Gewervelden

Vertebrata
Stokstaartje (Suricata suricatta)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren) Stam: Chordata (Chordadieren)
Onderstam
Vertebrata Cuvier, 1812
Afbeeldingen Vertebrata op Wikimedia Commons Mediabestanden
Vertebrata op Wikispecies Wikispecies
Portaal    Biologie

Gewervelden (Vertebrata) vormen een groep dieren die deel uitmaken van de Chordata, dit zijn dieren die een zogenaamde chorda of ruggenmergstreng hebben. Tot de Chordata behoren ook het lancetvisje en de slijmprikken. De "echte gewervelden" zijn de prikken, vissen, amfibieën, reptielen, vogels en de zoogdieren.

Beschrijving

Binnen de gewervelden bestaat een grote variatie in grootte. De grootste soort - het grootste dier dat ooit geleefd heeft - is de blauwe vinvis (Balaenoptera musculus), die tot 33 meter lang kan worden. De kleinste soort is waarschijnlijk de vis Paedocypris progenetica, die ongeveer 6 mm lang wordt. Dit record werd in januari 2012 gebroken toen de kleinste kikker Paedophryne amauensis werd ontdekt.

Taxonomisch indeling

De chorda is een flexibel, staafvormig orgaan bij dieren waaruit zich in de loop van de evolutie de wervelkolom ontwikkelde. De eerste onderverdeling na de Chordata zijn de dieren zonder (de schedellozen) en de dieren met een schedel (de craniata).

Klassieke indeling

Een klassieke indeling, die geen recht doet aan de evolutionaire ontwikkeling, maar nog wel veel ingang vindt is de volgende:

• Onderstam Vertebrata (gewervelden)
  • Superklasse: Agnatha (kaakloze vissen)
    • Klasse Cephalaspidomorphi (prikken)
    • Klasse Myxini Slijmprikken
    • Klasse † Pteraspidomorphi (fossiel)
  • Superklasse Osteichthyes (beenvissen)
    • Klasse Actinopterygii (straalvinnige vissen)
    • Klasse Sarcopterygii (kwastvinnige vissen)

Directe onder de onderstam (gewervelden):

• • Klasse Chondrichthyes (kraakbeenvissen: haaien en roggen)
  • Klasse Amphibia (amfibieën)
  • Klasse Aves (vogels)
  • Klasse Reptilia (reptielen)
  • Klasse Mammalia (zoogdieren)

In dit schema is de positie van de kaakloze vissen, de beenvissen en de kraakbeenvissen nogal onlogisch.

Indeling volgens recente inzichten

Zie ook Craniata voor cladogram.

Een recente indeling die de evolutionaire ontwikkeling meer recht doet en tot een meer cladistische indeling aanleiding geeft, is:

• Craniata (Schedeldieren)
  • Myxini (Slijmprikken of blinde prikken, met schedel, maar zonder ruggengraat)
  • Vertebrata ("echte gewervelden")
    • Petromyzontiformes (Prikken, dieren zonder kaken)
    • Gnathostomata (Dieren met kaken)
      • Chondrichthyes (Kraakbeenvissen)
      • Osteichthyes (Beenvissen en viervoeters)
        • Actinopterygii (Straalvinnigen)
        • Sarcopterygii (Kwastvinnigen en viervoeters)
          • Coelacanthinimorpha (Kwastvinnigen)
          • Choanata (Longvissen en viervoeters)
            • Dipnoi (Longvissen)
            • Tetrapoda (Viervoeters)
              • Amphibia (Amfibieën)
              • Amniota
                • Synapsida (Zoogdieren en zoogdierachtige reptielen)
                  • Mammalia (Zoogdieren)
                • Anapsida
                  • Testudines (Schildpadden)
                • Diapsida
                  • Archosauria (Archosauriërs)
                    • Crocodilia (Krokodillen)
                    • Pterosauria (Pterosauriërs)
                    • Dinosauria (Dinosauriërs)
                      • Aves (Vogels)
                  • Lepidosauria (Lepidosauriërs, dat wil zeggen schubreptielen en tuatara)

Bronnen, noten en/of referenties