Gerardus Vossius

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gerardus Vossius
Gerardus Vossius
Gerardus Vossius
Algemene informatie
Volledige naam Gerardus Joannes Vossius
Geboren maart 1577, Schonau
Overleden 17 maart 1649, Amsterdam
Land Nederland
Beroep Taalkundige, historicus, theoloog
Werk
Bekende werken Institutiones oratoriae (1606)
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Geschiedenis

Gerardus Joannes (of Jo(h)annis) Vossius (Schonau (nabij Heidelberg), maart 1577 - Amsterdam, 17 maart 1649), eigenlijk Gerrit Jansz. geheten, was een Nederlandse protestantse theoloog, taalkundige, geschiedkundige en humanist. Hij gold als een homo universalis omdat hij zich met veel wetenschapsvelden inliet.

Levensloop[bewerken]

Vossius was de zoon van de calvinistische predikant Joannes Vossius en Cornelia van Buel. Vanwege de vervolging van de protestanten waren zij uit de Nederlanden naar het naburige Duitsland gevlucht. Na de geboorte van Gerardus Joannes vertrok het gezin van predikant Joannes Vossius uit Heidelberg. Na een aantal omzwervingen kwamen ze uiteindelijk (1583) in Dordrecht terecht waar beide ouders kort na elkaar overleden. Gerard en zijn zusje Anthonia werden opgevoed door Barbara van Rossum, weduwe van predikant Jacob van der Myle. In Dordrecht doorliep Vossius de Latijnse school. Daarna ging hij als bursaal van de stad Dordrecht naar het Leidse Statencollege. Hier waren zijn leermeesters Joachim Orydrius, Cornelius Rekenarius, Hadrianus Marcellus en Franciscus Nansius. In Leiden volgde hij de colleges van de filoloog Bonaventura Vulcanius, van de wiskundige Rudolf Snellius, van de filosofen Petrus Bertius en Petrus Molinaeus, onder wiens leiding hij in 1598 promoveerde tot magister artium. Ook volgde hij colleges van de theologen Joannes Kuchlinus, Lucas Trelcat sr., Franciscus Gomarus en Franciscus Junius sr. Zijn studie kon Vossius niet afronden, want hij werd in 1600 door het stadsbestuur van Dordrecht naar die stad teruggeroepen om daar les te gaan geven aan de Latijnse School (het huidige Johan de Witt-gymnasium). Niet lang daarna werd hij benoemd tot rector van die instelling (1600-1615).

Door zijn eerste grote publicatie de Institutiones oratoriae (1606) maakte hij naam als man van wetenschap. Hij was vanaf 1613 bevriend met Hugo de Groot, aan wie hij regelmatig boeken uit zijn eigen omvangrijke bibliotheek uitleende, ook in de periode dat Grotius gevangen zat op Slot Loevestein. Hugo Grotius is waarschijnlijk ontsnapt in een boekenkist van Gerardus Vossius. Op voorspraak van De Groot werd Vossius in 1615 benoemd tot regent van het Leidse Statencollege. Hij werd in 1619 weer ontslagen. Toen in 1625 pogingen werden gedaan Vossius naar Cambridge te halen, kreeg hij ook de Leidse leerstoel Griekse taal- en letterkunde.

In 1631 nam Vossius ontslag als hoogleraar te Leiden. Samen met Caspar Barlaeus (filoloog en wijsgeer, in 1619 ontslagen als subregent van het Statencollege) ging hij naar Amsterdam om daar het Athenaeum Illustre mee op te richten. De laatste jaren van zijn leven waren jaren van grote wetenschappelijke invloed en van algemene internationale erkenning. Het waren echter ook jaren getekend door veel persoonlijk leed en verlies: toen hij op 17 maart 1649 stierf, waren al zijn kinderen, behalve zijn zoon Isaac (1618-1689), hem in de dood voorgegaan.

Vossius had vooral veel invloed door zijn publicaties, die een groot deel van het terrein van de wetenschap van die dagen bestreken. Behalve het grote handboek over de welsprekendheid, zijn wetenschappelijke eersteling, schreef hij nog drie andere boeken over retorica: De rhetorices natura ac constitutione (1621), een Rhetorica contracta (1621) en het schoolboek Elementa rhetorica (1626). In Amsterdam verschenen er in 1647 drie boeken over poëtica: De artis poeticae natura ac constitutione liber, de Poeticarum institutionum libri tres, en het boekje De imitatione. Zeer belangrijk was de grote trilogie over de taalkunde: De arte grammatica libri septem (1635), De vitiis sermonis et glossematis Latino-barbaris libri quatuor (1645), en het postuum uitgegeven Etymologicon linguae Latinae (1662). Daarnaast heeft hij nog vele andere zaken gepubliceerd.

