Gemeentelijke herindeling in Nederland
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.
Inhoud |
[bewerk] Achtergronden
De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, moet gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden geven. Omdat men denkt dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of niet voldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn tot nu toe omstreden.
Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw, aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal, herindelingen plaatsvinden, is vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeente. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.
Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.
Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral als kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.
Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan, welke op 1 januari 2005 plaatsvond. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen zijn zin wordt heringedeeld, bijv. als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden.
[bewerk] Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen
[bewerk] Overzicht van grootschalige herindelingen
- 1961 - Schouwen-Duiveland (Zld)
- 1966 - Goeree-Overflakkee (Z-H); Walcheren(Zld)
- 1970 - Zeeuws-Vlaanderen & Zuid-Beveland (Zld); Waterland (N-H)
- 1971 - Tholen (Zld)
- 1973 - Kop van Overijssel
- 1974 - Zaanstreek (N-H)
- 1978 - Westelijke Betuwe (Gld)
- 1979 - West-Friesland (N-H)
- 1980 - Voorne-Putten (Z-H)
- 1982 - Zuid-Limburg
- 1984 - Provincie Friesland; Hoeksche Waard (Z-H)
- 1985 - Krimpenerwaard (Z-H); Rijk van Nijmegen (Gld, deels 1984)
- 1986 - Alblasserwaard & Vijfheerenlanden (Z-H)
- 1989 - Westelijk deel Utrecht
- 1990 - Provincie Groningen; Kop van Noord-Holland
- 1991 - Midden-Holland (Z-H); Midden-Limburg
- 1997 - Provincie Noord-Brabant (deels 1993 t/m 1996); provincie Zeeland (deels 1995)
- 1998 - Provincie Drenthe
- 1999 - Bommelerwaard (Gld)
- 2001 - Provincie Overijssel; regio's Den Haag en Utrecht; Oostelijke Betuwe (Gld, deels 2002)
- 2003 - Zeeuws-Vlaanderen
- 2004 - Westland (Z-H)
- 2005 - Achterhoek & Liemers (Gld)
- 2006 - Utrechtse Heuvelrug; Leidse regio (Z-H)
- 2007 - West-Friesland (N-H, deels 2006), Midden-Limburg
[bewerk] Meest recente herindelingen
Op 1 januari 2007 zijn de volgende herindelingen doorgevoerd:
- Provincie Noord-Holland: de gemeenten Medemblik, Noorder-Koggenland en Wognum zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Medemblik.
- Provincie Noord-Holland: de gemeenten Obdam en Wester-Koggenland zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Koggenland.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Ter Aar, Liemeer en Nieuwkoop zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Nieuwkoop. De meeste inwoners hadden zich in een enquête echter tegen fusie uitgesproken.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs en Bleiswijk zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Lansingerland.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Binnenmaas en 's-Gravendeel zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Binnenmaas.
- Provincie Limburg: de gemeenten Haelen, Heythuysen, Hunsel en Roggel en Neer zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Leudal.
- Provincie Limburg: de gemeenten Heel, Maasbracht en Thorn zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Maasgouw.
- Provincie Limburg: de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen zijn vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Roerdalen.
- Provincie Limburg: de gemeenten Roermond en Swalmen zijn gedwongen samengevoegd tot de nieuwe gemeente Roermond. Deze fusie was erg omstreden, omdat het kleinere Swalmen niet met Roermond maar met Beesel wilde samengaan. Een nipte meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer stemde echter toch in met het voorstel.
Door deze herindelingen daalde het aantal gemeenten in Nederland per 2007 van 458 naar 443.
Per 1 januari 2008 zijn geen herindelingen doorgevoerd. Het is voor het eerst sinds 1992 dat er een jaar voorbijgaat zonder gemeentelijke herindelingen.
[bewerk] Komende herindelingen
In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland vallen in ieder geval geen herindelingen (meer) te verwachten, in Gelderland en Noord-Brabant misschien hooguit op enkele plaatsen nog. De huidige plannen concentreren zich in Noord-Holland, Zuid-Holland en Limburg. Gezien de geringe grootte van bepaalde gemeenten in Groningen, Friesland en Utrecht is herindeling ook daar mogelijk.
[bewerk] 2009
- Provincie Noord-Holland: de gemeenten Bennebroek en Bloemendaal worden vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Bloemendaal.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Alkemade en Jacobswoude worden vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Kaag en Braassem.
