Gitaarversterker

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gitaarversterker met Rickenbacker gitaar

Een gitaarversterker is een elektronisch apparaat dat de klanken van een elektrische gitaar versterkt. De gitaar wordt door middel van een kabel aangesloten op de versterker. Vervolgens wordt het geluid - eventueel vervormd - door een luidspreker weergegeven.

Elektronica[bewerken]

Gitaarversterkers kunnen worden onderverdeeld aan de hand van de techniek die voor de signaalversterking is gebruikt:

  • Buizenversterkers (tube amp) zijn versterkers die opgebouwd zijn met elektronenbuizen (Engels: vacuum tubes of valves). Vooral professionele versterkers maken gebruik van deze techniek. Dit type versterker geeft een warm vintagegeluid en een mooie vervorming bij oversturing. Deze versterkers wegen over het algemeen veel meer dan transistorversterkers. Dit komt doordat de voeding ook het vermogen voor de gloeispanning van de buizen moet leveren en de voedingstransformator dus groter moet zijn en doordat er na de eindbuizen nog een transformator zit die ervoor zorgt dat de hoge impedantie van de eindbuizen aangepast wordt aan de lage impedantie van de luidsprekers (en men niet geëlektrocuteerd wordt door een spanning van tussen de 300 en 550 volt die anders op de luidspreker zou staan). De aanwezigheid van grote transformatoren betekent veel ijzer, dus veel gewicht.
  • Transistorversterkers (solid state amp) bevatten transistors voor de signaalversterking. Dit type versterker is goedkoper en minder kwetsbaar dan een buizenversterker, maar het geluid is minder "warm" dan dat van buizenversterkers en de vervorming bij oversturing wordt vaak als onaangenaam ervaren. In het geval van zeer goedkope transistorversterkers wordt het geluid van de oversturing door (vakbladen voor) gitaristen vaak spottend vergeleken met een wesp in een jampot.
  • Modellingversterkers (modelling amp) zijn versterkers die (bij benadering) het geluid van verschillende versterkers kunnen nabootsen. Meestal worden hiervoor digitale technieken gebruikt. Voor de versterking zelf wordt vaak transistortechnologie gebruikt, hoewel er ook modellingversterkers bestaan die (althans in de eindtrap) buizen gebruiken. Tegenwoordig wordt deze technologie ook gebruikt in de vorm van computersoftware waarmee men de geluiden van versterkers, speakers en microfoons nabootst.
  • Hybride versterkers zijn meestal versterkers met een buizencircuit in de voortrap en een transistorcircuit in de eindtrap. Dit was in de jaren 90 de goedkope oplossing om een beetje "buizenwarmte" toe te voegen aan een betaalbare transistorversterker. Het bekendste voorbeeld hiervan is de Marshall Valvestate-serie. De term hybride wordt de laatste jaren ook gebruikt voor versterkers die modellingtechniek met echte buizen combineren.

Uitvoeringen[bewerken]

Een gitaar combo van het merk Engl
  • Combo - Bij een combo zitten de versterker en de luidspreker(s) samen in één kast, wat praktisch is bij het vervoer en het opbouwen van de spullen. Er zijn combo's met een klein (oefenruimte, studio; 10 tot 15 watt) tot redelijk groot vermogen (optredens: 30 tot 450 watt). Sommige combo's hebben één luidspreker, andere kunnen er twee hebben. Meestal is de achterwand open om de versterker via de lucht koeling te geven. De klankkleur is dan anders dan bij een gesloten kast: helderder, met minder laag. Er zijn aparte combo's voor elektrische gitaren en voor basgitaren.
Marshall Stack: top met twee luidsprekerkasten. Het bovenste deel is de top, de onderste kast op deze afbeelding is een buikkast. Meestal zit de buikkast in het midden.
  • Stack - Een stack bestaat uit twee op elkaar geplaatste luidsprekerkasten, waarbovenop de aparte versterker (top) is geplaatst. Deze combinatie wordt ook wel een toren genoemd. De versterkervermogens van zo'n toren lopen sterk uiteen. Standaard is 100 watt, maar Fender heeft tegenwoordig een stack van maar liefst 550 watt. In elke luidsprekerkast van een stack zitten meestal vier luidsprekers, soms twee. Er zijn aparte stacks voor gitaren en voor basgitaren. Een combinatie van een versterker en één luidsprekerkast wordt een half stack genoemd.
  • Top of head is de eigenlijke versterker, die meestal bovenop een stack wordt geplaatst. Deze versterker versterkt het signaal van de elektrische gitaar en levert het als vermogen af aan de luidsprekerkasten. Favoriet bij gitaristen is de buizenversterker.
  • Buikkast - De buikkast is meestal de bovenste luidsprekerkast van een stack. Deze kast loopt vanaf het midden naar de bovenkant iets toe, waardoor de buikvorm ontstaat. De top past dan precies op dit type luidsprekerkast.
Gitaarversterkerrack bestaand uit twee voorversterkers en één (stereo)eindversterker
  • Rack: er bestaan ook gitaarversterkers in 19 inch rackformaat. Ze zijn vaak uit een aparte voor- en eindversterkerunit opgebouwd, al dan niet met daartussen een of meer effectapparaten. Dit geheel zit dan op een los staande luidsprekerkast aangesloten. Rackgitaarversterkers waren voornamelijk in de jaren tachtig en de eerste helft van de jaren negentig populair.

De keuze welk soort gitaarversterker er gebruikt wordt, hangt o.a. af van het gegeven of er in de regel aparte zaalversterking (P.A. - public address) is of niet. Daarnaast is natuurlijk ook de persoonlijke voorkeur van de gitarist belangrijk.

Oermodellen[bewerken]

Over het algemeen worden de volgende types gitaarversterker als de oermodellen gezien waarop de meeste moderne versterkers zijn gebaseerd. Deze versterkers hebben ieder hun eigen typische "sound".

  • Fender Bassman ten, klasse AB-eindtrap met twee 6L6-buizen (rauw clean met een randje).
  • Fender Twin Reverb een klasse AB-eindtrap met vier 6L6-buizen, die samen een vermogen van 85 watt leveren (helder clean met galm; dit geluid wordt vaak aangeduid als "twang").
  • Vox AC30, klasse A-eindtrap met vier EL84-buizen, die samen een vermogen van 30 watt leveren (stevig clean met meer compressie dan een Fender Twin).
  • Marshall JTM50 en de JTM100, met een klasse AB-eindtrap met twee, resp. vier buizen KT66 (later EL34), die samen een vermogen van 50 of 100 watt leveren. De eerste echte "scheurversterker" (Jimi Hendrix, the Who) staat ook bekend als de Marshall Plexi.

Merken[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties