George Hendrik Breitner

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
George Hendrik Breitner; foto van Willem Witsen

George Hendrik Breitner (Rotterdam, 12 september 1857 - Amsterdam, 5 juni 1923) was een Nederlands kunstschilder, beroemd om zijn kijk op het Amsterdamse stadsleven. Zijn werk is verwant aan dat van de 'Tachtigers'; een groep kunstenaars met grote invloed op de Nederlandse kunstwereld gedurende de jaren tachtig van de negentiende eeuw. Schilders als Isaac Israëls, Willem Witsen en poëten als Willem Kloos en Lodewijk van Deyssel behoorden tot zijn kring.

Leven en werk[bewerken]

In 1880 werd Breitner vanwege zijn radicale ("bruuske") gedrag van de Haagse kunstacademie gestuurd. Willem Mesdag, onder de indruk van Breitners talent om paarden te tekenen, huurde hem in om de paarden en de artillerie te schilderen in zijn beroemde Panorama Mesdag. Tijdens een verblijf in Parijs maakte hij kennis met het impressionisme. Breitner was lid van de Haagse "Pulchri Studio". Na zijn verhuizing naar Amsterdam in 1886 werd hij lid van de kunstenaarsvereniging "De Maatschappij Arti et Amicitiae ", die in 1901 zijn eenmanstentoonstelling organiseerde.
Voor 1892 kreeg hij een Koninklijke Subsidie toegekend.

Stijl[bewerken]

Een beruchte uitspraak van Breitner is dat Vincent van Gogh "kunst voor eskimo's" maakte. Waar de post-impressionist Van Gogh met behulp van sterke contrasten en kleurstellingen zijn eigen perceptie van de wereld probeerde weer te geven, probeerde Breitner juist een pure, kale werkelijkheid te tonen. Amsterdam bleek hiervoor een prima werkplek. Hier schilderde hij zijn stadsscènes en stadsgezichten. Dam, Damrak en Rokin, maar ook mindere buurten van de hoofdstad als de Jordaan, hadden zijn aandacht. Met snelle penseelstreken gaf hij een beeld van het leven op straat met zijn werklui, huisvrouwen, dokwerkers, straathonden, etc. Breitners tekeningen boden vaak een grijs, ietwat deprimerend beeld van de straten van de hoofdstad.

Uit een in 2004 gepubliceerd kunsthistorisch onderzoek bleek dat Breitner niet altijd even puur met de werkelijkheid omsprong als werd aangenomen. Hij 'camoufleerde' als hem dat uitkwam. Soms 'verdwenen' hele gebouwen uit het straatbeeld. Op een beroemd schilderij van het Damrak (1903) gaat de net voltooide Beurs van Berlage volledig schuil achter de zeilen van een schip.

Breitners fascinerende naakten lijken eerder duister en boosaardig dan erotisch perfecte fantasiebeelden.

Ondanks zijn 'contract' met de destijds internationaal vermaarde kunsthandel 'Van Wisselingh', die ook zijn collega's uit de School van Barbizon en de Haagse School vertegenwoordigde, verkeerde Breitner vrijwel zijn hele leven in financiële moeilijkheden. In 2007 werd zijn schilderij "Meisje op een paardenkar" geveild bij Christie's. Op dit doek uit 1912 is een paardenkar te zien waarop een meisje dat van het uitzicht geniet. Het werd door een anonieme Portugese kunsthandel aangekocht voor € 547.200.

Het werk van Marie Henrie Mackenzie (1879-1961), Paul Hermans (1898-1972) en Jan Korthals (1916-1972) is sterk beïnvloed door Breitner.

Fotografie[bewerken]

Toen tegen het einde van de negentiende eeuw de fotocamera's handzamer en goedkoper werden, begon Breitner met dit medium te experimenteren. Met de fotocamera had Breitner een instrument in handen waarmee hij zijn artistieke doelstelling van het vastleggen van de kale werkelijkheid nog beter kon bewerkstelligen met ogenbliksfotografie. Vooral het vastleggen van beweging en belichting in de stad interesseerde hem en hij werd uiteindelijk een meester op dit gebied. Veel stadgezichten alsook zijn serie van zeven schilderijen en studies van Geesje Kwak waren gebaseerd op fotos.[1][2]

Breitner is ook een van de weinige kunstenaars die een eigen gezegde heeft. Als het in Amsterdam grijs en troosteloos weer is, mopperen Amsterdammers: "'t Is verdomme echt Breitnerweer".

Galerij[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Jacobine Wieringa, Breitner en Parijs, Deventer, Uitgeverij Scriptio, 2007 (ISBN 978-90-8773-004-8).
  • Kees Keijer, Breitners Amsterdam. Schilderijen en foto's, Bussum, Thoth, 2004. Uitgave ter gelegenheid van een tentoonstelling in het Amsterdams Historisch Museum van 9 april t/m 5 september 2004 (ISBN 90-6868-355-1).
  • Paul Hefting, inleiding: G.H. Breitner: Amsterdams straatleven rond 1900, foto's van een schilder, Amsterdam, De Verbeelding, 2004 (ISBN 90-74159-65-6).
  • Betsy Dokter en Martha Bakker, G.H. Breitner, fotograaf van Amsterdam. Twee wandelingen door de stad rond 1900, Bussum, Thoth, 2000 (ISBN 90-6868-266-0).
  • Anneke van Veen (red.) teksten Rieta Bergsma, Tineke de Ruiter, G. H. Breitner, fotograaf en schilder van het Amsterdamse stadsgezicht, Bussum, Thoth, 1997. Uitgave ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in het Gemeentearchief Amsterdam, 21 februari t/m 27 april 1997 (ISBN 90-6868-172-9).
  • Wiepke Loos, Guido Jansen: Breitner en zijn tijd : schilderijen uit de collectie van het Rijksmuseum, 1880-1900. Amsterdam, Rijksmuseum / Zwolle, Waanders, 1995 (ISBN 90-400-9730-5).
  • Rieta Bergsma en Paul Hefting (red.) met bijdragen van J.F. Heijbroek, Kees Keijer, Mary Kemperink, Tineke de Ruiter, Bert Steevensz en Michiel Wagenaar, G.H. Breitner, schilderijen, tekeningen, foto's, Bussum, Thoth, 1994. Uitgave ter gelegenheid van een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam van 19 november 1994 t/m 5 februari 1995 (ISBN 90-6868-100-1).
  • Paul Hefting, De foto's van Breitner, 's-Gravenhage, SDU, 1989. Uitgave naar aanleiding van een fototentoonstelling in het Teylers Museum te Haarlem van 8 april t/m 11 juni 1989 (ISBN 90-12-06148-2).
  • Adriaan Venema: G.H. Breitner, 1857-1923, Bussum, Het Wereldvenster, 1981 (ISBN 90-293-9902-3).
  • A.B. Osterholt, Breitner en zijn foto’s, Amsterdam, De Arbeiderspers, 1974 (ISBN 90-295-3313-7).
  • Paul Hefting: G.H. Breitner en zijn Haagse tijd, Utrecht, Haentjens Dekker & Gumbert, 1970.
  • P.H. Hefting en C.C.G. Quarles van Ufford: Breitner als fotograaf, Rotterdam, Lemniscaat, 3e gewijzigde druk, 1967.
  • A. van Schendel: Breitner, Amsterdam, Becht, 1939.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties