Geschiedenis van Oostenrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Oostenrijk in de geschiedenis

Marchia Orientalis (976-1156)
Hertogdom Oostenrijk (1156-1453)
Aartshertogdom Oostenrijk (1453-1804)

Oostenrijkse Kreits (1512-1806)
Habsburgse Monarchie (1526-1804)

Keizerrijk Oostenrijk (1804-1867)
Ausgleich (1867)
Oostenrijk-Hongarije (1867-1918)
Republiek Duits-Oostenrijk (1918-1919)
Eerste Oostenrijkse Republiek (1919-1938)


Anschluss (1938)
Groot-Duitse Rijk (1938-1945)
Geallieerde bezettingszones (1945-1955)


Tweede Oostenrijkse Republiek (1955-heden)


Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis

De geschiedenis van Oostenrijk beschrijft de ontwikkeling van het Alpenland Oostenrijk, dat een Duits overblijfsel is van het keizerrijk Oostenrijk dat zich in de 19e eeuw tot in het huidige Roemenië en Oekraïne uitstrekte en dat geregeerd werd door de Habsburgers.

Markgraafschap, hertogdom, aartshertogdom (tot 1804)[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie aartshertogdom Oostenrijk voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Keizerrijk Oostenrijk (1804-1867)[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie keizerrijk Oostenrijk voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het keizerrijk Oostenrijk ontstond in 1804 toen keizer Frans II van het Heilige Roomse Rijk zich tot erfelijk keizer uitriep over de gebieden, die tot de Habsburgse monarchie behoorden. Voortaan heette hij Frans I van Oostenrijk.

Oostenrijk-Hongarije[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Oostenrijk-Hongarije voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1867 kwam de Dubbelmonarchie tot stand. Voortaan heette het Habsburgse rijk: Oostenrijk-Hongarije. In 1907 werd in het Oostenrijkse deel van de Dubbelmonarchie het algemeen kiesrecht ingevoerd. Het stortte zich in 1914, na de moord op troonopvolger Frans Ferdinand en diens vrouw Sophie Chotek door de Bosnische nationalist Gavrilo Princip, in de Eerste Wereldoorlog en toen die werd verloren, viel de Dubbelmonarchie (sinds 1867 had het koninkrijk Hongarije een gelijkwaardige partner gevormd) in november 1918 uit elkaar en werd de republiek Duits-Oostenrijk uitgeroepen.

Eerste Republiek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Eerste Oostenrijkse Republiek
Het door Duits-Oostenrijk geclaimde grondgebied (1914-1919)

De nieuwe coalitieregering van christelijk-socialen en sociaaldemocraten stond onder leiding van de energieke en gematigde sociaaldemocraat Karl Renner. Hij - en vele met hem - streefde naar de stichting van een "Groot-Duits Rijk" met Oostenrijk als onderdeel van Duitsland, om economische, niet om nationalistische redenen. Bij het vredesverdrag van Saint Germain werd het Oostenrijkse grondgebied gedecimeerd. De Entente wees een Anschluss (aaneensluiting) met Duitsland van de hand. Vanaf midden jaren twintig werd Oostenrijk geregeerd door de christelijk-socialen van bondskanselier mgr. Ignaz Seipel, terwijl Wenen in handen van de sociaaldemocraten bleef. Eind jaren twintig werd de semi-fascistische Heimwehr opgericht, een paramilitaire organisatie van rechts.

In 1931 werd dr. Engelbert Dollfuß, een christelijk-sociaal leider, bondskanselier. In zijn kabinet waren ook de Heimwehr en de Landbouwpartij opgenomen. Sinds 1933 regeerde Dollfuß als dictator. Om de onafhankelijkheid, die sinds 1933 (opkomst Hitler) ernstig door Duitsland werd bedreigd, te beschermen, verbond Dollfuß zich met het fascistische Italië van Mussolini. Op advies van Mussolini verbood Dollfuß de Oostenrijkse NSDAP (nazi's) en de sociaaldemocratische partij. In februari 1934 viel de Bundeswehr (leger), gesteund door de paramilitaire groepen de Weense arbeiderswijk aan om het socialisme te breken. Dit liep uit in een korte maar hevige burgeroorlog, die in het voordeel van de regering werd beslecht. Na het verslaan van de socialisten voerde Dollfuß een corporatieve grondwet in. In juli 1934 werd Dollfuß bij een mislukte nazi-staatsgreep vermoord. Zijn opvolger was Kurt von Schuschnigg. Von Schuschnigg voerde dezelfde politiek als Dollfuß. In 1936 kwam een tolunie met Duitsland tot stand.

Anschluss als Ostmark[bewerken]

Duitsland verklaarde de soevereiniteit van Oostenrijk te respecteren, maar in februari 1938 werden bondskanselier Schuschnigg en zijn gevolg bij Hitler ontboden. Hitler dreigde met een militaire invasie, wanneer Oostenrijk zich niet vrijwillig zou aansluiten bij Duitsland. In eerste instantie zwichtte Schuschnigg niet voor de druk, maar op 11 maart 1938 trad Schuschnigg terug en werd de nationaalsocialist Arthur Seyss-Inquart bondskanselier. Deze stemde in met de Anschluss, die zich op 12 maart 1938 voltrok. De grote meerderheid van de Oostenrijkers was voorstander van de aansluiting bij Duitsland. Toen Hitler Oostenrijk in 1938 bezocht, werd hij enthousiast onthaald door het Oostenrijkse volk.

Na de Anschluss kreeg Oostenrijk de naam Ostmark en werd het niet meer dan een provincie van het Derde Rijk.

Bezettingszone[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog werd Oostenrijk door de geallieerden bezet en evenals Duitsland in vier bezettingszones opgedeeld: een Britse, een Franse, een Amerikaanse en een Sovjet-Russische zone.

Tweede Republiek[bewerken]

Daaraan kwam in 1955 middels het Oostenrijkse Staatsverdrag een einde, waarbij de Sovjet-Unie de voorwaarde stelde dat Oostenrijk zich voor altijd neutraal moest verklaren. Na de Tweede Wereldoorlog werd er nauwelijks meer gesproken over de Oostenrijkse medeschuld aan de misdaden van het nationaalsocialisme. De eerste naoorlogse bondskanselier was Karl Renner, die ook in 1918 kanselier was geweest. Spoedig werd deze bondspresident. Tot 1966 werd Oostenrijk geregeerd door coalities van de ÖVP (christendemocraten) en SPÖ (sociaaldemocraten, sinds 1957 niet meer marxistisch). Soms schoof de liberale FPÖ ook aan in een coalitie. In 1966 kwam er een christendemocratische eenheidsregering tot stand onder bondskanselier Josef Klaus, in 1970 gevolgd door een sociaaldemocratische eenheidsregering van bondskanselier Bruno Kreisky. Deze laatste streefde naar een socialistische welvaartsstaat naar Zweeds model. Vanaf de jaren tachtig tot 1999 werd Oostenrijk weer geregeerd door christendemocratische/sociaaldemocratische coalities. De verkiezing van Kurt Waldheim tot president in 1986 leidde er toe, dat het tot op dat moment verdrongen nazi-verleden van het land alsnog in het openbaar werd besproken. In 1999 won de FPÖ de verkiezingen. De FPÖ werd sinds het begin van haar oprichting in de jaren vijftig overspoeld door oud-nazi's en extreem-rechtse lieden. Partijleider van de FPÖ en tevens gouverneur van Karinthië, Jörg Haider zorgde ervoor dat de FPÖ een coalitie met de ÖVP van Wolfgang Schüssel vormde (februari 2000).

Neutraliteit speelt een hoofdrol in de Oostenrijkse buitenlandse politiek, hoewel het land sinds 1 januari 1995 lid is van de Europese Unie en sinds 1 januari 2002 de euro als betaalmiddel gebruikt.

Zie ook[bewerken]