George Hendrik Breitner

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
George Hendrik Breitner; foto van Willem Witsen

George Hendrik Breitner (Rotterdam, 12 september 1857 - Amsterdam, 5 juni 1923) was een Nederlands kunstschilder, bekend van zijn weergave van het Amsterdamse stadsleven. Zijn werk is verwant aan dat van de 'Tachtigers'; een groep kunstenaars met grote invloed op de Nederlandse kunstwereld gedurende de jaren tachtig van de negentiende eeuw. Schilders als Isaac Israëls, Willem Witsen en dichters als Willem Kloos en Lodewijk van Deyssel behoorden tot zijn vriendenkring. Breitner was ook een van de eerste Nederlandse straatfotografen.

Leven en werk[bewerken]

In 1880 werd Breitner vanwege zijn radicale ("bruuske") gedrag van de Haagse kunstacademie gestuurd. Willem Mesdag, onder de indruk van Breitners talent om paarden te tekenen, huurde hem in om de paarden en de artillerie te schilderen in zijn beroemde Panorama Mesdag. Tijdens een verblijf in Parijs maakte Breitner kennis met het impressionisme. Breitner was lid van de Haagse "Pulchri Studio". Na zijn verhuizing naar Amsterdam in 1886 werd hij lid van de kunstenaarsvereniging "De Maatschappij Arti et Amicitiae ", die in 1901 zijn eenmanstentoonstelling organiseerde.
Voor 1892 kreeg hij een Koninklijke Subsidie toegekend.

Stijl[bewerken]

Een beruchte uitspraak van Breitner is dat Vincent van Gogh "kunst voor eskimo's" maakte. Waar de post-impressionist Van Gogh met behulp van sterke contrasten en kleurstellingen zijn perceptie van de wereld weergaf, probeerde Breitner een pure, kale werkelijkheid te tonen. Amsterdam bleek hiervoor een prima werkplek. Hier schilderde hij zijn stadsscènes en stadsgezichten. Dam, Damrak en Rokin, maar ook mindere buurten van de hoofdstad als de Jordaan, hadden zijn belangstelling. Met snelle penseelstreken gaf Breitner een beeld van het leven op straat met werklui, huisvrouwen, dokwerkers, straathonden, etcetera. Breitners tekeningen bieden vaak een grijs beeld van de straten van de hoofdstad.

Uit een in 2004 gepubliceerd kunsthistorisch onderzoek bleek dat Breitner niet altijd even puur met de werkelijkheid omsprong als werd aangenomen. Hij 'camoufleerde' als hem dat uitkwam. Soms 'verdwenen' hele gebouwen uit het straatbeeld. Op een beroemd schilderij van het Damrak (1903) gaat de net voltooide Beurs van Berlage volledig schuil achter de zeilen van een schip.

Breitners naakten lijken eerder duister en boosaardig dan erotisch perfecte fantasiebeelden.

Ondanks zijn 'contract' met de destijds internationaal vermaarde kunsthandel 'Van Wisselingh', die ook zijn collega's uit de School van Barbizon en de Haagse School vertegenwoordigde, verkeerde Breitner vrijwel zijn hele leven in financiële moeilijkheden. In 2007 werd zijn schilderij "Meisje op een paardenkar" geveild bij Christie's. Op dit doek uit 1912 is een paardenkar te zien met daarop een meisje dat van het uitzicht geniet. Het werd door een anonieme Portugese kunsthandel aangekocht voor € 547.200.

Onder meer het werk van Marie Henrie Mackenzie (1879-1961), Paul Hermans (1898-1972) en Jan Korthals (1916-1972) is beïnvloed door Breitner.

