Gibraltar

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Gibraltar (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Gibraltar.
Gibraltar
Vlag van Gibraltar Coat of arms of Gibraltar1.svg
(Details) (Details)
Gibraltar
Basisgegevens
Officiële landstaal Engels
Hoofdstad Gibraltar
Regeringsvorm Brits overzees territorium
Staatshoofd Koningin Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk
Regeringsleider Premier Fabian Picardo
Oppervlakte 6 km² [1] (-% water)
Inwoners 27.495 (2001)[2]
29.111 (2013)[3] (4.851,8/km² (2013))
Overige
Volkslied Gibraltar Anthem
Munteenheid Gibraltarees pond (GIP)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag National Day (10 september)
Web | Code | Tel. .gi | GIB | 350
Topografie
Gibraltar
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Gibraltar is een Brits overzees gebied gelegen aan het zuidelijke eind van het Iberisch Schiereiland bij de ingang van de Middellandse Zee. Het heeft een oppervlakte van 6,8 km² en een noordelijke grens met Andalusië, Spanje. De Rots van Gibraltar is de belangrijkste bezienswaardigheid van het gebied. De economie is vooral gebaseerd op toerisme, financiële diensten en de scheepvaart. De naam komt uit het Arabisch: جبل طارق - jabal Tariq: de berg van Tariq, naar de Moorse legerleider Tariq ibn Zijad.

Gibraltar werd in 1704 tijdens de Spaanse Successieoorlog door een Engels-Nederlandse troepenmacht op Spanje veroverd. Het gebied werd vervolgens in 1713 onder de Vrede van Utrecht "voor altijd" overgedragen aan het Verenigd Koninkrijk. Het was een belangrijke basis voor de Royal Navy.
De soevereiniteit van Gibraltar is een belangrijk twistpunt van de Engels-Spaanse relatie omdat Spanje aanspraak maakt op Gibraltar. Gibraltarezen verwierpen voorstellen voor Spaanse soevereiniteit bij referendum in 1967 en opnieuw in 2002. Volgens de Gibraltarese grondwet van 2006 regelt Gibraltar zijn eigen zaken, hoewel sommige bevoegdheden, zoals defensie en buitenlandse zaken, de verantwoordelijkheid blijven van de regering van het Verenigd Koninkrijk.

Geschiedenis[bewerken]

12e eeuw[bewerken]

Abd al-Mu'min ibn Ali, de leider van de Berberse moslimdynastie Almohaden bouwde in 1157 de eerste nederzetting.

14e eeuw[bewerken]

In 1309 veroverde Ferdinand IV van Castilië de rots maar in 1333 werd de plaats opnieuw islamitisch na de invasie van de Meriniden uit Marokko. Tijdens een belegering in 1350 stierf hier Alfons XI van Castilië aan de pest. De Meriniden stonden de stad in 1374 af aan Granada.

15e eeuw[bewerken]

In 1462 kwam in het kader van de Reconquista definitief een einde aan de Moorse aanwezigheid op Gibraltar; de hertog van Medina-Sidonia, Juan Alonso Pérez de Guzmán y Orozco veroverde de stad. Hij liet Spaanse joden, die onder Pedro de Herrera meegeholpen hadden met de verovering, in de stad wonen. De Spaanse joden werden in 1476 uit de stad verdreven. In 1501 werd de stad overgedragen aan de Spaanse kroon.

17e eeuw[bewerken]

In 1607 overviel een Nederlandse vloot onder leiding van Jacob van Heemskerck in de Baai van Gibraltar bij verrassing een aldaar aangemeerde Spaanse vloot, die volledig vernietigd werd (Slag bij Gibraltar).

18e eeuw[bewerken]

Op 4 augustus 1704 veroverde een Engels-Nederlandse coalitievloot de rots. Sindsdien bleef de doorvaart door de straat van Gibraltar onder Brits toezicht en bleef de rots een Britse exclave. Als gevolg van de Spaanse Successieoorlog, volgens de Vrede van Utrecht kwam Gibraltar in 1713 definitief in Britse handen.

19e eeuw[bewerken]

Sinds 1830 is de rots een Britse kroonkolonie. Gibraltar geniet zelfbestuur op gebied van binnenlandse zaken en rechtspraak. Het Verenigd Koninkrijk is verantwoordelijk voor het buitenlands beleid. Een gouverneur vertegenwoordigt de Britse kroon.

20e eeuw[bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wisten meer dan 225 Engelandvaarders Gibraltar te bereiken. De rots stond symbool voor Britse moed en vastberadenheid. Vanuit de haven en baai opereerden sterke vlooteenheden en werden grote konvooien van vracht- en troepentransportschepen naar hun bestemming gedirigeerd. De meeste Engelandvaarders hadden in de Spaanse gevangenis Lerida of in kamp Miranda de Ebro gezeten. Vanuit Gibraltar hebben velen Engeland bereikt.

In 1942 kwam de Cabo de Buena Esperanza bij Gibraltar aan met ongeveer veertig Engelandvaarders aan boord. De bedoeling was hen af te zetten in Curaçao. Een Engelse patrouilleboot kwam langszij een haalde 15 Engelandvaarders (officieren en aspirant-officieren) af. Twee achterblijvers, Albert Scheffer en Theo Wachtel, sprongen in zee en werden toch nog meegenomen. Terwijl de Cabo al wegvoer, sprongen ook Henk Kroese en Charles Hugenholtz van boord, maar de patrouillleboot zag hen niet en zij verdronken.

Politiek in de 20e en 21e eeuw[bewerken]

Het feit dat Gibraltar niet bij Spanje hoort, zorgde en zorgt voor spanningen tussen Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Spanje heeft zich in de geschiedenis soms vijandig opgesteld in dit geschil.

Grensverkeer[bewerken]

Medio 1966 sloot Spanje voor korte tijd het grensverkeer naar en van Gibraltar en beperkte zowel de scheepvaart als de luchtvaart daarheen. In 1969 werd de grens volledig gesloten, wat grote problemen opleverde voor het wederzijdse woon-werkverkeer. Gibraltar moest in die tijd ook voor de eigen drinkwatervoorziening zorgen. Na de dood van Franco verbeterden de betrekkingen en in 1982 werd de grens weer geopend. De Spanjaarden bleven echter vasthouden aan lastige grenscontroles, terwijl die aan de andere grenzen al lang waren afgeschaft. Ook over de zeggenschap over de territoriale wateren in de Baai van Gibraltar hebben de nodige conflicten plaats gevonden. Pas in december 2006 werd een vliegverbinding geopend tussen Madrid en Gibraltar. Het blijft verboden om rechtstreeks van Britse in Spaanse territoriale wateren te varen; schepen kunnen dus niet passagiers van Gibraltar en Algeciras voor Marokko meenemen, maar ook daarover zijn gesprekken aan de gang.[bron?]José Luis Rodríguez Zapatero en Tony Blair tekenden in september 2006 een akkoord dat de meeste problemen tussen beide landen en Gibraltar moet oplossen. De luchthaven van Gibraltar mocht voortaan vluchten uit Spanje en de rest van de Europese Unie afhandelen en zou zowel door Britse als Spaanse ambtenaren worden bemand. De aanvliegroute mocht door het Spaanse luchtruim lopen. Daarnaast werden de grensbepalingen versoepeld, zou Spanje meer telefoonlijnen naar Gibraltar aanleggen en werd een langlopend conflict over pensioenbetalingen aan Spaanse oud-arbeiders in Gibraltar bijgelegd.

Geregeld zijn er echter nog kleine conflicten over bijvoorbeeld visserijrechten en lange grenscontroles door Spaanse grenswachters. Sinds het begin van de economische crisis in 2007 zou de smokkelhandel volgens de Spaanse douane toegenomen zijn, onder andere die van sigaretten. Producten zouden de Europese Unie worden binnengesmokkeld, en zo zouden belastingen worden ontdoken.[4][5]

Referenda[bewerken]

Spanje blijft aanspraak maken op de rots, maar de bewoners hebben in verschillende referenda duidelijk gemaakt geenszins bij Spanje te willen horen. In 2002 sprak 99% van de bevolking van Gibraltar zich in een referendum uit tegen een gedeelde Brits-Spaanse soevereiniteit, een voorstel van de Britse premier Tony Blair en zijn toenmalige Spaanse collega José María Aznar (1996-2004).

Begin december 2006 stemden de bewoners bij referendummeerderheid voor een nieuwe grondwet.

Bewoners[bewerken]

Op de landtong wonen ongeveer 30.000 mensen.

De pers publiceert in het Engels.

Verkeer[bewerken]

Men rijdt in Gibraltar rechts.
Een nummerplaat van Gibraltar, met de landbenaming onder de Europese vlag .

Gibraltar heeft beperkte openbaarvervoersmogelijkheden wegens de kleine oppervlakte en vanwege het grensconflict met Spanje.

Gibraltar heeft 49,9 kilometer aan geasfalteerde weg. Het land heeft het hoogste percentage inwoners die in het bezit zijn van een gemotoriseerd voertuig ter wereld. Het verkeer op Gibraltar rijdt rechts, wat voor landen onder Brits bestuur uitzonderlijk is. Het rechtsrijden werd door de toegenomen continentaal Europese invloed ingevoerd op 16 juni 1929. Het gros van de straten is eenrichtingsverkeer. De maximumsnelheid die in Gibraltar toegestaan is bedraagt 50 kilometer per uur. Er zijn in Gibraltar 10 benzinestations. De brandstofprijzen zijn er aanzienlijk lager dan die in Spanje. Veel inwoners van het Spaanse San Roque en La Linea komen enkel de grens over om te tanken.

Gibraltars internationale kentekencode is GBZ, en de gele nummerplaten met zwarte opdruk zijn voorzien van de letter 'G', gevolgd door 4 cijfers en dan een letter. Tevens zijn er nog oudere nummerplaten met enkel (tot) 5 cijfers in gebruik. De kleur en lettertekens zijn dezelfde als de nummerplaten die in het Verenigd Koninkrijk worden toegepast. De auto van de Chief Minister is voorzien van de kentekencode G1 en die van de Gouverneur heeft de Engelse kroon.

Toerisme[bewerken]

Het verkeer op de grens met Spanje is vaak stroperig. Daarom hebben de Britten er een post ingericht om het voor Gibraltar bestemde verkeer voorrang te verlenen en het verkeer uit de andere richting te laten wachten. Automobilisten en voetgangers ondervinden bij het oversteken van de grens vaak grondige controles van de douanepolitie.

Openbaar vervoer[bewerken]

Een bus op route 4, bij Sandy Bay.
Een dubbeldeksbus zonder dak op route 10.

Er zijn vijf busroutes in Gibraltar en de bussen rijden in alle delen van de stad behalve het Upper Rock natuurreservaat. De Gibraltar Bus Company rijdt op vier lijnen met Dennis Dart-bussen. Deze zijn blauw van kleur. Lijnen:

  • Route 2: Van Referendum House naar Willis's Road.
  • Route 3: Van Air Terminal naar Europa Point.
  • Route 4: Van Rosia naar Both Worlds.
  • Route 9: Van Air Terminal naar Market Place.

De Calypso Bus Company rijdt route 10 met een ouder model rode dubbeldeksbussen. Hoewel deze veel weg hebben van Londense bussen zijn de voertuigen afkomstig uit Duitsland.[6]

Gibraltar Bus Company bus routes.