[bewerk] 2010
- Provincie Groningen: de gemeenten Reiderland, Scheemda en Winschoten worden onder druk van het provinciebestuur samengevoegd tot de nieuwe gemeente Oldambt. Met name de gemeente Reiderland heeft zich lange tijd verzet.
- Provincie Utrecht: de gemeenten De Ronde Venen, Abcoude, Breukelen, Loenen worden onder druk van het provinciebestuur samengevoegd tot de nieuwe gemeente Vecht en Venen. Met name de gemeenten Breukelen en Loenen kanten zich tegen deze fusie.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle worden vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Zuidplas.
- Provincie Limburg: de gemeenten Helden, Maasbree, Meijel en Kessel worden samengevoegd tot de nieuwe gemeente Peel en Maas.
- Provincie Limburg: de gemeenten Venlo en Arcen en Velden[1] worden vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Venlo.
Nieuwe gemeenten:
- Na de toekomstige opheffing van de Nederlandse Antillen zullen Bonaire, Saba en Sint Eustatius deel gaan uitmaken van Nederland, als 'bijzondere gemeenten' met een status van openbaar lichaam. Wanneer de nieuwe status zal ingaan is nog niet duidelijk; de eerder vastgelegde datum, 15 december 2008, wordt in ieder geval niet gehaald.
[bewerk] Herindelingen in bespreking
In een aantal andere gemeenten zijn nog besprekingen over herindeling gaande, waaronder:
- Provincie Friesland: de gemeenten Bolsward, Gaasterlân-Sleat, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradeel overleggen over een fusie tot een of twee gemeenten in 2011. [2] [3].
- Provincie Utrecht/Gelderland: de gemeenten Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg.
- Provincie Noord-Holland: de gemeenten Bussum, Naarden, Muiden en Weesp; het voorstel van de Provinciale Staten is om daar op 1 januari 2010 één gemeente van te maken. De gemeente Bussum is echter hier unaniem tegen, ook na een bewonerspeiling waar 96,4% stemde voor een fusie met enkel Naarden. Bussum kwam qua bestuurskracht als beste uit de bus bij het gedane onderzoek binnen het Gooi en zal indien nodig tot de eerste kamer gaan ter voorkoming van de plannen van de provincie. Dit zou de eerste meervoudige fusie worden zonder enig draagvlak van onderop en zonder gebrek aan bestuurskracht bij de grootste gemeente.
- Provincie Noord-Holland: de gemeenten Andijk, Medemblik en Wervershoof hebben besloten tot een vrijwillige samenvoeging. Opmerkelijk is, dat de huidige gemeente Medemblik pas sinds 1 januari 2007 bestaat na een eerdere herindeling.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Bodegraven, Boskoop, Gouda, Reeuwijk, Rijnwoude en Waddinxveen; samenvoeging tot drie gemeenten.
- Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland.
- Provincie Noord-Brabant: de gemeente Lith zoekt aansluiting bij een buurgemeente. De gemeenteraad is voorstander van aansluiting bij Oss [4].
- Provincie Limburg: de gemeenten Mook en Middelaar, Gennep en Bergen (Limburg)[5].
- Provincie Limburg: de gemeente Meerlo-Wanssum en Horst aan de Maas of Venray[6].
[bewerk] Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten
- Lijst van voormalige gemeenten in Groningen
- Lijst van voormalige gemeenten in Friesland
- Lijst van voormalige gemeenten in Drenthe
- Lijst van voormalige gemeenten in Overijssel
- Lijst van voormalige gemeenten in Gelderland
- Lijst van voormalige gemeenten in Utrecht
- Lijst van voormalige gemeenten in Noord-Holland
- Lijst van voormalige gemeenten in Zuid-Holland
- Lijst van voormalige gemeenten in Zeeland
- Lijst van voormalige gemeenten in Noord-Brabant
- Lijst van voormalige gemeenten in Limburg
[bewerk] Externe links
- Overzicht van heringedeelde gemeenten op de sdu website
- Repertorium van Nederlandse gemeenten 1812–2006 (PDF, 1,4 MB)
- Lijst met enkele errata en aanvullingen op het repertorium t/m 1-1-2007 PDF, 12 kB
- Gemeentelijke en provinciale samenvoegingen, herindelingen en naamswijzigingen sinds 1999
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|