Het Vossius Gymnasium, één van de vijf categoriale gymnasia in Amsterdam, is naar hem vernoemd.

Familie[bewerken]

Oudezijds Achterburgwal 215-217, vanaf 1631 het woonhuis van Vossius. Barlaeus werd zijn buurman

Op 17 februari 1602 trouwde hij in Dordrecht met Elisabeth van den Corput, dochter van predikant Henricus Corputius. Uit dit huwelijk werden twee zoons en een dochter geboren. Na haar overlijden (7 februari 1606) trouwde hij in Dordrecht op 28 augustus 1607 met Elisabeth du Jon, dochter van hoogleraar Franciscus Junius sr. Uit dit tweede huwelijk werden zes zoons en drie dochters geboren, waaronder Isaac Vossius.

Werken[bewerken]

Onder meer[1]

  • De Historicis Graecis Libri IV (Griekse historici, 1602, 1624)
  • Commentariorum Rhetoricorum oratoriarum institutionum Libri VI (Commentaren over redenaars, 1606)
  • Dissertationes Tres de Tribus Symbolis, Apostolico, Athanasiano et Constantinopolitano (1613)
  • Historia Pelagiana sive Historiae de controversies quas Pelagius ejusque reliquiae moverunt (Geschiedenis van het pelagianisme, 1618)
  • Gerardi Johannis Vossii Rhetorices contractæ, sive, Partitionum oratoriarum libri V (1622)
  • De Historicis Latinis Libri III (Latijnse historici, 1627)
  • Gerardi Ioh. Vossii V. CL. Theses theologicæ et historicæ de varijs doctrinæ Christianæ capitibus; quas, aliquot abhinc annis, disputandas proposuit in Academia Leidensi (1628)
  • Ger. Jo. Vossii Elementa rhetorica oratoriis ejusdem partitionibus accommodata, inque usum scholarum Hollandiae & West-Frisiae emendatius edita. Editio prioribus accuratior & auctior (1631)
  • Aristarchus, sive de arte grammatica (1635 en 1695; herdruk in 2 vols., 1833–35)
  • De Theologia Gentili (1642)
  • Poeticarum institutionum libri tres (1647)
  • Gerardi Iohannis Vossi Rhetorices contractæ, sive, Partitionvm oratoriarvm libri V (1655)
  • Joh. Gerardi Vossii De philosophia et philosophorum sectis libri II (1657)
  • Etymologicum linguae Latinae (Etymologie van het Latijn, 1662; herdruk in two vols., 1762–63)
  • Vossius in supplementum vulgaris grammatices contractus (1665)
  • Gerardi Joan. Vossii et clarorum virorum ad eum epistolae, correspondentie van Gerardus Joannes Vossius (1690-1691)
  • Doctissimi clarissimique Gerardi Joannis Vossii et ad eum virorum eruditione celeberrimorum epistolae quas inter centum ferme numerantur illustriss. Guil. Laud, Archiep. Cantuar. Ja. Usserii, Armachani, Edw. Pocockii, Tho. Farnabii, etc. : multi praeclara theologica, critica, historica, philosophica camplexae (1693)

Secundaire literatuur[bewerken]

  • I.G. de Crane
    • Oratio de Vossiorum luniorumque familia (Groningen, 1821)
    • Illustris Amstelodamensium Athenaei memorabilia (Amsterdam, 1832)
  • C.S.M. Rademaker ss.cc.
    • Gerardus Joannes Vossius 1577-1649 (Zwolle, 1967)
    • 'Gerardi Joannis Vossii De vita sua usque ad annum MDCXVII delineatio', in Lias 1 (1974)
    • Leven en werk van Gerardus Joannes Vossius (1577-1649) (1999) ISBN 90-6550-058-8
    • Anthologia Vossiana ('s-Gravenhage, 1982), een keuze uit Vossius' gedichten met inleidingen
  • G.J. Vossius
    • Poeticarum institutionum libri III (Stuttgart, 2006)
  • Toon van Hal
    • ‘Moedertalen en taalmoeders’. Methdologie, epistemologie en ideologie van het taalvergelijkend onderzoek in de renaissance, met bijzondere aandacht voor de bijdrage van de humanisten uit de Lage Landen. Dissertatie Katholieke Universiteit Leuven 2008, 370-378.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties