Gemeentemuseum Den Haag

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeentemuseum Den Haag
Haags Gemeentemuseum
Gemeente museum.jpg
Opgericht 1935
Locatie Den Haag, Nederland
Type moderne kunst kunstnijverheid mode muziek
Personen
Directeur Benno Tempel
Overig
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 461450
Aantal bezoekers 475.000 (2012)[1]
Website www.gemeentemuseum.nl
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Het Gemeentemuseum in Den Haag.
Berlage-paviljoen.

Het Gemeentemuseum Den Haag is een museum voor moderne kunst, kunstnijverheid, mode en muziekinstrumenten in Den Haag. De oorspronkelijke naam van het museum was 'Haags Gemeentemuseum'.

Het gebouw[bewerken]

Het museum is gesitueerd in het westen van de wijk Zorgvliet. Het werd geopend op 29 mei 1935 en is een ontwerp van Hendrik Petrus Berlage. Het was zijn laatste grote werk voor zijn dood in 1934. Het museum werd onder leiding van zijn schoonzoon Emil Emanuel Strasser (gehuwd met Anna Catharina Berlage) voltooid. In de tuin achter het museum staat, vrij van het museum, een paviljoen dat zijn naam draagt - eveneens een ontwerp van Berlage - waarin thans een brasserie is gevestigd.

Tussen 1995 en 1998 werd het museum ingrijpend gerestaureerd. Architectenbureau Braaksma en Roos was verantwoordelijk voor de restauratie. Tegelijkertijd werd het museum beperkt uitgebreid. Onder de binnentuin werd een kelder aangebracht en tussen het museum en het oude ketelhuis werden werkplaatsen gerealiseerd.

De Schamhartvleugel uit 1963 (genoemd naar zijn architect Sjoerd Schamhart) aan de Stadhouderslaan 43, een latere toevoeging aan het museum werd bij de restauratie losgekoppeld. Tot dan was het met een luchtbrug met het Gemeentemuseum verbonden. In 2002 werden in dit tentoonstellingsgebouw het Fotomuseum Den Haag en GEM Museum voor Actuele Kunst gevestigd. Beide instellingen zijn organisatorisch onderdeel van het Gemeentemuseum Den Haag.

Eind 2013, begin 2014 werd de binnentuin volledig overdekt zodat een enorme multifunctionele ruimte aan het museum is toegevoegd. Deze nieuwe geheel geklimatiseerde zaal, onder een glazen dak, is in gebruik genomen tijdens de Nuclear Security Summit 2014; beide persconferenties - voor aanvang en aan het slot - vonden plaats in deze zaal.

Bouwgeschiedenis[bewerken]

Het Haags Gemeentemuseum, zoals het museum destijds heette, werd officieel geopend op 29 mei 1935 en gebouwd over een periode van vier jaar. Deze tijdspanne staat in schril contrast tot de lange aanloop naar de eerste steenlegging. Al in 1906 komt gemeentearchivaris Hendrik Enno van Gelder met plannen voor een nieuwe huisvesting van de historische verzamelingen van de gemeente Den Haag. Wanneer Van Gelder in 1912 tot directeur van het Haags Gemeentemuseum wordt aangesteld, zet hij zich actief in om zijn ambitieuze plannen te verwezenlijken. Naast het al bestaande historische museum, pleit hij voor een museum voor oude kunstnijverheid, een museum voor moderne kunstnijverheid, een museum voor moderne Nederlandse kunst én een museum voor moderne internationale kunst. Alsof dit nog niet voldoende is, denkt hij ook aan een aparte expositieruimte voor grote tentoonstellingen, een openbare leeszaal en een congresruimte.

Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 worden de plannen in de ijskast gezet. Pas in 1919 besluit het gemeentebestuur tot realisatie ervan en stelt een braakliggend terrein aan de Stadhouderslaan ter beschikking. Hendrik Petrus Berlage wordt aangesteld als architect. Hij ontwerpt in nauwe samenspraak met Van Gelder een uitgebreid cultureel centrum compleet met concert- en congreszalen.

Het voorstel wordt door het gemeentebestuur afgekeurd en de voortgang van het project stokt opnieuw enkele jaren. Pas in 1927 komt er - wederom van de hand van Berlage - een nieuw, meer bescheiden ontwerp. De bouw van het museum start in 1931.

Collectie[bewerken]

Moderne Kunst[bewerken]

De collectie Moderne Kunst van het Gemeentemuseum biedt een overzicht van de Nederlandse kunst sinds het begin van de 19e eeuw, aangevuld met karakteristieke voorbeelden van kunst die in dezelfde periode in andere landen ontstond. Verzamelkernen zijn: de Haagse School, het Symbolisme rond 1900, de kunstenaars rond De Stijl en het Bauhaus en het Expressionisme.

Het Gemeentemuseum Den Haag bezit schilderijen van onder anderen Piet Mondriaan, Pablo Picasso, Theo van Doesburg, Bart van der Leck, Charley Toorop, Claude Monet en Francis Bacon. Tevens kocht het museum na de grote New Babylon overzichtstentoonstelling in 1974 een groot deel van de New Babylon werken van Constant Nieuwenhuijs.

Het museum bezit de grootste verzameling schilderijen en tekeningen van Mondriaan ter wereld. Dit is vooral te danken aan de kunstverzamelaar Sal Slijper, die na zijn dood in 1971 een groot aantal werken van Mondriaan - voornamelijk uit zijn figuratieve periode - naliet aan het museum. Verder bezit het museum Mondriaans laatste schilderij Victory Boogie Woogie, een schenking uit 1998 van De Nederlandsche Bank.

Er is ook een collectie prenten[2].

Kunstnijverheid[bewerken]

De collectie kunstnijverheid bestaat uit objecten van keramiek, glas, zilver en meubels. Verzamelkernen zijn: Delfts aardewerk, keramiek uit het Verre, Midden en Nabije Oosten, Vroeg-Chinees en Islamitisch glas, moderne glaskunst, Haags zilver, V.O.C. zilver en interieurinrichting.

Rozenburg-porselein[bewerken]

Het Gemeentemuseum ontving eind november 2010 twee zeldzame Rozenburg-vazen. Deze 75 cm hoge vazen zijn versierd met bontgekleurde, gestileerde bloemmotieven en met afbeeldingen van twee buitenhuizen. Zij zijn in 1897 in opdracht gemaakt als geschenk voor een 25-jarig huwelijk. De voormalige eigenaar van de vazen schonk ze aan het Gemeentemuseum omdat dit al veel werken van Rozenburg in de collectie heeft.
De Haagse plateelbakkerij Rozenburg was rond 1900 een van de bekendste aardewerkbedrijven van Nederland. Architect T.A.C. Colenbrander was tussen 1884 en 1889 aan Rozenburg verbonden en maakte ontwerpen voor het plateel.

Stijlkamers[bewerken]

In het museum zijn zeven stijlkamers[3] waar kunstnijverheid wordt tentoongesteld in de omgeving waarin deze vroeger gebruikt werd zoals de:

Mode[bewerken]

Het Gemeentemuseum bezit een kostuumcollectie die een overzicht biedt van de geschiedenis van het Nederlandse modebeeld. De collectie omvat naast kostuums ook accessoires, sieraden en modetekeningen en -prenten.

Het Nederlands Kostuummuseum begon in 1951 met als basis de particuliere collectie van de artiest Cruys Voorbergh. Van deze verzameling gingen de streekkostuums naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, en de modekostuums naar het Nederlands Kostuummuseum in Den Haag.
De collectie is een voortzetting van het Nederlands Kostuummuseum, dat van 1951 tot 1985 in Den Haag was gevestigd aan de Lange Vijverberg 14 en vanaf 1975 ook in het pand nr. 15. In 1985 werd het Kostuummuseum wegens bezuinigingen gesloten en de collectie werd overgebracht naar het Gemeentemuseum Den Haag. Nu is in het pand Lange Vijverberg 14 Museum Bredius gevestigd en in 15 kunsthandel Hoogsteder & Hoogsteder.

In 2009 schafte het museum een ensemble uit de lente/zomercollectie 2009 van Christian Dior aan, ontworpen door John Galliano[4].

Muziek[bewerken]

De collectie muziek van het Gemeentemuseum[5] toont de geschiedenis van de traditionele Europese muziekinstrumenten en omvat voornamelijk klavieren, blaas- en tokkelinstrumenten. Daarnaast zijn er instrumenten uit andere culturen en hedendaagse elektronische instrumenten. Voorts omvat de collectie prenten, affiches, tekeningen, penningen en foto's met betrekking tot de 'uitvoeringspraktijk'.

Beeldenpark[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Beeldenpark Gemeentemuseum Den Haag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wonderkamers[bewerken]

Sinds 2005 is er in de kelder van het museum een gedeelte ingericht speciaal voor jongeren, de zogenaamde "Wonderkamers". Voorheen werd de kelder gebruikt voor de modecollecties. De wonderkamers bieden een gedeelte uit de collectie (uitgekozen door een conservator in samenwerking met de doelgroep) en een groot aantal interactieve opstellingen.

Sinds november 2013 zijn de Wonderkamers na een 2,5 jaar durende verbouwing heropend. In 13 verschillende kamers, corresponderend met de deelcollecties van het museum, spelen bezoekers interactieve spellen om de collectie te leren kennen. Dit doet men aan de hand van een Samsung tablet. In het centrale deel staat het miniatuurmuseum, gevuld met de collectie van Lex en Ria Daniëls.

Zomerexpo[bewerken]

Sinds 2011 organiseert het museum in de zomermaanden jaarlijks de Zomerexpo. Deze tentoonstelling die elk jaar een ander thema heeft, wordt samengesteld door een jury van kunstenaars, kunstcritici, galeriehouders, journalisten en museummedewerkers. In 2014 werden werden 248 kunstwerken uit 3000 kunstwerken van 1745 kunstenaars geselecteerd [6].

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

  • Picasso in Den Haag, 15 december 2007 t/m 30 maart 2008[7]
  • XXste eeuw van 8 maart t/m 13 september 2008[8][9]
  • Mondriaan, 26 april t/m 26 oktober 2008[10]
  • Cezanne, Picasso, Mondriaan, in nieuw perspectief, 17 oktober 2009 t/m 24 januari 2010[11]
  • Kandinsky en Der Blaue Reiter, 6 februari t/m 24 mei 2010[12]
  • Voici Paris!, 20 februari t/m 6 juni 2010[13]
  • Double Sexus. Louise Bourgeois en Hans Bellmer, 11 september 2010 t/m 16 januari 2011[14]
  • Een romantische kijk, 26 maart t/m 5 juni 2011[15]
  • Chanel: De Legende, 12 oktober 2013 t/m 2 februari 2014[16]
  • Mark Rothko, 20 september 2014 t/m 1 maart 2015[17]

Directeuren[bewerken]

Directeur Aanstelling bijzonderheden
Abraham Jacobus Servaas van Rooijen (1839-1925) 1887 tot 1912
Hendrik Enno van Gelder[18] (1876-1960) 4 mei 1912 tot 27 maart 1941 tot 1918 als tijdelijk directeur
Gerhardus Knuttel Wzn[19] (1889-1968) 1 april 1941 tot 1 maart 1948 Tijdens de gijzeling van G. Knuttel (4 mei 1942 tot 7 mei 1945) door de Duitse bezetter is D.J. Balfoort (1886-1964) waarnemend directeur. Ook tijdens Knuttels ziekte vanaf 3 maart 1947 vervult Balfoort deze functie.
Victorine Hefting[20] (1905-1993) 1 maart 1948 tot 19 augustus 1950 eerste vrouwelijke museumdirecteur in Nederland[21]
Dirk Balfoort[22] (1886-1964) 19 augustus 1950 tot 1 juni 1951 als waarnemend directeur
Louis Wijsenbeek (1912-1985) 1 juni 1951 tot 1 juni 1977
Theo van Velzen (1924-1999) 1 juni 1977 tot 1 juni 1986
Henk Overduin (1943-1988) 1 juni 1986 tot november 1987 als interim directeur
Rudi Fuchs (1942) november 1987 tot 31 januari 1993
Hans Locher (1938) 1 februari 1993 tot 31 augustus 2000 van 1 februari 1993 tot 31 december 1993 als interim directeur
Wim van Krimpen (1941) 1 september 2000 tot 31 december 2008
Benno Tempel (1972) 1 januari 2009 tot heden

Service[bewerken]

Het museum beschikt over een museumwinkel met een uitgebreid assortiment boeken, keramiek, design en cadeauartikelen. Voor kinderen en jongeren zijn diverse programma's beschikbaar. Ook is er een mogelijkheid voor rondleidingen met verschillende thema's voor groepen.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. website Gemeentemuseum 17 januari 2013
  2. Prentenkabinet
  3. Stijlkamers Gemeentemuseum Den Haag
  4. Gemeentemuseum doft zich op met Dior, Parool.nl 11-01-10
  5. Gemeentemuseum Den Haag, collectie muziek
  6. Zomerexpo 2014
  7. Picasso in Den Haag
  8. | XXste eeuw
  9. | Foto’s XXste eeuw
  10. Mondriaan
  11. Cezanne, Picasso, Mondriaan, in nieuw perspectief Cezanne, Picasso, Mondriaan, in nieuw perspectief | foto's
  12. Kandinsky en Der Blaue Reiter
  13. Voici Paris!
  14. Double Sexus. Louise Bourgeois en Hans Bellmer
  15. Een romantische kijk
  16. Chanel: De Legende
  17. Mark Rothko
  18. Van Gelder in Dictionary Of Arthistorians
  19. Knuttel in Dictionary Of Arthistorians
  20. Hefting in Dictionary Of Arthistorians
  21. Historici.nl: Johanna Victorine Christine Hefting
  22. Balfoort op Huygens ING