 3 – 0 UEFA Cup
13. 26 oktober 2000 Vlag van Nederland VitesseInternazionale Vlag van Italië 1 – 1 UEFA Cup
14. 6 oktober 2001 Vlag van Nederland NederlandAndorra Vlag van Andorra 4 – 0 Kwalificatie WK 2002
15. 19 september 2001 Vlag van Nederland PSV EindhovenGalatasaray SK Vlag van Turkije 3 – 1 Champions League
16. 14 september 2002 Vlag van Nederland VitesseRapid Boekarest Vlag van Roemenië 1 – 1 UEFA Cup
17. 31 oktober 2002 Vlag van Nederland VitesseWerder Bremen Vlag van Duitsland 2 – 1 UEFA Cup
18. 28 november 2002 Vlag van Nederland VitesseLiverpool FC Vlag van Engeland 0 – 1 UEFA Cup
19. 7 februari 2003 Vlag van Nederland NederlandZwitserland Vlag van Zwitserland 2 – 3 Davis Cup 2003
20. 11 juni 2007 Vlag van Tsjechië TsjechiëEngeland Vlag van Engeland 0 – 0 EK voetbal onder 21
21. 14 juni 2007 Vlag van Engeland EngelandItalië Vlag van Italië 2 – 2 EK voetbal onder 21
22. 17 juni 2007 Vlag van Italië ItaliëTsjechië Vlag van Tsjechië 3 – 1 EK voetbal onder 21
23. 20 juni 2007 Vlag van Servië ServiëBelgië Vlag van België 2 – 0 EK voetbal onder 21
24. 13 augustus 2008 Vlag van Nederland FC TwenteArsenal FC Vlag van Engeland 0 – 2 Champions League
25. 26 juli 2011 Vlag van Nederland FC TwenteFC Vaslui Vlag van Roemenië 2 – 0 Champions League
26. 26 juli 2012 Vlag van Nederland VitesseLokomotiv Plovdiv Vlag van Bulgarije 3 – 1 UEFA Europa League
27. 9 augustus 2012 Vlag van Nederland VitesseAnzji Machatsjkala Vlag van Rusland 0 – 2 UEFA Europa League
28. 8 augustus 2013 Vlag van Nederland VitessePetrolul Ploiești Vlag van Roemenië 1 – 2 UEFA Europa League

Concerten en evenementen[bewerken]

Monsterjam
Symphonica In Rosso

GelreDome richt zich met name op concerten en evenementen, maar ook op vergaderingen en congressen. In het jaar 2008-2009 ontving GelreDome ruim 1,1 miljoen bezoekers. Met rond de 782.000 evenementbezoekers was GelreDome in het boekjaar 2008-2009 de best bezochte evenementenlocatie van Nederland. Bij het voetbal kwamen dat jaar (seizoen 2008-2009) 320.000 bezoekers. Het financiële aandeel van de evenementen in de exploitatie bedraagt ruim 80%. Na acht jaar ging vanaf de oefenwedstrijd van Vitesse tegen Bayer Leverkusen de onderste ring van de Oost-tribune weer open. Deze is sinds 2005 niet meer in gebruik geweest. De nieuwe veldring op de Oost-tribune zit het dichtst op het veld van alle tribuneplaatsen in GelreDome.

Het eerste concert werd gegeven door de Spice Girls, enkele weken later gevolgd door de Backstreet Boys.

Jaarlijkse evenementen in het GelreDome zijn de EO-Jongerendag (begin juni), de Snuffelmarkt (in januari), Circus Herman Renz (wisselende data), Monsterjam (elke derde week van september), startersdag van de Kamer van Koophandel, Qlimax (elke laatste weekend van november) en de jaarlijks terugkerend muziekevenement Symphonica in Rosso. De eerste editie van het concert was van Marco Borsato in 2006 en was met tien shows uitverkocht; de tweede editie in 2007 met Paul de Leeuw telde vijf uitverkochte concerten. In 2008 was Lionel Richie de hoofdartiest van het evenement en in 2009 Diana Ross, 2010 Sting, 2011 Nick & Simon, 2012 Doe Maar en editie van 2013 is door Anouk verzorgd.

Voor concerten wordt het veld naar buiten geschoven, waarna er plaats is voor circa 34.000 bezoekers bij een "endstage" en 30.000 bij een podium "in the round" (podium in het midden van de zaal). Daarnaast vindt een aantal jaarlijks terugkerende muziekevenementen plaats, zoals de hardstyle-evenementen Hard Bass (begin februari) en Qlimax (eind november), het Giga Piratenfestijn (elke vierde week in december), Andre Rieu (derde weekend van december), de EO-jongerendag (begin juni) en Night of the Proms (tweede weekend van november).

Met de introductie van GelreDome XS (openingsconcert met Rihanna op 17 april 2010) richt GelreDome zich op een nieuwe markt van concerten met circa 12.000 bezoekers in tegenstelling tot de gebruikelijke 30.000/34.000.

Op 8 en 11 maart 2012 werd een nieuw bezoekersrecord van 40.000 gevestigd. Bij de twee concerten van Anouk is het podium zo aangepast dan er 6.000 extra bezoekers plaats hadden.

GelreDome heeft ook een Walk of Fame voor de ingang liggen met namen van onder andere Sting, Tiësto, Lady Gaga, Justin Bieber, Madonna en Marco Borsato.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Reurink, F. (2007) Het stadioncomplex - Alle terreinen waar in Nederland betaald voetbal is gespeeld. Amsterdam: De Arbeiderspers.

  1. Vitesse verlaagt capaciteit stadion GelreDome naar 25.000 zitplaatsen, De Gelderlander.
  2. Feiten en cijfers, Officiële website GelreDome.
  3. Binnen Arnhem wordt er soms een accent circonflexe op de o geplaatst, naar Frans voorbeeld
  4. Voetbalstats.nl: Interlands Klarenbeek (Vitesse-terrein)

Abe Lenstra Stadion (sc Heerenveen) · De Adelaarshorst (Go Ahead Eagles) · AFAS Stadion (AZ) · Amsterdam ArenA (Ajax) · Cambuurstadion (SC Cambuur) · Euroborg (FC Groningen) · IJsseldeltastadion (PEC Zwolle) · Stadion Feijenoord (Feyenoord) · Stadion Galgenwaard (FC Utrecht) · GelreDome (Vitesse) · De Grolsch Veste (FC Twente) · Koning Willem II-stadion (Willem II) · Kyocera Stadion (ADO Den Haag) · Philips Stadion (PSV) · Polman Stadion (Heracles Almelo) · Rat Verlegh Stadion (NAC Breda) · Riwal Hoogwerkers Stadion (FC Dordrecht) · Woudestein (Excelsior)

Almere City Stadion (Almere City FC) · Frans Heesenstadion (FC Oss) · De Geusselt (MVV Maastricht) · Goffertstadion (N.E.C.) · De Grolsch Veste (Jong FC Twente) · De Heikant (Achilles '29) · Jan Louwersstadion (FC Eindhoven) · Het Kasteel (Sparta Rotterdam) · De Koel (VVV-Venlo) · Krasstadion (FC Volendam) · Lavans Stadion (Helmond Sport) · Mandemakers Stadion (RKC Waalwijk) · Meerdijk (FC Emmen) · Parkstad Limburg Stadion (Roda JC Kerkrade) · Philips Stadion (Jong PSV) · Tata Steel Stadion (SC Telstar) · De Toekomst (Jong Ajax) · Offermans Joosten stadion (Fortuna Sittard) · De Vijverberg (De Graafschap) · De Vliert (FC Den Bosch)

Voormalige stadions

Alkmaarderhout (Alkmaar '54/FC Zaanstreek/AZ) · De Baandert (RKSV Sittardia/Fortuna Sittard) · De Berckt (SC Venlo'54/VVV) · Berg & Bos (AGOVV Apeldoorn) · De Bijenkorf (HVV Tubantia) · Birkhoven (SC Amersfoort/HVC) · De Blauwe Kei (VV Baronie) · Bornsestraat (Heracles Almelo) · De Boschpoort (MVV Maastricht) · De Braak) (SC Helmondia) · Brasserskade (DHC Delft) · Cambuur (VV Leeuwarden) · Damlaan (Hermes DVS) · Deppenbroek (Enschedese Boys) · Het Diekman (SC Enschede/FC Twente) · Driehuizerkerkweg (VSV) · Elinkwijk (USV Elinkwijk/Utrecht) · Esserberg (Be Quick 1887) · Floreslaan (Fortuna Vlaardingen/FC Vlaardingen '74) · Galgenwaard (VV DOS/Velox) · Haarlemstadion (HFC Haarlem) · Harga (SVV/Hermes DVS) · Heekpark (Enschedese Boys) · Heemstede (RCH) · 't Heuveltje (VV Oldenzaal) · Hilversum (SC 't Gooi/FC Hilversum) · Hoornseveld (ZFC) · Houtrust (Den Haag/Holland Sport/Scheveningen Holland Sport) · Houtsdonk (HVV Helmond) · De Hurk (Vv Brabantia) · Industriestraat (NOAD) · Irislaan (VC Vlissingen/VCV Zeeland) · Kaalheide (Rapid '54/Rapid JC/Roda JC Kerkrade) · Kikkerpolder I (UVS) · De Koeburg (SV Zeist) · Koningsweg (Velox) · De Kraal (VVV-Venlo) · De Krommedijk (SVV/Dordrecht'90) · De Langeleegte (SC Veendam) · Limburgia (SV Limburgia) · De Luiten (RBC) · Mauritsstadion (Fortuna '54) · De Meer (Ajax) · Minor (Roda Sport) · Monnikenhuize (Vitesse) · NAC-stadion (NAC Breda) · Het Nederlandsch Sportpark (AFC/AFC Ajax/Blauw-Wit) · Nieuw-Monnikenhuize (Vitesse) · Noordersportpark (HFC EDO) · Noord (sc Heerenveen) · Olympia (RKC Waalwijk) · Olympisch Stadion (AFC Ajax/FC Amsterdam/Blauw-Wit/AFC DWS/BVC Amsterdam) · ONA (Vv ONA) · Oosterenkstadion (Zwolsche Boys/PEC Zwolle) · Oosterpark (Oosterparkers/FC Groningen) · Pinkstraat (KFC) · De Planeet (SC Drente/VV Zwartemeer) · Herstaco Stadion (RBC) · Reeweg (SC Emma) · Rigtersbleek (Vv Rigtersbleek) · Rozenoord (SV DOSKO) · De Rusheuvel (SV TOP) · Aan de spoorbrug (T.S.V. LONGA) · Sportlaan (EBOH) · Stadspark (Velocitas 1897) · Thomassen (VV Rheden) · Het Valkennest (VV De Valk) · Veldwijk (Twentse Profs) · De Vliert (BVV) · De Vrolijkheid (PEC Zwolle/Zwolsche Boys) · Wageningse Berg (FC Wageningen) · Wassenaarseweg (UVS) · De Wolfsdonken (RKVV Wilhelmina) · Zanddijk (XerxesDZB) · Zeewijk (IJ.V.V. Stormvogels) · De Zoom (WVV Wageningen) · Zuiderpark (ADO Den Haag)