Fotografie[bewerken]

Toen tegen het einde van de negentiende eeuw de fotocamera's handzamer en goedkoper werden, begon Breitner met dit medium te experimenteren. Met de camera had Breitner een instrument in handen waarmee hij de kale werkelijkheid kon vastleggen. Vooral het vastleggen van beweging en belichting in de stad interesseerde hem en hij werd uiteindelijk een meester op dit gebied. Veel stadgezichten alsook zijn serie van zeven schilderijen en studies van Geesje Kwak zijn gebaseerd op foto's.[1][2]

Breitner is een van de weinige kunstenaars die in een gezegde worden genoemd; als het in Amsterdam grijs weer is, mopperen Amsterdammers: "'t Is Breitnerweer".

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

  • 2014 - Breitner in Amsterdam, Stadsarchief Amsterdam[8]

Galerij[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • J.F. Heijbroek en Erik Schmitz, George Hendrik Breitner in Amsterdam. Bussum, Thoth, 2014 [Uitgave ter gelegenheid van een tentoonstelling in het Stadsarchief Amsterdam van 10 oktober 2014 t/m 1 februari 2015] (ISBN 978-90-6868-665-4 gebonden editie en ISBN 978-90-6868-655-5 paperback).
  • Jacobine Wieringa, Breitner en Parijs. De invloed van het verblijf in Parijs op het leven en werk van George Hendrik Breitner. Deventer, Scriptio, 2007 (ISBN 978-90-8773-004-8).
  • Kees Keijer, Breitners Amsterdam. Schilderijen en foto's. Bussum, Thoth, 2004 [Uitgave ter gelegenheid van een tentoonstelling in het Amsterdams Historisch Museum van 9 april t/m 5 september 2004] (ISBN 90-6868-355-1).
  • G.H. Breitner. Amsterdams straatleven rond 1900, foto's van een schilder. Amsterdam, De Verbeelding, 2004 (ISBN 90-74159-65-6).
  • Betsy Dokter en Martha Bakker, G.H. Breitner, fotograaf van Amsterdam. Twee wandelingen door de stad rond 1900. Bussum, Thoth, 2000 (ISBN 90-6868-266-0).
  • G.H. Breitner. Fotograaf en schilder van het Amsterdamse stadsgezicht. Bussum, Thoth, 1997 [Uitgave ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in het Gemeentearchief Amsterdam, 21 februari t/m 27 april 1997] (ISBN 90-6868-172-9).
  • Wiepke Loos, Guido Jansen, Breitner en zijn tijd. Schilderijen uit de collectie van het Rijksmuseum, 1880-1900. Amsterdam, Rijksmuseum / Zwolle, Waanders, 1995 (ISBN 90-400-9730-5) [ook verschenen in het Engels en Frans].
  • G.H. Breitner. Schilderijen, tekeningen, foto's. Bussum, Thoth, 1994 [Uitgave ter gelegenheid van een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam van 19 november 1994 t/m 5 februari 1995] (ISBN 90-6868-100-1).
  • Paul Hefting, De foto's van Breitner. 's-Gravenhage, SDU, 1989 [Uitgave naar aanleiding van een tentoonstelling in het Teylers Museum te Haarlem van 8 april t/m 11 juni 1989] (ISBN 90-12-06148-2).
  • Adriaan Venema, G.H. Breitner, 1857-1923. Bussum, Het Wereldvenster, 1981 (ISBN 90-293-9902-3).
  • Breitner en zijn foto’s. Amsterdam, De Arbeiderspers, 1974 (ISBN 90-295-3313-7).
  • Paulus Hendrik Hefting, G.H. Breitner en zijn Haagse tijd. [Z.p.], 1970 (Proefschrift Rijksuniversiteit Utrecht).
  • P.H. Hefting en C.C.G. Quarles van Ufford, Breitner als fotograaf. 3e gewijzigde druk. Rotterdam, Lemniscaat, 1967.
  • Ivor Vincent Pols, George Hendrik Breitner. [Amsterdam, 1966] (Proefschrift Amsterdam).
  • A. van Schendel, Breitner. Amsterdam, Becht, [1939].

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties