Georges Cuvier

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Georges Cuvier

Georges Léopold Chrétien Frédéric Dagobert Cuvier (Montbéliard, 23 augustus 1769Parijs, 13 mei 1832), was een Frans geoloog, patholoog-anatoom, zoöloog en paleontoloog. Zijn eigenlijke naam was Johann Leopold Nicolaus Friedrich Kuefer, maar zijn moeder noemde hem al van jongs af "Georg" en toen hij wegens zijn verdiensten in 1819 in de adelstand werd verheven, verfranste hij zijn naam tot baron de Cuvier en paste meteen zijn voornamen aan.

Biografie[bewerken]

Hij werd geboren in Mömpelgard in Württemberg - tegenwoordig Montbéliard in Frankrijk - in een protestantse familie. Hij zou zijn hele leven lutheraan blijven. Tot voor kort werd hij door Duitse bronnen typisch als een Duits wetenschapper omschreven, waarbij zijn struise rossige uiterlijk niet onvermeld bleef (dat door Franse historici steevast aan een ziekte werd geweten). Na een vierjarige studie in Stuttgart werd hij in 1795 benoemd tot assistent-hoogleraar in de anatomie bij het befaamde Muséum national d'histoire naturelle te Parijs. In 1796 werd hij lid van het Institut National, in 1799 hoogleraar in de natuurlijke historie aan het Collège de France, in 1802 hoogleraar bij de Jardin des Plantes en in 1818 lid van de Académie française. Hij stierf plots aan de cholera tijdens de beruchte grote epidemie, niet lang nadat hij benoemd was in de Chambre des Paires, toen de Franse Eerste Kamer. Tijdens zijn leven had hij een uitstekende verstandhouding met zowel Napoleon Bonaparte, Lodewijk XVIII en Lodewijk Filips: in 1814 werd hij benoemd tot staatsraad en in 1818 weigerde hij het ministerschap van binnenlandse zaken; vlak voor zijn dood stond hij op het punt dit alsnog te aanvaarden. Hij is een van de 72 Fransen wier namen op de Eiffeltoren gegrift staan.

Werk[bewerken]

Catastrofisme[bewerken]

Cuvier is vooral beroemd geworden wegens zijn catastrofisme dat in tegenstelling stond tot het Britse uniformitarianisme hetgeen in zijn tijd steeds meer opgeld deed met de stelling dat de aardse geologische processen in het verleden verklaard kon worden door dezelfde krachten als welke wij normaal waarnemen. Volgens Cuvier getuigden de aardlagen juist van een catastrofale vorming: er is een opeenvolging van verschillende prehistorische "werelden", ieder met zijn eigen flora en fauna - een scheppende goddelijke macht vult de aarde steeds weer opnieuw nadat die geheel of per continent door een catastrofe ontvolkt is. Deze theorie verklaarde de plotse opeenvolging van aardlagen en de discontinuïteit van de biota (levensgemeenschappen) en stond de gedachte aan een biologische ontwikkeling toe zonder de idee van de onveranderlijkheid van de soorten te verlaten. Van een echte evolutie zou dus geen sprake zijn. Cuvier was daarmee de tegenstander van de evolutionist Jean-Baptiste de Lamarck.

Paleontologie[bewerken]

Binnen de paleontologische taxonomie is Cuvier vooral bekend geworden als de grondlegger van de vergelijkende methode in de anatomie, waarbij hij de reputatie verwierf dat hij door slechts een enkel bot van een dier te kennen daarvan de systematische plaatsing kon bepalen. Diezelfde reputatie zorgde er voor dat Cuvier te hulp werd geroepen bij paleontologische twistpunten om er zijn gezaghebbende en beslissende woord over te spreken. Dat gebeurde in het geval van Mosasaurus, Pterodactylus, "Homo diluvii testis" en Iguanodon. De eerste twee werden door hem correct als reptielen gedetermineerd, de derde (met behulp van het holotype fossiel in het Teylers Museum in Haarlem) correct als een amfibie, en de laatste aanzienlijk minder correct als een neushoorn - maar hij moest zijn oordeel toen ook op slechts één enkele tand baseren. Een bekende legende verhaalt hoe een van zijn studenten zich achter een bokkenschedel verborg en hem 's nachts wakker maakte met de woorden: "Ik ben de duivel en ik ga je verslinden!" waarop Cuvier antwoordde: "Dat waag ik te betwijfelen, want aan je hoorns zie ik al dat je tot de planteneters behoort".

Publicaties[bewerken]

Zijn belangrijkste werk is Règne Animal distribué d'après son Organisation pour servir de base à l'Histoire Naturelle des Animaux et d'Introduction à l'Anatomie Comparée: een systematische behandeling van heel het toen bekende dierenrijk, uit 1817. Cuvier verzorgde zelf een groot deel van de illustraties, hij was tevens een niet onverdienstelijk tekenaar.