Grachtengordel (Amsterdam)
| De grachtengordel van Amsterdam | ||
| Werelderfgoed cultuur | ||
 |
||
| Criteria | i, ii, iv | |
| Inschrijvingshistorie | ||
| UNESCO-volgnr. | 1349 | |
| Inschrijving | 2010 (34e sessie) | |
| UNESCO-werelderfgoedlijst | ||
|
|
|
 |
|
|
|
|
| Gemeente | Amsterdam |
| Stadsdeel | Centrum |
| Oppervlakte | 1,1 km² |
| Inwoners (2008) | 12.160 |
|
|
|
| Postcode(s) | 1012 |
De grachtengordel is dat onderdeel van de Amsterdamse binnenstad langs de vier hoofdgrachten: Singel, de Herengracht, de Keizersgracht en de Prinsengracht. Vanaf de Brouwersgracht buigen deze grachten zich evenwijdig aan elkaar geleidelijk naar het zuidoosten, maken een drietal flauwe bochten en monden uit in de Amstel. De verlengingen van de hoofdgrachten: de Nieuwe Herengracht, Nieuwe Keizersgracht en Nieuwe Prinsengracht lopen vanaf de Amstel geleidelijk westnoordwestelijk tot aan de Muidergracht, waarna de Plantage begint.[1]
De grachtengordel is een systeem van straten, kades, bruggen en woonhuizen op tamelijk identieke kavels van gelijke lengte en breedte met gesloten binnentuinen, de zogenoemde keurblokken. Veel grachtenpanden getuigen vanaf de gracht of de straatkant van de welvaart in de Gouden Eeuw, maar in de meeste gevallen van de 18e eeuw. Omdat de panden in de loop der eeuwen diverse malen zijn verbouwd, komen naast elkaar veel verschillende architectuurstijlen en gevels voor. Ondanks doorbraken in de 19e eeuw en in een aantal gevallen lelijke of te kolossale nieuwbouw is de schilderachtige grachtengordel een van de belangrijkste toeristische attracties van Amsterdam en staat sinds 1 augustus 2010 op de Werelderfgoedlijst. De Grachtengordel, met een helder, ijzersterk stedenbouwkundig concept [2], is venster nummer 12 van de Canon van Amsterdam.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Uitleg van Amsterdam in de 17de eeuw voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Tot het einde van de 16de eeuw bestond de stad Amsterdam uit het gebied binnen het Singel [3] en de huidige Kloveniersburgwal [4] Na de Alteratie en de daarmee samenhangende bestuurswisseling, breidde de stad zich explosief uit. Dit leidde tot de uitleg van Amsterdam in vier fasen tussen 1585 en 1665. In 1612, tijdens het Twaalfjarig Bestand, begon men vanaf de Brouwersgracht met het uitgraven van de Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht en met de verkoop van de opgehoogde kavels. Ter hoogte van de Leidsegracht is de nieuwe verdedigingslijn met een knik weer op de oude, bestaande omwalling aangesloten.
Na de Vrede van Munster ontstond opnieuw ruimte voor investeringen en werden nieuwe plannen ontwikkeld de stad uit te leggen en de omwalling aan de nieuwe inzichten te onderwerpen. Vanaf ca 1660 werden de grachten doorgetrokken naar de Amstel en is het aanzien van de Herengracht verhoogd met de aanleg van Gouden Bocht. Rond 1680 is onder de namen Nieuwe Herengracht, Nieuwe Keizersgracht en Nieuwe Prinsengracht tot aan de Oostelijke Eilanden uitgelegd. Zo kreeg de stad de typerende halvemaansvorm die ze twee eeuwen, tot aan de uitbreidingen van de tweede helft van de 19e eeuw, behield.
[bewerken] Werelderfgoed
In juli 2006 maakte de gemeente Amsterdam bekend de grachtengordel te willen laten voordragen voor de Werelderfgoedlijst van UNESCO.[5] Door zaken als nieuwe administratieve eisen kon de daadwerkelijke voordracht echter pas in december 2008 door het kabinet worden gedaan. Uiteindelijk werd de grachtengordel op 1 augustus 2010, bij de 34e sessie van de Commissie voor het Werelderfgoed, toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst.[6]
De Amsterdamse grachtengordel is benoemd tot Werelderfgoed volgens de criteria I ("het is een meesterwerk van een menselijk genie"), II ("het stelt een belangrijke interactie van menselijke waarden ten toon") en IV ("het is een voortreffelijk voorbeeld van een type gebouw, architectonische of technologische samenstelling of landschap, dat significante stappen in de menselijke geschiedenis voorstelt").
[bewerken] Negatieve connotatie
Het begrip grachtengordel wordt ook overdrachtelijk gebruikt als synoniem voor de veronderstelde linkse opinie (zogeheten 'salonsocialisme') van de bovenlaag van de bewoners van het centrum van Amsterdam. Dit komt voort uit een aantal prominente en bekende Nederlanders die wonen in dit gebied, die voor een aanzienlijk deel betrokken zijn bij de opinievorming in Nederland. Het woord de grachtengordel heeft daarom een soms wat negatieve bijklank gekregen, als algemenisering van de inwoners en hun linkse, progressieve, ietwat elitaire gedachtengoed.[bron?]
[bewerken] Trivia
- In 1999 is in een plan bedacht om de huidige grachtengordel te voltooien in Noord. Het plan redde het niet na weigering van woningcoöperaties grond af te staan.[7]
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
- (en) Seventeenth-century canal ring area of Amsterdam inside the Singelgracht, Unesco World Heritage.
- Officiële website 400 jaar grachtengordel
- Officiële pagina gemeente Amsterdam
- Unesco plaatst Amsterdam op de Werelderfgoedlijst, Vereniging Vrienden van de Binnenstad, 1 augustus 2010.
- Werelderfgoed in Nederland
- Het Grachtenhuis, multimediaal museum over de Amsterdamse grachtengordel
Bronnen
|
 |
Werelderfgoed in Nederland |  |
|---|---|---|
|
Amsterdamse grachtengordel · Droogmakerij de Beemster · Ir.D.F. Wouda-gemaal · Waterlinie Amsterdam (Stelling van Amsterdam) · Molens bij Kinderdijk-Elshout · Rietveld Schröderhuis · Schokland en omgeving · Waddenzee · Historisch gebied van Willemstad, binnenstad en haven; Nederlandse Antillen |
||