Bussen rijden veelvuldig vanaf de grens met Spanje en de luchthaven. Route 9 is een shuttle van de grens naar Grand Casemates Square in het centrum van de stad.

Bovendien zijn er overal op het eiland taxi's in te schakelen. Er zijn minibusjes die toeristische tochten maken naar de Rock en het natuurreservaat.

Spoor[bewerken]

Er zijn geen spoorwegen in Gibraltar, behalve in de militaire "Gibraltar Dockyard". Er loopt een spoortunnel door de rots van Gibraltar. In het begin van de 20e eeuw was er een industriële spoorweg in Gibraltar. Toen kon men helemaal rond Gibraltar rijden per trein.[7]

Zee[bewerken]

Gibraltars marinebasis.
Cruiseschip aan de haven van Gibraltar.

De zee was altijd heel belangrijk voor Gibraltar. De Rots van Gibraltar die de hele zee-engte controleert is dan ook de bestaansreden van het militaire complex op deze landtong, en de voornaamste reden voor het conflict over bezit van dit strategische punt. The Royal Navy Dockyard was voorheen Gibraltars belangrijkste werkgever. De haven is een deels militair complex van de Britse Royal Navy aan de westzijde, bovendien is er een belangrijke militaire basis in de Rots gebouwd met een observatiepost op de top van de Rots en er is in Gibraltar nog steeds een militair garnizoen gestationeerd. Militaire schepen doen nog steeds de haven aan en er zijn mogelijkheden om onderzeeërs te ontvangen en te herstellen, hetgeen steeds tot verhitte discussies leidt in Spanje.

De haven van Gibraltar bevindt zich in de Baai van Gibraltar, aan de westzijde van het schiereiland. De in Gibraltar geregistreerde koopvaardijvloot bestaat uit 26 schepen van 1000 ton of meer. Tot 2003 was er een snelle veerpontverbinding met Tanger in Marokko, maar tegenwoordig moet men via Algeciras of Tarifa reizen.

Verschillende cruiseschepen bezoeken regelmatig de haven van Gibraltar. Deze aankomsten zijn een belangrijke bron van inkomsten voor Gibraltar alsook de shoppende dagjesmensen uit Spanje.

Ten slotte is er langs de verlengde landingsbaan ook een marina gebouwd.

De plaatselijke supermarkt behoort tot het Britse Morrisons. Tesco heeft plannen om ook een supermarkt te bouwen.[bron?] Alle voorraden voor de supermarkt worden via containerschepen en via luchtvracht aangevoerd uit het Verenigd Koninkrijk. Sommige verse producten worden lokaal aangevoerd vanuit Spanje maar veruit de meeste producten - ook vlees, fruit en groenten - komen van het Britse vasteland.

Luchtverkeer[bewerken]

Gibraltars vliegveld bij het grensgebied. Hier zijn de runway (Gibraltar) en de pier achter Spanje te zien. In feite is de precieze lijn nog steeds betwist.

Gibraltar Airport heeft één start- en landingsbaan die zowat langs de grens met Spanje loopt. De baan is verlengd door uit te breiden over het water. De Winston Churchill Avenue, de enige weg tussen Spanje en Gibraltar, kruist de startbaan, waardoor het verkeer moet worden stilgelegd als er een vliegtuig landt of opstijgt. Er zijn plannen om een tunnel te bouwen aan de Oostzijde van de landingsbaan. Het vliegveld is ook een militair vliegveld. De volgende maatschappijen vliegen op Gibraltar: British Airways, EasyJet en Monarch.

Na de ondertekening van een akkoord in Córdoba in september 2006, zal er aan de Spaanse kant van de startbaan een Spaanse terminal komen met Spaans douanepersoneel.

Iberia is gestart met directe vluchten tussen Madrid en Gibraltar op 16 december 2006 en GB Airways op 1 mei 2007. GB Airways stopte met de dienst op 30 september 2007 en Iberia denkt erover om over te schakelen op kleinere vliegtuigen en de route uit te besteden aan Air Nostrum. De belangrijkste verbinding blijft Gibraltar-London, omdat de meeste handelszaken met Britse leveranciers werken.

