Golanhoogten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaart van de Golanhoogten
Kaart van de Golanhoogten met Israëlische nederzettingen (1992).
Het Druzische dorp Ein Qiniyye op de noordelijke Golanhoogten, met op de achtergrond de besneeuwde berg Hermon.

De Golanhoogten (Golan, Hoogten van Golan, Golanvlakte of Golanhoogvlakte) zijn een heuvelachtig gebied op de grens tussen Libanon, Syrië, Jordanië en Israël. De Romeinen duidden het gebied aan als Gaulanitis.

Het strategisch gelegen gebied wordt al sinds de oudheid hevig betwist. Meest recent, gedurende de Zesdaagse Oorlog van 1967, veroverde Israël het grootste deel van het gebied op Syrië en annexeerde de Syrische Golan officieel in 1981. Het gebied valt voor een groot deel samen met het Syrische gouvernement Quneitra. De VN veroordeelden zowel de Israëlische verovering, bezetting en vervolgens de annexatie en dringen tot op heden nog aan op een Israëlische militaire terugtrekking en onderhandeling met buurland Syrië. Syrië eist de volkenrechtelijk tot zijn territorium behorende Golan terug, gesteund door VN-resoluties. Libanon, en met name de Hezbollah, leggen een claim op een zeer klein gedeelte van de Golan (de Shebaa-boerderijen), maar die claim wordt niet door de Verenigde Naties gesteund. De VN beschouwen de Shebaa-boerderijen als deel van Syrië, maar de grenstrekking in het verleden geschiedde niet altijd nauwkeurig. De burgerbevolking op de Golanhoogten bestaat uit Druzen, alawitische Arabieren minderheid alsook soennitische Turkomannen; de overgrote meerderheid beschouwt zichzelf nog altijd als Syrisch en heeft een Syrisch paspoort. Sinds de niet-erkende Israëlische annexatie in 1981 zijn er op de Golanhoogten talrijke Israëlische nederzettingen van Joodse kolonisten gesticht, illegaal onder het volkenrecht.

Geschiedenis[bewerken]

Archeologische opgravingen tonen bewoning van het gebied sinds in ieder geval het Neolithicum.

Ook in Tenach en dus de Bijbel wordt de Golan genoemd: het gebied wordt meestal het gebergte van Basjan genoemd, maar ook de naam Golan komt voor. In de Koran overigens niet.[1] Het gebied vormde onderdeel van het gebied van de stam Manasse. Zie Deuteronomium 4:43; Jozua 20:8, 21:27; 1 Kronieken 6:56

Door de eeuwen heen ging het gebied van diverse rijken deel uitmaken, zoals het Assyrische Rijk, het Aramese Rijk, het Macedonische Rijk van Alexander de Grote, het Romeinse Rijk, het Byzantijnse Rijk en het Ottomaanse Rijk.

Kort voor het begin van de christelijke jaartelling voegden de Romeinen het gebied toe aan het rijk van Herodes de Grote. Na zijn dood maakte het deel uit van het koninkrijk dat (met korte tussenpozen) achtereenvolgens bestuurd werd door Filippus, Herodes Agrippa I en Herodes Agrippa II.

In de 7e eeuw vond hier de slag bij Jarmoek plaats, waarbij de Arabieren Damascus veroverden en het later tot hoofdstad van het Arabische Rijk maakten. Uit Syrisch oogpunt is deze slag hierom zeer belangrijk. Door de eeuwen heen is de Golan een doorgangspunt geweest voor verkeer tussen Damascus, Jeruzalem en Caïro.

Tijdens de kruistochten bezetten kruisvaarders de Golanhoogten enige tijd.

Vanaf de 15e eeuw vestigden zich steeds meer Druzen in het gebied. Voor de Zesdaagse Oorlog woonden er ongeveer 140.000. Na de Israëlische bezetting zijn er zo'n 20.000 overgebleven.

De slag om de Golanhoogten vond plaats op 9 en 10 juni 1967, als onderdeel van de Zesdaagse Oorlog, waarbij Israël dit gebied veroverde. Ook tijdens de Jom Kipoeroorlog werd er hevig om de Golan gevochten. Een staakt-het-vuren-verdrag van mei 1974 stipuleert de ontruiming van de noordelijke berg de Hermon, wapen- en troepenbeperkingen langs de grens en een smalle gedemilitariseerde VN-zone, de United Nations Disengagement Observer Force Zone. Het wordt door beide partijen meestal nauw gehonoreerd.

In 1981 werden de Golanhoogten door Israël geannexeerd. Als gevolg hiervan werd de Israëlische wetgeving er van kracht. De annexatie werd meteen door de internationale gemeenschap verworpen en Resolutie nr. 497 van de VN Veiligheidsraad, die de annexatie veroordeelt en onmiddellijke terugtrekking van Israël eist, werd unaniem aangenomen.

Belang van de Golanhoogten[bewerken]

Strategisch belang[bewerken]

De Golanhoogte bezien vanuit Israël
Gamla vanuit de lucht

Dit gebied heeft een groot strategisch belang, zowel voor de Israëlische defensie, aangezien de afstand tot bijvoorbeeld de stad Haifa slechts enkele tientallen kilometers bedraagt, als voor de Syrische defensie, omdat ook de afstand tot de hoofdstad Damascus enkele tientallen kilometers bedraagt. Verder heeft Israël hier ook radarposten geplaatst. De Golanhoogten zijn de poort tussen Israël en Syrië.

Ook trachtten de Syriërs water, dat volgens internationale verdragen uit de Golan via de Jordaan naar Israël en Jordanië zou moeten stromen, door middel van een kanaal om te leiden. In reactie vuurde Israël artillerie af. Het onvoltooide kanaal valt te bezichtigen op de Golan.

Wel is het zo, dat de mogelijkheid om langeafstandsraketten tijdens een oorlog in te zetten het strategische belang van de hoogten minder groot heeft doen worden.

Economisch belang[bewerken]

Verder vormt het westelijke deel van het gebergte de oostelijke grens van het Meer van Tiberias, dat momenteel een belangrijke bron is voor zoet water voor Israël en eveneens een bron is in de watervoorziening van Jordanië. Op de Golanhoogten zelf bevinden zich ook diverse waterbronnen.

De grond op bepaalde delen van de Golan is zeer geschikt voor de druiventeelt ten behoeve van de wijnproductie. Het Israëlische bedrijf Golan Heights Winery exporteert diverse soorten wijnen wereldwijd (import van de wijn naar de EU is verboden). Ook andere landbouwgoederen worden hier verbouwd, en er vindt tevens veeteelt plaats.

De Golan trekt veel toeristen. Voorname trekpleisters zijn oudheden van de duizenden jaren dat de Golan bewoond is, waaronder Gamla en het kasteel Nimrod (Namroed). Voorts zijn er riviertjes in diepe dalen met watervallen, het wintersportoord op de Hermonberg, Druzische stadjes met eethuisjes en wijngaarden en wijnproeverijen. Voor zover deze bij de Golan horen (onduidelijk, want er bestaan verschillende westelijke grenzen), zijn er in het zuidoosten voorts stranden aan het Meer van Tiberias en Hamat Gader (al-Hamma), waar oudheden, baden en een krokodillenboerderij te bezichtigen zijn.

Recente onderhandelingen rond de Golanhoogten[bewerken]

Rond de grens van Syrië en Israël[bewerken]

Syrië wil controle over de gehele Golan, de oostelijke oever van het meer van Tiberias. Hafiz al-Assad, de vroegere president van Syrië, beloofde dat al deze gebieden (weer) deel uit zouden gaan maken van Syrië. Na zijn dood in 2000 zette zijn zoon, president Bashar al-Assad, dit streven voort. Verschillende Israëlische premiers beloofden wel een territoriaal compromis en vredesverdrag met Syrië na te streven, maar niet de gehele Golan te zullen ontruimen.

Tijdens de regeerperiode van Ehud Barak werden er vredesbesprekingen tussen Israël en Syrië gehouden, waarbij de teruggave van (gedeelten van) de Golan in het kader van 'land voor vrede' werd besproken. Wat er precies ter discussie stond wordt betwist. Barak hield als motto aan: 'de diepte van de terugtrekking wordt gelijk aan de diepte van de vrede'. In 2000, nog tijdens Baraks ambtstermijn, liepen de vredesbesprekingen tussen Israël en Syrië stuk, evenals in 2010 onder bemiddeling van John Kerry.

In januari 2004 sprak de Syrische president Bashar al-Assad over het hervatten van de vredesbesprekingen. De Israëlische president Moshe Katsav nodigde hem uit naar Jeruzalem te komen voor vredesbesprekingen. De Golanhoogten zouden dan ook aan bod komen. Bashar al-Assad nam de uitnodiging niet aan en de Israëlische premier Ariel Sharon eiste onvoorwaardelijke onderhandelingen.

Volgens Larssen van de VN en Egypte ging Syrië in november 2004 akkoord met onvoorwaardelijke onderhandelingen, maar dit wordt door Syrië zelf ontkend. Israël verdenkt Syrië ervan dat het alleen wil onderhandelen om de Amerikaans-Franse druk om Libanon te ontruimen te verminderen. [2]

Ook in mei 2008 met hulp van Turkije is Israël in ruil voor vrede mogelijk bereid het gebied terug te geven aan Syrië. [3]

Rond de grens van Libanon en de Golanhoogten[bewerken]

Libanon en met name de Hezbollah-beweging beweren dat Israël nog altijd een stukje Libanon bezet zou houden, namelijk de Shebaa-boerderijen. De VN heeft echter in 2000 bepaald dat Israël zich van het gehele Libanese grondgebied heeft teruggetrokken. Volgens de VN behoren de Shebaa-boerderijen bij Syrië (en dus bij de door Israël bezette Golanhoogten) en niet bij Libanon. Israël stelt dat dit kleine stukje land niet meer is dan een excuus om Israëliërs aan te vallen; men had het ontruimd als de VN dit had bepaald. Ook over (een deel) van het dorp Ghajar aan de voet van de Golanhoogten is een dispuut.

Hezbollah voert deze vermeende Israëlische bezetting van een stukje Libanon ook aan als een voorname reden voor het plaatsen van guerrillatroepen langs de Israëlische grens. De Verenigde Staten voeren druk uit op Libanon, Syrië en Iran, opdat de door deze landen gesteunde Hezbollah zich uit het grensgebied terugtrekt en de Libanese regeringstroepen de vrede (gaan) bewaren in Libanon.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bijbel en Koran
  2. Onderhandelingen 2004, zoals weergegeven in de The Washington Times, 30 nov 2004
  3. Onderhandelingen 2008