Grote nutteloze werken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Grands travaux inutiles)
Ga naar: navigatie, zoeken
Nooit gebruikte spoorwegbrug te Varsenare, gebouwd voor de nooit aangelegde westelijke tak naast Brugge van de A17. Afgebroken in oktober 2011.
Nooit gebruikt en overwoekerd deel van het monorailtraject tussen Saran en Ruan

'Grote nutteloze werken' is de benaming voor ongebruikte of onafgewerkte grootschalige openbare projecten. Het is de Nederlandse vertaling van de Franse term Grands travaux inutiles, soms afgekort tot GTI.

De term “Grands travaux inutiles” is geïntroduceerd door Belgische journalist Jean-Claude Defossé, die in de zomer van 1986 in de Vlaamse krant De Morgen gelezen had over de smeerpijp Limburg-Antwerpen. Over deze mislukte investering maakte hij een reportage voor het televisiejournaal van de Belgische Franstalige openbare omroep RTBF. Op 15 oktober 1986 bracht Defossé in het RTBF-informatiemagazine C’est à voir een televisiereportage over grote nutteloze werken uit: Les bâtisseurs d’ans pires (de bouwers uit de ergste jaren, maar tevens een woordspeling op "les bâtisseurs d’empires", "de bouwers van imperia"). In 1990 publiceerde Defossé een boek, Le Petit Guide des Grands Travaux Inutiles, en in 1991 verzorgde hij gedurende 9 maanden op televisie het Journal des Travaux Inutiles (afgekort JTI). Met de reportages en het boek verwierf ook de term snel bekendheid in heel het land. Overzichten van grote blunders bij openbare investeringen duiken in de Belgische media sindsdien regelmatig op.

In België heeft de problematiek van grote nutteloze werken haar wortels enerzijds in de wafelijzerpolitiek, een informele bestuurspraktijk waarbij de gelijke behandeling van regio's voorging op het nut van de investering. Anderzijds zijn vele werken ook toe te schrijven aan het nobele streven van ingenieurs om in lopende projecten alvast rekening te houden met toekomstige projecten, zodat die makkelijker konden worden gerealiseerd.

De onafgewerkte GTI's zijn vaak terug te voeren op deze laatste oorzaak. De GTI's met beperkt nut zijn terug te voeren op de wafelijzerpolitiek. Aan deze praktijk is sinds de regionalisering van Openbare Werken naar de gewesten een einde gekomen, al vormde de hiermee gepaard gaande budgetherschikking een nieuwe oorzaak voor het stopzetten van lopende projecten. Een voorbeeld hiervan is de noordelijke tak van de Antwerpse premetro.

In Nederland werd eind jaren 90 dit soort misstanden ook aan het licht gebracht bij het televisieprogramma Over De Balk op Veronica.[1]

De scheepslift van Strépy-Thieu werd voltooid na de sluiting van de steenkoolmijnen en had daarmee zijn voornaamste taak verloren alvorens hij opgeleverd kon worden

De term wordt in overdrachtelijke zin ook wel gebruikt voor bouwwerken die wel in gebruik zijn genomen, maar waarvan het nut niet of nauwelijks bewezen is. Het nutteloze karakter van een aantal "Grands Travaux Inutiles" wordt betwist, niet enkel door de overheden die ze gebouwd hebben, maar voor wat België betreft ook door de taalgemeenschappen. Voorbeelden hiervan zijn het hellend vlak van Ronquières op het kanaal Charleroi-Brussel en de scheepslift van Strépy-Thieu (op het Centrumkanaal). Aanvankelijk stonden de investeringen niet in verhouding tot het verkeer op deze kanalen, maar de laatste jaren is een duidelijke toename van het aantal schepen en de tonnage merkbaar, zodat thans enig nut moeilijk ontkend kan worden.

Bekende grands travaux inutiles[bewerken]

België[bewerken]

Het nooit gebruikte Doeldok in de haven van Antwerpen.
Tuibrug bij Godsheide - geplande vierstrooksweg erover nooit aangelegd.
Brug voor een nooit voltooide weg met vier rijstroken in Strépy-Bracquegnies.
Brug te Herzele voorzien op het nieuwe maar niet-aangelegde N42-tracé.

Functioneert niet (of niet afgebouwd)[bewerken]

Gebouwen
  • Het OCMW van Leuven kreeg in 1975 toestemming om een nieuwe vleugel met 622 bedden te bouwen voor het Sint-Pieterziekenhuis. De ruwbouw werd in 1983 opgeleverd, doch de afwerking, uitgezonderd de benedenverdieping, werd nooit voltooid ingevolge een wijziging in het ziekenhuisbeleid van de overheid. Aangezien het gebouw niet geschikt is voor andere doeleinden zal het waarschijnlijk gesloopt worden en samen met het naburige Sint-Rafaël-ziekenhuis plaats maken voor het stadsvernieuwingsproject Hertogendal, een nieuw "multifunctioneel stedelijk woongebied".
Spoorwerken
  • 5,4 kilometer aan premetrotunnels in ruwbouw in Antwerpen, gebouwd tussen 1977 en 1986. In het boek van Defossé wordt de onjuiste bewering gedaan dat er plannen hebben bestaan om een champignonkwekerij in te richten in de ongebruikte tunnels. Het Vlaams Gewest nam in 2006 zo'n 100 meter van de premetrotunnel alsnog in gebruik voor de nieuwe tramlijn 5. In 2013 werd begonnen met het LIVAN 1-project, dat in maart 2015 afgewerkt zal zijn. Hierbij zal 3,1 km van de oostelijke tunnel, de ongebruikte gedeelten van twee stations en één nieuw station in gebruik genomen worden. De tram zal echter 4 stations overslaan, die enkel zullen functioneren als nooduitgang. Voor de resterende 2,3 km, bestaande uit een tunnel die de noordelijke met de oostelijke tak verbindt met twee stations en een aftakking van de oostelijke tunnel met één station, bestaan nog geen plannen. Momenteel zijn 8,1 km tunnel en 11 stations in exploitatie.
  • In Brussel ligt op Metrolijn 2 het spookstation Sainctelette. Dit is nooit in gebruik genomen door de geringe afstand tot de aangrenzende stations. Het is zichtbaar vanuit de metrotreinen. Op de treinaankondigers in de andere stations is de locatie van het station ook aangeduid, zonder naam.
  • In Luik ligt 2,5 kilometer metrotunnel onder de Quai Saint-Léonard voor een nooit gebouwde metrolijn.
Wegenwerken
  • Een voertuigentunnel in Antwerpen onder de Fr. Rooseveltplaats en de Teniersplaats. Deze tunnel zal nooit in gebruik worden genomen, omdat de lange uitrijhelling die noodzakelijk is door de diepte van de tunnel niet meer past in het huidige verkeersplan. De voorlopige metalen brug, die voor de bouw van deze tunnel werd aangelegd, werd in augustus 2006, na meer dan 30 jaar uiteindelijk afgebroken. Een tiental meter boven de huidige tunnel is een nieuwe tunnel gepland in het kader van de heraanleg van de leien. Een exacte datum is momenteel nog niet gekend. In het boek van Defossé wordt de foutieve bewering gedaan dat deze tunnel nooit in gebruik is genomen vanwege het formaat van de autobussen.[bron?]
  • Begin 2004 waren er plannen voor de ring rond Neerpelt. Deze is er echter nooit gekomen en er is slechts een zeer klein stuk van de snelweg afgebouwd. Het wel afgebouwde deel functioneert als parkeerplaats voor aanhangers.
  • In Eeklo is begonnen aan een ringweg R43 om de ombouw van de N49 naar een autoweg (en de sluiting van de lokale kruispunten) op te vangen. Deze ring-autoweg is enkel tussen deze N49 en de N9 geheel in gebruik. Op de rest van het gebouwde deel is het baanlichaam wel voorzien op 2×2 rijstroken, deels zelfs gebetonneerd. Ook bij de bouw van een nieuw industrieterrein aan het kanaal is rekening gehouden met een autoweg. Echter de weg is zelf maar uitgevoerd als 2×1 en eindigt net voorbij het industrieterrein abrupt in de velden. Het ongebruikte deel fungeert als parkeerplaats.
  • Tunnel A13 bij Geel. Onder de A13/E313 ligt een ongebruikte tunnel die de straat Liessel met de Bell-Thelephonelaan[bron?] moest verbinden.
  • De brug in de N73 bij Ham over het Albertkanaal, alsmede de brug over de Nijverheidsweg, zijn nooit in gebruik genomen. De weg die eroverheen zou komen bestaat slechts uit een aftakking van de E313 ter ontsluiting van een industriezone. Het baanlichaam ligt er voor 2 km, maar wordt slechts door schapen begraasd.
  • De A19-brug in Sint-Jan bij Ieper: In Sint-Jan vlak bij Ieper stopt een snelweg abrupt op een viaduct. Het was de bedoeling om de A19 Kortrijk-Ieper door te trekken tot aan de E40 in Veurne, maar in 2005 besliste de Vlaamse regering (Regering-Leterme I) dat die verlenging er niet komt. In de plaats koos ze ervoor om de N8 Ieper-Veurne op te waarderen tot 3 rijstroken met hier en daar een bypass. De brug past niet in de plannen om de A19 op de N38 aan te sluiten en zal dus vanaf 2015 worden afgebroken. De regering wilde de A19 niet doortrekken omdat die het historisch slagveld van Pilkem Ridge zou doorkruisen. Duizenden Britten die sneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog liggen er nog in de klei.
  • In Harelbeke is de Ring rond Kortrijk (R8) nooit afgewerkt wegens geldgebrek. Hierdoor staat er tot vandaag een doodlopende brug van 2x2 rijstroken over de Leie.
  • Bij Autelbas liggen aan weerszijden van de A4 twee bruggenhoofden die hadden moeten dienen als viaduct voor de 10 kilometer lange A28. Van de snelweg tussen Aarlen en Athus is uiteindelijk maar 3 kilometer aangelegd, maar begin jaren 80 is wel een begin gemaakt met het viaduct.
  • Een brug voor een weg met vier rijstroken in Strépy-Bracquegnies, vlak bij de scheepslift daar (onbekend wegenbouwproject).
  • De N36 te Harelbeke, tussen de N50 en de N43. Hoewel de N36 over zijn gehele lengte voorzien was op 2x2 rijstroken, werd ze op deze plaats slechts met twee rijstroken aangelegd. Op de kruising met de N43 gaat de N36 intussen door een tunnel van twee rijstroken, zodat de helft van het baanlichaam, inclusief de helft van de Leiebrug, definitief nutteloos is geworden. (positie)
Waterwerken
  • Het kanaal Ieper-Komen: de bedoeling was om de IJzer via Ieper te verbinden met de Leie. Hiervoor diende men te Hollebeke een kanaaltunnel aan te leggen. De werken werden gestart in 1864. De aanleg van de tunnel bleek echter na diverse pogingen onmogelijk te zijn door de slechte ondergrond. Daarom werd in 1910 afgezien van de bouw van een tunnel en besloot men een diepe sleuf te graven. Ook dit bleek onmogelijk: de ondergrond was van dien aard dat het kanaal niet stabiel was. Toen in 1913 de Sint-Elooisbrug instortte na grondverschuivingen besloot men het gedeelte tussen Komen en de Leie niet af te werken; het kanaal stopt nu te Ieper.
  • Het Ourthekanaal: de bedoeling van dit kanaal was om de Maas te Luik te verbinden met de Moezel te Wasserbillig. De Nederlandse koning Willem I ving aan met de bouw in 1827. Vanwege van de Belgische en Luxemburgse onafhankelijkheid in 1830 en 1839 veranderde de politieke situatie. Op dat moment was men juist bezig met de aanleg van een tunnel te Bernistap, de tunnel zou 2500 m lang worden, maar de bouw ervan werd gestaakt. De lengte van de tunnel bedroeg toen (en nu nog steeds) 1130 m. Het kanaal vindt zijn einde nu dus in de tunnel van Bernistap en werd nooit verder afgewerkt.

Functioneert wel, maar het nut is niet of nauwelijks bewezen[bewerken]

  • Premetro van Charleroi: Van de geplande acht armen van het metronet zijn er drie gebouwd en in gebruik. Een vierde is bijna afgewerkt maar enkel gebruikt voor de opleiding van de bestuurders. Zie Métro Léger de Charleroi.
  • Het hellend vlak van Ronquières
  • De Scheepslift bij Strépy-Thieu
  • De tuibrug in Godsheide bij Hasselt over het Albertkanaal, als deel van een nooit aangelegde wegverbinding tussen Hasselt en Genk in de provincie Limburg. Was bedoeld voor een vierbaansweg, wordt nu gebruikt als lokale weg. In het kader van het Spartacusplan is er sprake deze brug te gebruiken voor een sneltramlijn tussen Hasselt en Genk.
  • Het 2,5 km lange Doeldok op de linkeroever van de haven van Antwerpen. Nooit gebruikt omdat de kademuren schuin verlopen. Dit was zo gebouwd omdat men van plan was het dok uitsluitend voor overslag van petrochemie via pijpleidingen te gebruiken. De kademuren rechtzetten kostte meer dan een nieuw dok graven, dus is voor het laatste gekozen. Het Deurganckdok is er dus gekomen vanwege het Doeldok, dat nu dichtgestort wordt en een industrieterrein zal vormen.
  • Een brug te Herzele, gebouwd in 1995 en voorzien op het nieuwe tracé van de N42 dat echter nog steeds niet aangelegd is. Tot op vandaag loopt alleen over de brug een weg.
  • Een dubbel viaduct nabij Sint-Truiden over de N722 (Hasseltsesteenweg) is ooit gebouwd voor een verlengde N718 (Expressweg tussen Tienen en Maastricht). Deze is er echter nooit gekomen en maar een van de twee viaducten is in gebruik. Tevens is deze N718 over een lengte van een halve kilometer uitgevoerd als autosnelweg, iets wat ook als kleine GTI kan worden bestempeld. (positie)

Functioneerde niet maar heeft nu een nieuwe nuttige bestemming[bewerken]

E-10 plas
Inham Albertkanaal ter hoogte van Oelegem. Startpunt van ongerealiseerd duwvaartkanaal Oelegem-Zandvliet
Brug E34 ter hoogte van afrit Oelegem, aangelegd als viaduct over ongerealiseerd duwvaartkanaal Oelegem-Zandvliet
  • Het kanaal bij Sint-Job-in-'t-Goor. Een klein stukje kanaal dat deel zou uitmaken van het duwvaartkanaal dat het Albertkanaal met het Schelde-Rijnkanaal zou verbinden zonder door de drukke Antwerpse haven te moeten passeren. Bij de aanleg van de E10-snelweg (thans de E19) werden daarom meteen de nodige graafwerken gedaan en een brug over het toekomstige kanaal gebouwd. Uiteindelijk werden de plannen onder druk van milieugroeperingen opgeborgen. De ene helft is een watersportgebied (E10-plas), de andere helft is een natuurgebied (deels gedempt voor de aanleg van de bedding van de HSL tussen Antwerpen en Nederland). Ook in Oelegem werd dit soort werken uitgevoerd. Kaaimuren en een brug van de E34, alsook een inham aan het Albertkanaal.
  • De snelweg A1 (E19) is voorzien op de aanleg van een supersnelweg op de middenstrook die Brussel direct met Antwerpen moest verbinden, met enkel een op- en afrit in Mechelen. De middenberm is daardoor bijzonder breed (circa 40 m). Deze supersnelweg werd nooit gerealiseerd, wat tot vele hectare nutteloos onteigende grond leidde en tal van nodeloos lange bruggen en een slechts gedeeltelijk gebruikte verkeerswisselaar in Mechelen. In 1997 werd deze vrije middenstrook gebruikt voor de aanleg van het Witte Kinderbos (ter nagedachtenis van vermoorde en in het verkeer omgekomen kinderen). Dankzij deze foute beoordeling in het verleden is er tussen het knooppunt Machelen en de bestaande spoorlijn Brussel-Antwerpen (ter hoogte van Zemst) een snelle spoorverbinding aangelegd die deel uitmaakt van het Diabolo-project om de nationale luchthaven Brussels Airport te verbinden met alle steden van België (voltooid september 2012).
  • Het knooppunt Machelen (R0/E19) dat maar voor de helft in functie is. De andere helft is wel gebouwd maar nooit in gebruik genomen. Oorspronkelijk wou men de E19 laten doorlopen in Brussel maar die laatste gaf daar geen toestemming voor. Op de ongebruikte helft wordt momenteel een deel van de nieuwe Spoorlijn 25N gebouwd en zal men een afrit voorzien naar de Woluwelaan (waardoor de afrit Machelen-Woluwelaan overbodig wordt). (positie)
  • De smeerpijp langs het Albertkanaal. Een pijpleiding van 5 miljard frank, bedoeld om vervuild water uit Belgisch-Limburg (vooral van Tessenderlo Chemie) naar de Schelde te transporteren. Door constructiefouten heeft deze leiding nooit als zodanig gefunctioneerd. In de jaren negentig is de leiding omgebouwd voor het transport van drinkwater.
  • Het Doeldok in de Antwerpse haven werd in het laatste kwart van de 20ste eeuw gebouwd. Het dok was 2700 meter lang en heeft schuin aflopende kaaimuren, die speciaal waren ontworpen voor het lossen en laden van petroleum en afgeleide produkten. Toen de economie veranderde en duidelijk werd dat dit dok nooit hiertoe zou gebruikt worden, was het - net omwille van die schuine kademuren - niet meer mogelijk een andere havenbestemming voor het dok te vinden. Inmiddels werd de helft van het Doeldok weer opgevuld en de andere helft dient voor watersport.