Na de overname door EasyJet, is GB Airways op 28 oktober 2006 met zijn Gibraltar–Heathrow-dienst gestopt.[8] Als reden werd opgegeven dat GB Airways zijn activiteiten concentreerde op Gatwick. De verkoop van GB Airways' Heathrowslots heeft de maatschappij £80 miljoen opgeleverd [9]. In 2007 werd GB Airways overgenomen door EasyJet (en was dus niet langer een British Airways-franchisepartner); alle vluchten worden nu door EasyJet uitgevoerd.

Reistijden[bewerken]

De volgende lijst geeft een reistijd (in uren en minuten) weer naar enkele bekende bestemmingen vanaf Gibraltar.[10]

Vliegtuig Auto Trein Schip
Londen
2 u 30
24 u
27 u 10 *
60 u **
Tanger
-
-
-
30 min
Málaga
-
1 u 15
5 u 06 *
-
Madrid
50 min
6 u 30
5 u 50 * of 4 u ***
-
  • * spoor tot San Roque-La Linea, en dan verder 13 km (20 minuten) taxirit naar Gibraltar.
  • ** Zeeroute naar Southampton Docks met cruise-liner, dan 130 km (2 uur) per trein naar Londen.
  • *** Minder dan 4 uur per hogesnelheidstrein vanaf Málaga (130 km taxi naar Málaga en 2u30 Málaga - Madrid)

Kabelbaan[bewerken]

Gibraltars kabelbaan.

Een kabelbaan gaat van het zuiden van de stad naar de top met een tussenstop aan het Ape's Den. De top is eigenlijk de op één na hoogste. Aan het einde van de kabelbaan bevindt zich een observatorium met een restaurant, terwijl op de hoogste top een militair complex staat.

Apen[bewerken]

Op de rots leeft een door de Britten ingevoerde apenkolonie in een natuurreservaat. Het gaat om een troep berberapen (Macaca sylvanus), die verder ook in Noord-Afrika voorkomen. Volgens een legende blijft Gibraltar in Britse handen zolang er apen op de rots leven. Mede daarom wordt de populatie streng beschermd. Winston Churchill liet tijdens de Tweede Wereldoorlog zelfs nieuwe apen uit Noord-Afrika invoeren omdat de populatie tot zeven dieren was geslonken.[bron?] De kolonie bestaat tegenwoordig uit enige honderden dieren[bron?] in drie verschillende troepen. De meeste apen zijn erg mak en kunnen uit de hand eten. Het is echter aan te raden dit alleen in overleg met een gids te doen, want voeren is in principe verboden op straffe van een boete van maximaal 500 pond.[bron?] De dieren worden er namelijk te afhankelijk van mensen en te brutaal door. De apen komen soms tot in de stad.

Galerij[bewerken]

Monarch Jet stijgt op van Gibraltar Airport (GIB/LXGB) (compositiefoto)

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2011
  2. (en) Laatste census 12 november 2001 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2013 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. Londen bezorgd over vertraging grensverkeer tussen Gibraltar en Spanje. hln.be (29 juli 2013) Geraadpleegd op 5 augustus 2013
  5. Opnieuw strenge controles aan grens tussen Spanje en Gibraltar. hln.be (7 augustus 2013) Geraadpleegd op 8 augustus 2013
  6. In Berlijn zijn gelijksoortige bussen in gebruik.
  7. Friends of Gibraltar Heritage Society, December 2003, pp 7-8, ptovide full details.
  8. Gibraltar News Online, GB Airways drop Gib-Heathrow route this Winter
  9. Gibraltar News, GB Airways sells Heathrow slots for £80 million
  10. Travel Times from Gibraltar
Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Gibraltar.