Graafschap Mark

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Graafschap Mark
Onderdeel van het Heilige Roomse Rijk
 Hertogdom Berg ±1175–1807 Groothertogdom Berg 
Mark wapen.svg
(Details)
Kaart
De Mark in de 15e eeuw
De Mark in de 15e eeuw
Algemene gegevens
Hoofdstad Hamm
Talen Nedersaksisch
Religie(s) Rooms-katholicisme, protestantisme
Regering
Regeringsvorm Graafschap
Dynastie Huis van der Mark
Staatshoofd Graaf
Grafschaft Mark Entwicklung.png
Ontwikkeling van het graafschap Mark van de 12e tot de 15e eeuw
KBMG1477.png
Het graafschap Mark in 1477
Blaeu 1645 - Comitatus Marchia et Ravensberg.jpg
Mark en Ravensberg in 1645 (Willem en Joan Blaeu)
Grafschaft mark 1681 sanson.jpg
Mark in 1681 (Sanson)
Grafschaft mark 1791 mueller.jpg
Mark in 1791 (Müller)
Grafschaft Mark 1791 Friedrich C Mueller.jpg
Mark in 1791 (Müller)

Het Graafschap Mark was een tot de Nederrijns-Westfaalse Kreits behorend Graafschap binnen het Heilige Roomse Rijk. Het was gelegen tussen Recklinghausen, de rijksstad Dortmund, het Münsterland, het graafschap Limburg (Lenne), Westfalen en Berg, het graafschap Gimborn, de kloosters Werden en Essen. In de middeleeuwen was de graaf van der Mark een der belangrijkste en machtigste vorsten in Westfalen.

Geschiedenis[bewerken]

Het ontstaan van het graafschap[bewerken]

In 1160 splitsen de graven van Altena zich af van de graven van Berg. Omstreeks 1175 vindt er ook weer een splitsing plaats van de graven van Altena in een tak Isenberg-Limburg en een tak Van der Mark (of Marck of La Marck). De naam is ontleend aan de burcht Mark bij Hamm. De graven bouwen hun bezit uit tot de latere omvang. In 1243 wordt de koningshof Unna verworven. De in 1226 gestichte stad Hamm ontwikkelt zich in de loop der tijd tot residentie van de graven. In de Slag van Woeringen van 1288 streed graaf Everhard I van der Mark aan de zijde van Brabant en zijn verwanten, de graven van Berg, tegen de aartsbisschop van Keulen. De slag eindigde met een overwinning van het kamp van Brabant en de Mark kon zich nu politiek onafhankelijk van Keulen opstellen. In 1318 wordt de heerlijkheid Ardey verworven, maar het lukt niet om in 1368 het graafschap Arnsberg te verwerven.

Het graafschap in personele unie met Kleef (1391-1521)[bewerken]

Adolf III van der Mark, zoon van Adolf II van der Mark en Margaretha van Kleef, erft in 1368 via zijn moeder het graafschap Kleef en in 1391 van zijn broer Engelbert III het graafschap Mark. De vereniging is nog niet definitief, want de graafschappen zijn van 1394 tot 1398 weer gescheiden. De broers Adolf in Kleef en Dirk in de Mark. In 1398 komt ook de Mark aan Adolf, die in 1417 tot hertog van Kleef wordt verheven. In 1444 sluit Soest zich bij het graafschap aan tijdens de Soester Strijd. Na 1461 worden Kleef en de Mark als een eenheid bestuurd.

Het graafschap in personele unie met Kleef, Berg en Gulik (1521-1609)[bewerken]

Hertog Jan III verwerft door zijn huwelijk met Maria van Gulik in 1511 het hertogdom Gulik, het hertogdom Berg en het graafschap Ravensberg. Na de dood van zijn vader in 1521 wordt hij ook hertog van Kleef en graaf van de Mark, zodat hij dan vijf vorstendommen in zijn hand verenigt. Een huwelijk met een dochter uit deze belangrijke familie is dan ook voor koning Hendrik VIII van Engeland politiek van belang. In 1609 sterft de dynastie uit met hertog Jan Willem.

zie ook Wapen van Gulik-Kleef-Berg

De Gulik-Kleefse successiestrijd (1609-1614)[bewerken]

Aan de vooravond van de Dertigjarige Oorlog speelt zich de Gulik-Kleefse Successieoorlog af, waarbij de religieuze component een belangrijke rol speelt. In 1614 wordt met het verdrag van Xanten een oorlog voorkomen. Het hertogdom Kleef en de graafschappen Mark en Ravensberg komen aan de keurvorst van Brandenburg en de hertogdommen Berg en Gulik aan de paltsgraaf van Palts-Neuburg. De laatste was tijdig katholiek geworden om steun te krijgen tegen de protestantse keurvorst van Brandenburg.

Het graafschap onder het huis Hohenzollern (1614-1807)[bewerken]

Het rijksgraafschap (Hohen-)Limburg wordt door de keurvorst van Brandenburg praktisch ingelijfd. Anderzijds wordt de heerlijkheid Gimborn in 1630 van het graafschap afgesplitst.

Het graafschap na 1807[bewerken]

Na de Pruisische nederlagen van 1806 en 1807 moet Pruisen in de Vrede van Tilsit in 1807 al zijn gebieden ten westen van de Elbe afstaan. Mark wordt dan bij het groothertogdom Berg gevoegd. Na de napoleontische nederlagen van 1812 en 1813 wordt het graafschap door het Congres van Wenen in 1815 weer bij het koninkrijk Pruisen gevoegd.

Administratieve indeling omstreeks 1750[bewerken]

ontleend aan de historische atlas: http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/kar-zoom/1750-l.html

Administratieve indeling sinds 1753[bewerken]

  • Kreis Altena
  • Kreis Hamm
  • Kreis Hörde
  • Kreis Wetter
  • stad Soest met de Soester Börde (eigenlijk geen deel van Mark)

Zie ook[bewerken]