Functioneerde niet en is uiteindelijk afgebroken[bewerken]

  • Euroshopping Mechelen: Een winkelcentrum in het stadscentrum, met een parkeertoren, winkels, een stadsfeestzaal en horecagelegenheden. Gebouwd in de jaren 60, en nooit geslaagd. De winkels hebben bijna altijd leeggestaan, de parkeertoren is ondanks een renovatie in 2000 in uiterst slechte staat en de stadsfeestzaal werd slechts mondjesmaat gebruikt. Het gebouw is ondertussen gesloopt en er wordt een woonproject gebouwd worden onder de naam "Clarenhof".
  • De Spookbruggen van Varsenare: Tussen Varsenare en Jabbeke, in de buurt van het kanaal van Brugge naar Oostende, stonden twee bruggen in ruwbouw in een weiland. Een leidde over een spoorbaan, de ander over een weg die eveneens nooit gebouwd is. Ze zijn aangelegd in 1976 en 1977. Over de bruggen zou de A17 (E403) Kortrijk - Zeebrugge komen (2×2 rijstroken). De vrijstaande brug zou dienen om een op- en afrittencomplex mogelijk te maken, met lokale weg naar Brugge. De kostprijs was destijds 110 miljoen Belgische frank. Het agentschap Wegen en Verkeer van de Vlaamse overheid inspecteerde de brugconstructies om de drie jaar met het oog op de veiligheid en het onderhoud (de veiligheid van het treinverkeer en de sporadische en illegale betreders van de bruggen moest gegarandeerd blijven). Omdat dit onderhoud te duur is voor een nutteloze constructie is in het najaar van 2011 de afbraak begonnen. Op 17 oktober 2011 ging de vrijstaande brug tegen de vlakte, de spoorwegtunnel volgde op 21 januari 2012. (positie)[2]

Nederland[bewerken]

Het ingepolderde maar weer volgelopen Naardermeer is nu een natuurgebied
Fundamenten van een theater in Middelburg dat door een technisch gebrek niet kon worden voltooid

Waterwerken[bewerken]

