Gijzeling (misdrijf)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een oefening met gijzeling.

Een gijzeling is de situatie waarbij een (veelal onschuldig) persoon (de gegijzelde) tegen zijn wil door een gijzelnemer gevangen wordt gehouden en bedreigd wordt met het doel iets van derden gedaan te krijgen.

Gijzeling als misdrijf moet worden onderscheiden van civiele gijzeling en van gijzeling als gerechtelijke dwangmaatregel.

Motieven van gijzelingen[bewerken]

De oorzaak of het doel van een gijzeling kan variëren, de politie onderscheidt de volgende soorten gijzelingen:

  • Gijzelingen met een psychologische achtergrond. Men doelt hiermee op de psychologische achtergrond van de gijzelnemer. Deze raakt dermate gefrustreerd of wanhopig ergens over, dat hij iemand gijzelt.
  • Criminele gijzelingen. De gijzeling dient als hulpmiddel bij het plegen van een misdaad, of als hulpmiddel om na het plegen een misdrijf te ontsnappen, of als hulpmiddel voor een gedetineerde om te ontsnappen. Een voorbeeld van het eerste is een bankovervaller die betrapt wordt en het personeel gegijzeld houdt, of een gijzeling waarbij losgeld wordt geëist van (een vermogende) familie.
  • Politieke gijzelingen. Hierbij dient de gijzeling als hulpmiddel om een politiek doel te bereiken. Een bekend voorbeeld is de gijzeling in het Doebrovkatheater in Moskou, waarbij de Tsjetsjeense gijzelnemers terugtrekking van de Russische troepen uit hun land eisten. Een politieke gijzeling wordt beschouwd als een vorm van terrorisme.

Gijzeling geldt over het algemeen als een uiterst riskante actie, ongeacht het motief. De gijzelnemer komt meestal terecht in een uitzichtloze situatie waarin hij met zijn gijzelaars wordt belegerd. Zo niet, dan zal alles worden gedaan om hem op te sporen. Eventuele sympathie bij het publiek wordt meestal verspeeld omdat de meeste mensen een dergelijke gewelddadige actie, waarbij bovendien onschuldigen de dupe worden, afkeuren. Politie en antiterreureenheden zullen daarbij niet aarzelen de gijzelnemer(s) te doden indien zich de kans voordoet, bijvoorbeeld door middel van een sluip- of scherpschutter. Of het doel door middel van gijzeling kan worden afgedwongen is twijfelachtig: meestal weigert men zelfs maar met gijzelnemers te onderhandelen. En zelfs wanneer de eisen ingewilligd worden zal er een moment komen dat men de gijzelaars moet laten gaan: een gouden kans om de beloften terug te draaien en de gijzelnemer(s) alsnog te arresteren of te doden.

Geschiedenis[bewerken]

Eeuwen geleden was het gebruikelijk om de kinderen van leiders van een vazalstaat te gijzelen om zo een verzekering te hebben dat de vazallen niet in opstand zouden komen. Zij werden doorgaans vorstelijk behandeld en kregen de beste opleidingen en woonruimte die maar te krijgen was. Desalniettemin stonden ze onder toezicht en werden ze zonder pardon gedood wanneer hun ouders in opstand kwamen of anderszins ongehoorzaam waren. In de 1e eeuw v.Chr. woonden vele buitenlandse prinsen in Rome om deze reden. Ook in het Verre Oosten was dit gebruik bekend, zoals blijkt uit de geschiedenis van prins Naresuan van Siam.

Gijzeling was eveneens onderdeel van oorlogvoering. In de Frans-Pruisische Oorlog kwam het veelvuldig voor dat de Duitsers na overgave van een stad de burgemeester en eventueel een aantal lokale magistraten gijzelden. Op deze manier werd gehoorzaamheid afgedwongen van de bevolking, tot er genoeg troepen beschikbaar waren om de stad daadwerkelijk te bezetten. Soms werd op deze wijze voedsel van de bevolking afgeperst. Ook werden gijzelaars wel eens meegenomen met belangrijke treintransporten door bezet gebied, zodat eventuele sabotages of overvallen tevens zouden resulteren in de dood van de gegijzelden. De Duitsers rechtvaardigden hun acties met het verweer dat men zo de troepen beschermde tegen vijandigheden van niet-militairen. Naar internationaal recht is gijzeling niet rechtmatig, en een oorlogsmisdaad.

Gijzeling als misdrijf[bewerken]

Wettelijke situatie in België[bewerken]

Het Belgische Strafwetboek (artikel 347bis) definieert gijzeling als:

"de aanhouding, de gevangenhouding of de ontvoering van personen om deze borg te doen staan voor de voldoening aan een bevel of een voorwaarde, onder meer om een misdaad of een misdrijf voor te bereiden of te vergemakkelijken, de vlucht, ontvluchting van de daders van een misdaad of een wanbedrijf of hun medeplichtigen in de hand te werken, hun vrijlating te bekomen of ze hun straf te doen ontgaan."
— Art. 347bis§1 Sw

Gijzeling wordt gestraft met een gevangenisstraf van 20 tot 30 jaar. In sommige gevallen is er strafverlaging (indien de gijzelaars binnen de vijf dagen worden vrijgelaten); in sommige gevallen is er strafverzwaring (gijzelaar is minderjarig).

Gijzeling en oorlog[bewerken]

Gijzelingen zijn eveneens al eeuwen onderdeel van de oorlogsvoering. Tegenwoordig worden zij als een misdrijf of daad van terrorisme gezien. Na de oorlog in Irak (2003) werden door Irakezen verschillende militairen en burgers uit 'bezettende' landen gegijzeld. Vervolgens werd een terugtrekking van de troepen van dat land geëist. In juli 2004 waren de Filipijnen het eerste land dat aan de eisen van gijzelnemers voldeed, toen een Filipijnse vrachtwagenchauffeur in gijzeling was genomen.

Bekende gijzeldrama's[bewerken]

Criminele gijzelingen[bewerken]

Gebeurtenis Plaats Begin Duur
Gijzeling in Enspijk Enspijk 29 januari 1973 2 dagen
Norrmalmstorg-overval Stockholm (Zweden) 23 augustus 1973 5 dagen

Politieke gijzelingsacties[bewerken]

Gebeurtenis Plaats Begin Duur
Bloedbad van München tijdens de Olympische Spelen München en Fürstenfeldbruck (Duitsland)) 4 september 1972 enkele uren
Treinkaping bij Wijster Wijster (Nederland, Drenthe) 2 december 1975 12 dagen
OPEC-gijzeling Wenen (Oostenrijk) 21 december 1975 10 dagen
Gijzeling lagere school in Bovensmilde Smilde (Nederland, Drenthe) 23 mei 1977 20 dagen
Treinkaping bij De Punt De Punt (Nederland, Drenthe) 23 mei 1977 20 dagen
Gijzeling provinciehuis Assen Assen (Nederland, Drenthe) 13 maart 1978 28,5 uur
Gijzeling VS-ambassade Iran Teheran (Iran) 4 november 1979 444 dagen
Kaping van de Achille Lauro van Alexandrië naar Port Said (Egypte) 7 oktober 1985 2 dagen
Gijzeling van UNPROFOR militairen, waaronder drie Nederlanders, door de Bosnische Serviërs Pale (bij Sarajevo) n.a.v. Navo bombardementen 26 mei 1995 30 dagen
Gijzeling in het Dubrovkatheater Moskou (Rusland) 23 oktober 2002 2,5 dagen
Gijzeling in Beslan Beslan (Rusland) 1 september 2004 2 dagen

Films over gijzelingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]