Gemeentelijke herindeling in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeentenamen en -grenzen per 2013

In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.

Inhoud

Achtergronden

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, moet gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden geven. Omdat men denkt dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of niet voldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn tot nu toe omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw, aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal, herindelingen plaatsvinden, is vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeente. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral als kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan, welke op 1 januari 2005 plaatsvond. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijvoorbeeld als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. Recent (2008) wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen. Het ligt echter niet in de verwachting dat Den Haag nog zo gemakkelijk als in het verleden met dit soort grootschalige herindelingen akkoord zal gaan. Tegenwoordig denkt men dat gemeenten op zich als belangrijke maatschappelijke waarden en als belangrijke ordeningskaders voor burgers dienen te worden beschouwd.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen

Overzicht van grootschalige herindelingen

Meest recente herindelingen

Per 1-1-2013:

Door deze herindeling daalde het aantal gemeenten in Nederland van 418 naar 411 (=inclusief de drie openbare lichamen in de Cariben).

Komende herindelingen

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland vallen normaal gesproken geen herindelingen (meer) te verwachten, in Gelderland en Noord-Brabant misschien hooguit op enkele plaatsen nog. De huidige plannen concentreren zich in Utrecht, Friesland, Noord-Holland, Zuid-Holland en Limburg. Gezien de geringe grootte van bepaalde gemeenten in Groningen zal in de komende jaren ook daar over herindelingen gesproken gaan worden.

2014

  • Provincie Friesland: Het college van burgemeester en wethouders heeft opdracht gegeven voor een onderzoek naar de toekomst van Boarnsterhim. De bureaus BügelHajema en WagenaarHoes hebben gerapporteerd het geen realistisch alternatief te achten dat de gemeente Boarnsterhim zelfstandig kan blijven. De gemeenteraad heeft 30-11-2010 een besluit genomen om per 1-1-2014 de gemeente op te heffen en te verdelen over de gemeenten Leeuwarden, Heerenveen, De Friese Meren en Súdwest Fryslân. [1]
  • Provincie Friesland: De gemeenten Gaasterland-Sloten, Lemsterland, Skarsterlân en een deel van Boarnsterhim zullen per 1-1-2014 fuseren tot een nieuwe gemeente met als werknaam De Friese Meren. [2]
  • Provincie Zuid-Holland: De gemeentebesturen van Alphen aan den Rijn, Boskoop en Rijnwoude hebben met instemming van de provincie besloten tot een fusie per 1 januari 2014.[3] Deze fusiegemeente zal de naam Alphen aan den Rijn blijven dragen.[4]

2015

  • Provincie Noord-Holland: de gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer. Op 15 maart 2012 heeft de gemeente Graft-De Rijp besloten om met Alkmaar te gaan fuseren[5]. Op 21 juni besloot de gemeenteraad van Schermer unaniem om te fuseren met de gemeente Alkmaar[6]. De fusie zal ingaan op 1 januari 2015.
  • Provincie Gelderland: de gemeenten Groesbeek, Millingen en Ubbergen. De gemeenteraden van de drie gemeente hebben op 20 december 2012 definitief besloten tot een fusie per 1 januari 2015. [7]
  • Provincie Gelderland: de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek onderzoeken een fusie van de twee gemeenten per 1 januari 2015. In december 2012 hebben beide gemeenteraden opdracht gegeven voor het tweede deel van dit onderzoek. [8]
  • Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Bernisse en Spijkenisse hebben in december 2012 een principebesluit genomen over een fusie per 1 januari 2015. De gemeenteraad van Bernisse heeft daaraan een aantal voorwaarden verbonden. De belangrijkste is om nog een ultieme poging te doen om een grote gemeente Voorne-Putten te vormen, waarin ook de gemeenten Hellevoetsluis, Brielle en Westvoorne op zouden moeten gaan. [9]
  • Provincie Friesland: De gemeenten Menameradiel, Franekeradeel, Het Bildt en Harlingen werken aan de vorming van een gemeente Noordwest-Fryslân. Ook enkele dorpen van de gemeente Littenseradiel sluiten zich waarschijnlijk bij deze nieuwe gemeente aan. De nieuwe noordwest gemeente kan mogelijk op 1 januari 2015 van start, echter Harlingen gaat uit van 1 januari 2016.[10]
  • Provincie Noord-Brabant: De gemeenteraad van Maasdonk heeft op 29 januari 2013 gekozen voor een opsplitsing van de gemeente. Hierbij zou het dorp Geffen ingedeeld moeten worden bij de gemeente Oss en de dorpen Nuland en Vinkel bij de gemeente 's-Hertogenbosch. Streefdatum van de herindeling is 1 januari 2015. Zowel de betrokken gemeenten, de provincie als het Rijk gaan zich inspannen om die datum te halen.[11]
  • Provincie Noord-Brabant: Land van Cuijk: De gemeente St. Anthonis heeft in oktober 2012 aangegeven te streven naar een krachtige gemeente in het Land van Cuijk waarin op 1 januari 2015 de huidige 5 gemeenten zouden moeten opgaan. Cuijk, Mill en St. Hubert en Grave hebben echter aangegeven eerst een ambtelijke fusie van die drie gemeenten te willen onderzoeken. Als een grote gemeente er (nog) niet in zit dan streeft St. Anthonis mogelijk naar een tussenstap door op eerst te fuseren met Boxmeer [12][13]

Overige fusiebesprekingen

  • Provincie Gelderland: Druten en Beuningen hebben plannen om in de toekomst te fuseren, met mogelijk ook de gemeenten West Maas en Waal, Wijchen en Heumen.[14]
  • Provincie Gelderland : de gemeentebesturen van Hattem, Heerde en Oldebroek streven naar een fusie per 1 januari 2017, de gemeenteraden zullen uiteindelijk beslissen. De gemeenten Elburg en Epe zullen ook bij de besprekingen worden betrokken. [15]
  • Provincie Gelderland: De vier gemeenten in de Liemers Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar zijn een onderzoek gestart naar de mogelijkheden en ambities op het gebied van samenwerking. De resultaten van het onderzoek worden In het voorjaar van 2013 worden de resultaten aangeboden aan de vier gemeenteraden. [16]
  • Provincie Friesland: Gemeente Littenseradiel: Na aanvankelijk betrokken te zijn geweest bij de besprekingen voor de nieuwe gemeente Noordwest-Fryslan, wat de wens is van de provincie, richt deze gemeente zich nu op een opheffing van de gemeente per 1 januari 2018. De 23 dorpen van de gemeente zouden daarbij verdeeld worden over de gemeenten Leeuwarden en Súdwest Fryslân. Een klein gedeelte zou aan kunnen sluiten bij de nieuwe gemeente Noordwest-Fryslân. Begin 2013 wordt de bevolking geraadpleegd over de plannen. [17]
  • Provincie Noord-Holland: de gemeente Zeevang heeft een verzoek ingediend bij buurgemeente Edam-Volendam om te fuseren. In 2012 is gestart met onderzoeken om te kijken of deze fusie mogelijk is. [18]
  • Provincie Friesland: de gemeenten Kollumerland, Dongeradeel, Dantumadiel en Ferwerderadiel onderzoeken de mogelijkheid voor de vorming van een gemeente Noordoost-Fryslân. De gemeenteraad van Kollumerland heeft zich hierover in december 2012 positief uitgesproken, de overige gemeenten moeten zich nog officieel uitspreken. [19]
  • Provincie Friesland: In een referendum op 30 januari 2013 hebben de inwoners van de gemeente Leeuwarderadeel zich in grote meerderheid uitgesproken voor aansluiting bij de gemeente Leeuwarden en deze keuze is twee weken later door de gemeenteraad bekrachtigd. Tijdens het referendum konden de inwoners uitspreken over aansluiting bij Noordwest-Fryslân, dan wel Leeuwarden. Omdat Leeuwarden per 1 januari 2014 al een herindeling met een deel van de gemeente Boarnsterhim meemaakt die eerst afgerond moet worden, kan een nieuwe herindeling vermoedelijk niet voor 1 januari 2018 plaatsvinden. [20]
  • Provincie Groningen: Op 28 februari 2013 heeft de visitatiecomissie, ingesteld door de provincie Groningen en de vereniging Groninger Gemeenten haar eindrapport 'Grenzeloos gunnen' gepresenteerd. Hierin wordt aanbevolen om per 1 januari 2018 de huidige 23 gemeenten samen te voegen tot 6 nieuwe gemeenten. De werktitels van de voorgestelde 6 nieuwe gemeenten zijn: Hogeland (De Marne, Winsum, Bedum, Eemsmond (exclusief de Eemshaven) en een stukje Zuidhorn), Westerkwartier (Grootegast, Leek, Marum en de rest van Zuidhorn), Stad Groningen (Groningen, Ten Boer, Haren en een deel van Slochteren (Meerstad)), Eemsdelta (Delfzijl, Appingedam, Loppersum, deel van Eemsmond (Eemshaven), deel van Slochteren en een deel van Oldambt)), De Compagnie (Hoogezand-Sappemeer, deel van Slochteren, Menterwolde, Veendam en Pekela) en Oost-Groningen (Deel van Oldambt, Stadskanaal, Vlagtwedde en Bellingwedde). Naast de herindeling is het ook belangrijk dat er een cultuurverandering komt en dat deze nieuwe gemeenten elkaar niet meer beconcurreren maar elkaar vertrouwen en wat gunnen.[21] De komende jaren zullen de plannen door de betrokken gemeenten en de provincie nader uitgewerkt en definitief ingevuld moeten worden.

