Gevangenisschip

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een gevangenisschip was een afgedankt zeilvaartuig of -schip die diende om voornamelijk krijgsgevangenen in onder te brengen, mits door voortdurende bewaking van mariniersoldaten. Aan beide strijdende partijen had men dergelijke gevangenisschepen voor de gevangengenomen zeelieden.

Geschiedenis[bewerken]

Voornamelijk in de 18e en begin 19e eeuw werden gevangenisschepen gebruikt om de overtollige gevangenissen aan de wal te ontlasten. Vooral tijdens de Oorlog van 1812 en de Napoleonische oorlogen werden gevangenisschepen gebruikt om vijandelijke krijgsgevangenen in op te sluiten. Meestal waren deze gevangenisschepen afgedankte fregatten en linieschepen met meerdere dekken. De Fransen, Engelsen en de jonge republiek van de Verenigde Staten hadden zulke gevangenisschepen om gevangengenomen zeelui in op te sluiten tijdens de onderlinge oorlogen.

De gevangenisschepen waren van hun bovenste scheepsmasten en tuigage ontdaan, zodat alleen de ondermasten overeind stonden om eventueel vlaggenseinen en lantaarnverlichting aan te brengen. Deze voormalige zeilschepen lagen op een behoorlijke afstand van de oever voor anker. Zo lagen in de monding van de Theems en Humber in het begin van de 19e eeuw enkele gevangenisschepen. Ook elders, zoals in Kingston in Ierland lagen er gevangenisschepen. In 1833 diende het gekaapte voormalige Amerikaanse fregat, de "USS Essex" daar als gevangenisschip. De Britten hadden veelvuldige gevangenisschepen, zoals o.a. in Gibraltar, Sheerness, Woolwich, Portsmouth, Chatham, Deptford en Plymouth. De Amerikanen hadden hun prisonschepen in Brooklyn, in Wallabout Bay in de East River en in de haven van New York City zelf.

Ook elders in de Atlantische Oceaan nabij Bermuda en in de Caraïbische Zee nabij Antigua, lagen Britse gevangenisschepen.

Aan Franse zijde lagen er gevangenisschepen nabij Calais en Duinkerke en verder in enkele Franse havens langs de Atlantische kust. Ook elders in de Middellandse Zee, zoals bij Toulon en Marseille, lagen gevangenisschepen. De gewone gevangengenomen matrozen zaten gehuisvest op de verscheidene dekken, terwijl de officieren achteraan het schip in de voormalige officierskajuiten hun gedwongen onderkomen hadden. De levensomstandigheden op deze prisonschepen waren echter erbarmelijk voor de gewone gevangen zeelui. Ze konden zich amper wassen en de stank was soms niet te harden op de tussen- en onderdekken. Enkele putsemmers voor de sanitaire behoeften waren voorzien voor soms 80 gevangenen en meer. Het voedsel en drinken dat ze kregen, was ook niet van het allerbeste. De officieren hadden het iets beter en zaten in de officierskajuiten achteraan het schip. Ze werden voortdurend bewaakt en muiterij, rebelering of poging tot ontsnappen werd streng gestraft. Gevangengenomen hogere officieren moesten hun bemanning zelf in de hand houden. Eenmaal per dag werden de krijgsgevangenen gelucht op het opperdek, mits onder de nodige bewaking van mariniersoldaten. 's Nachts lagen de gevangenen in rijen naast elkaar te slapen, waar voordien de kanonnen opgesteld stonden. De kanonluiken aan beide boordzijden waren hermetisch gesloten met hier en daar een opening. De enige uitgang was naar het luikgat aan dek.

De bevoorrading gebeurde met sloepen die een pendeldienst onderhielden van en naar de schepen. Met deze sloepen brachten ze ook gevangenen van en naar de oever. Deze gevangenisschepen lagen voor anker in de stroom of vlak voor de kust of zelfs vlak in de haven, waarvoor de bewaking aan de oever sterk verscherpt werd om eventuele ontsnapten, die natuurlijk naar de dichtstbijzijnde gelegen oever zwommen, te onderscheppen. Meestal was het riskant voor de ontsnapten om in het koude water, in de stroming, een eind naar de oever te zwemmen.

Na de beëindiging van de vijandelijkheden werden de krijgsgevangenen vrijgelaten en verdween bijna de functie van veelvuldige gevangenisschepen in de loop van de 19e eeuw. Heden ten dage kampt men met de overvolle gevangenissen en werd het idee voor gevangenisschepen weer naar voren gebracht. De HMS Maidstone (1937) o.a. lag in Noord-Ierland voor de Nationale guerrillastrijders, de IRA, in de 1970er jaren.

Externe links[bewerken]

  1. "Prison ships"
  2. Gevangenisschepen op de Theems
  3. Gevangenisschepen voor New York