Recent afgeblazen herindelingen

  • Provincie Zuid-Holland: De provincie stuurde aan op een fusie tussen de gemeenten Gouda en Waddinxveen per 1-1-2014[22]. Gouda was voor, Waddinxveen tegen[23]. De provincie heeft ook de recente fusiegemeenten Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk in de discussie betrokken[24].
  • Provincie Noord-Brabant: de gemeenten Bernheze en Maasdonk zouden per 1 januari 2015 fuseren tot een plattelandsgemeente. Dit proces is echter stopgezet. [25]
  • Provincie Noord-Holland: Met een stemming op 22 mei 2012, waarbij het wetsvoorstel werd verworpen, kwam er een voorlopig einde aan de "controversieel" verklaarde gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp[26]
  • Provincie Utrecht/Gelderland: De samenvoeging van de gemeenten Woudenberg, Renswoude en Scherpenzeel werd in 2010 na de val van het kabinet Balkenende IV "controversieel" verklaard en in april 2011 verworpen.
  • Provincie Limburg: Ook de omstreden fusie tussen Bergen, Gennep en Mook en Middelaar werd in april 2011 definitief verworpen.

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ↑ Herindelingssite
  2. ↑ website De Friese Meren
  3. ↑ Alphen a/d Rijn
  4. ↑ Gemeente Alphen aan den Rijn - Het nieuwe woordmerk beweegt
  5. ↑ Graft-De Rijp verkiest Alkmaar boven Zaanstad, Dichtbij.nl, 16 maart 2012
  6. ↑ Gemeenteraad Schermer kiest voor fusie met Alkmaar, Gemeente Alkmaar.nl, 22 juni 2012
  7. ↑ website herindeling MUG gemeenten
  8. ↑ website fusie onderzoek Doetinchem-Oude IJsselstreek
  9. ↑ Bernisse wil onder voorwaarden samen met Spijkenisse Binnenlands bestuur 20 december 2012
  10. ↑ Fusie op handen in Noordwest Friesland Leeuwarder Courant 17 oktober 2012
  11. ↑ http://www.omroepbrabant.nl/?news/189343942/Verkiezingen+Den+Bosch+en+Oss+mogelijk+later+in+verband+met+herindeling+Maasdonk.aspx
  12. ↑ 'Snel 1 gemeente Land van Cuijk' De Gelderlander 9 oktober 2012
  13. ↑ Alle gemeenten in Land van Cuijk samenvoegen Arena lokaal.nl
  14. ↑ Metatopos
  15. ↑ De Stentor
  16. ↑ [1]
  17. ↑ Plaatje herindeling Littenseradiel klaar Leeuwarder Courant 4 september 2012
  18. ↑ Fusieversoek Zeevang gemeente Edam-Volendam
  19. ↑ Gemeente Kollumerland c.a.
  20. ↑ Referendum over toekomst Leeuwarderadeel Leeuwarder Courant 16 november 2012
  21. ↑ [2]
  22. ↑ Hart van Holland
  23. ↑ Prov. Zuid-Holland
  24. ↑ Gedeputeerde Staten
  25. ↑ Bernheze stopt met Maasdonk Brabants Dagblad 26 juni 2012
  26. ↑ Binnenlands Bestuur
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gemeentelijke_herindeling_in_Nederland&oldid=37562780"