  • De Fossa Eugeniana is een zeventiende-eeuwse GTI. De Spanjaarden begonnen dit kanaal tussen de Maas en de Rijn in 1626, om de Maas- en Rijnhandel af te snoepen van de afgescheiden en vijandige Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en om te leiden naar Antwerpen. Het kanaal is nooit volledig afgemaakt, maar grote delen van het verloop zijn heden nog goed te herkennen. Het is 4,30 meter breed en 50 km lang.
  • Het 75 kilometer lange Noordhollandsch Kanaal, in het begin van de 19e eeuw in opdracht van koning Willem I aangelegd als verbinding tussen Amsterdam en de Noordzee, bleek al snel te smal en te bochtig. Het is later vervangen door het slechts 21 kilometer lange Noordzeekanaal, waarmee werd begonnen in 1865. Het kanaal heeft wel een functie in de waterbeheersing en pleziervaart. Ten noorden van Alkmaar is er nog beroepsvaart.
  • Na Oostelijk Flevoland en Zuidelijk Flevoland zou het zuidwestelijk deel van het IJsselmeer (Markermeer) worden ingepolderd. Begonnen werd met de aanleg van de Houtribdijk die in 1976 werd voltooid. De inpoldering werd echter afgeblazen, en de Houtribdijk is alleen in gebruik als N302.
  • In de jaren zeventig werd voor 30 miljoen gulden op de Punt van Reide een sluizencomplex aangelegd, dat water zou ontvangen van het aan te leggen buitendijkse Dollardkanaal. Wegens milieubezwaren is het kanaal nooit aangelegd. De sluis is weer afgebroken en de sluisdeuren zijn hergebruikt voor de sluizen bij Nieuwe Statenzijl.
  • Niet ver van de Punt van Reide kwam in de jaren 2000-2010 het project Blauwestad tot stand. 800 hectare landbouwgrond werd omgezet in een meer (het Oldambtmeer), met daarbij 350 hectare nieuw natuurgebied en recreatieve voorzieningen. Een dorp met ongeveer 1500 villa's aan het water moest bemiddelde Randstad-bewoners overhalen te gaan wonen in het door economische malaise en werkloosheid geplaagde Oost-Groningen. Al snel bleek dat de belangstelling van potentiële huizenkopers sterk achterbleef bij de verwachtingen. Daarom is de prognose van de behoefte aan nieuwe woningen bijgesteld van 150 huizen per jaar naar 150 à 200 huizen per 5 à 10 jaar. Grote delen van het plan zijn geschrapt. Ook de waterkwaliteit van het Oldambtmeer heeft tot onvoorziene problemen en extra kosten geleid. In juli 2010 concludeerde de Noordelijke Rekenkamer dat aan het project een goede financiële onderbouwing ontbroken had, waarbij risico’s waren toegedekt. De provincie Groningen had een ondoelmatige opzet gekozen, zich schuldig gemaakt aan "wensdenken" en eenzijdige keuzes gemaakt uit alleen positieve onderzoeksresultaten. Het project heeft niet geleid tot het beoogde doel en is in feite nooit kansrijk geweest.[3]

Spoor, tram, metro en snelwegen[bewerken]

De grondwerken voor de A4 liggen al 30 jaar klaar
Het ongebruikte tunnelsegment onder het Amsterdamse metrostation Weesperplein, bestemd voor een niet gebouwde Oost-Westmetrolijn
Een eind jaren 80 boven de A50 bij Beekbergen aangelegd viaduct dat niet in gebruik is genomen
  • Vanaf station Amsterdam Centraal loopt een nooit gebruikte tunnel in oostelijke richting, gebouwd voor een metrolijn naar IJburg. Omdat op IJburg minder woningen worden gebouwd dan was gepland, is gekozen voor een bovengrondse tramverbinding (de IJtram) die geen gebruik maakt van deze tunnel.
  • In Amsterdam bevindt zich onder het metrostation Weesperplein nog een gedeeltelijk metrostation in ruwbouw voor de nooit gebouwde Oost-Westmetrolijn (Gaasperplas - Geuzenveld via Sarphatistraat en Weteringschans). Tijdens de Koude Oorlog was dit gedeelte van het station ingericht als atoomschuilkelder. In juni 2006 zijn alle voorzieningen van de schuilkelder echter weggehaald omdat er een nieuwe functie is bedacht voor de ruimte. Onder het metrostation zal een internetdatacenter (AMS-IX) komen. Dit tunneldeel zal nooit meer voor een metrolijn gebruikt kunnen worden. De Hogesluis over de Amstel is na zijn renovatie in 2011-2012 gefundeerd op de tweede zandlaag. De nieuwe, diepere fundering van deze monumentale brug maakt de aanleg van een metrolijn onder dit deel van de Sarphatistraat en het gebruik van het tunneldeel onmogelijk. Een eventuele Oost-Westlijn zou wel onder de Singelgracht kunnen worden aangelegd.
  • In Amsterdam werd in 1985 een krediet gegeven voor de aanleg van een vrije tram (en busbaan) in de Haarlemmerhouttuinen tussen de Droogbak en het Haarlemmerplein. Omdat over de lijnvoering nog geen beslissing was genomen werd de trambaan nog niet van bovenleiding voorzien en aangesloten op het tramnet. Na bijna 30 jaar is de trambaan nog steeds niet in gebruik en ook na bijna 30 jaar intensief busverkeer versleten en niet meer bruikbaar zonder deze te vernieuwen.
  • In Lelystad is behalve Station Lelystad Centrum ook een station Lelystad Zuid aangelegd in ruwbouw. Lelystad heeft zich echter minder snel ontwikkeld dan gedacht. Hierdoor ligt het nooit afgebouwde station nog altijd een eind buiten de stad. Toekomstige uitbreiding van Lelystad zal er mogelijk voor zorgen dat het station alsnog gebruikt kan worden en er aanlegkosten bespaard worden. Waarschijnlijk zal het station geopend worden rond 2015/2020 wanneer de nieuwe Lelystadse wijk Warande gereed is. Tevens wordt er onderzocht of het station niet eerder geopend kan worden samen met een pendelbus naar Lelystad Airport.
  • In Rotterdam ligt onder station Lombardijen de ruwbouw van een metrostation bedoeld voor de nooit aangelegde metrolijn naar Ridderkerk. In de liftschachten van het station is te zien dat er nog een verdieping onder de hal ligt.
  • De Tramlijn Maastricht-Vaals is slechts 13 jaar in gebruik geweest (van 1925 tot 1938). Oorspronkelijk begroot op ca. 1,5 miljoen gulden, kostte dit prestigeproject uiteindelijk 5 miljoen gulden, destijds een astronomisch bedrag. Het 28 km lange traject moest het platteland van Zuid-Limburg beter met de hoofdstad Maastricht verbinden. De oorzaak voor de tegenvallende resultaten was de economische crisis van de jaren dertig. Ook het feit dat de stoomtram, die al bij opening al als ouderwets werd ervaren en duur was in het gebruik, er pas was gekomen op een moment dat modernere vervoermiddelen in opkomst waren. De vrachtauto en particuliere autobusdiensten op dezelfde route waren grote concurrenten. Voor de LTM vormde het jaarlijkse verlies van 500.000 gulden een zware belasting.
  • De grondwerken van de A4 Midden-Delfland zijn tevens als GTI te beschouwen. Hoewel de grondwerken er al zo'n 30 jaar lagen, is de weg nog steeds niet aangelegd. Er wordt momenteel gebouwd aan de autosnelweg, maar de A4 wordt enigszins verdiept aangelegd, waarbij de grondwerken dus alsnog weggegraven moesten worden. Men verwacht in 2015 de weg alsnog te kunnen openen. Bij Knooppunt Kethelplein zijn de weglichamen zichtbaar voor de lussen van het knooppunt, ook is de ondersteuning voor een aantal viaducten al gebouwd. Ondertussen is de aanleg van dit stuk A4 begonnen.
  • Ook de grondwerken van de geplande A3 die in de jaren zeventig zijn aangelegd tussen Amsterdam en Aalsmeer hebben jaren ongebruikt gelegen. De plannen voor de rijksweg zijn afgeblazen. Voor de aansluiting van de A3 op de A10 was een turbineknooppunt als knooppunt Watergraafsmeer gepland; voor de aansluiting van de A3 op de A9 (destijds Rijksweg 6) een knooppunt van het type vlinderdas. Thans zijn delen van de taluds afgegraven en is/wordt op het tracé o.a. woningbouw gepleegd. Het tracé is thans nog deels herkenbaar als lijnen in het landschap, zoals stratenpatronen.
  • Tussen Drunen en Nieuwkuijk zijn bij de aansluiting van de N267 op de A59 twee viaducten gebouwd over de toenmalige spoorlijn. Deze waren bedoeld voor een snelweg in zuidelijke richting, maar deze snelweg is er nooit gekomen. Tijdens het bestaan van het pretpark Het Land van Ooit lagen de viaducten op het parkeerterrein van het pretpark. Na het faillissement van het park is er een weg (Spoorlaan) aangelegd op het voormalige spoortraject tussen Drunen en Nieuwkuijk. In 2013 zijn beide viaducten alsnog in gebruik genomen als onderdeel van een nieuwe aansluiting van de Spoorlaan op de A59 en N267.
  • Aansluiting N48 op de N348 bij Dieren. De N48 was oorspronkelijk gepland als autosnelweg vanuit Arnhem richting Groningen. Alleen het gedeelte Velperbroek - Dieren is als zodanig uitgevoerd. tussen Dieren en Raalte was een geheel nieuw tracé voorzien. Deze plannen zijn eind jaren tachtig van de twintigste eeuw definitief afgeblazen. De grondwerken voor het knooppunt liggen er deels nog wel.

Gebouwen[bewerken]

Kasteel Almere staat er sinds 2002 onafgebouwd bij.
  • Kasteel Almere is een kasteel in de buurt van Almere. De bouw begon in 2000, maar is vanwege financiële problemen in 2002 stilgelegd. In 2005 is het project opgekocht door Gravin BV met de intentie het project af te maken. Een door Gravin BV ingediend plan om op het terrein ook 500 woningen te bouwen is in januari 2008 door de gemeente Almere afgekeurd.
  • Scheringa Museum voor Realisme te Opmeer. In 2004 kreeg de architect Herman Zeinstra uit Amsterdam de uitnodiging een nieuw museumgebouw te ontwerpen. De kunstcollectie van Dirk Scheringa was tot dan toe ondergebracht in een voormalige huishoudschool. De opdracht was een overzichtelijk, natuurlijk gebouw te maken dat een geheel zou vormen met de kunst en de tuin. Het nieuwe museum zou begin 2010 worden opgeleverd. Zover kwam het echter niet door het faillissement van Scheringa’s zakenimperium. Op 16 oktober 2009 werd de bouw door de aannemer stilgelegd, omdat de opdrachtgever, DSB Stadion BV, niet meer aan de betalingsverplichtingen kon voldoen. Het gebouw was toen voor 80% voltooid en staat sindsdien leeg. De collectie zal in de toekomst te zien zijn op twee locaties in de Achterhoek.

Mijnbouw[bewerken]

De Staatsmijn Beatrix was de laatste Nederlandse steenkolenmijn die gebouwd werd maar is nooit in gebruik genomen.

Overige Europese landen[bewerken]

Duitsland: Het immense badhotel Prora
Duitsland: Landsberger Arkaden in Berlijn
Duitsland: Tunnel uit 1937 onder het niet voltooide Autobahn-gedeelte bij Fulda
Duitsland: Soda-Brücke in Castrop-Rauxel
Duitsland: Soda-Brücke bij Euskirchen

Duitsland[bewerken]

  • KdF-Seebad Rügen, in 1936 begon op het eiland Rügen de bouw van een badhotel voor twintigduizend gasten, dat zou worden beheerd door de nazi-organisatie Kraft durch Freude. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak werd de bouw gestaakt. Het hotel, officieel KdF-Seebad Rügen geheten, maar meestal kortweg Prora genoemd, is nooit afgebouwd en is nimmer gebruikt voor het doel waarvoor het was ontworpen.
  • Landsberger Arkaden, in 1996 werd de grondsteen voor de Landsberger Arkaden gelegd, het op een na grootste winkelcentrum in Duitsland. Het ontwerp is van de sterarchitect Aldo Rossi. Het gekozen gebied ligt ver van het centrum in een gedeelte van Oost-Berlijn waar de koopkracht gering is, de werkloosheid hoog en de detailhandel in de rode cijfers zit. Resultaat: een ruwbouw, investeerders (IKEA) die zich terugtrokken, € 15 miljoen schade voor de stad Berlijn en een tien jaar durende zoektocht naar nieuwe investeerders. In juni 2007 werd er weer gebouwd aan de Landsberger Arkaden: een Weense projectontwikkelaar bouwde voor 50 miljoen euro de ruïne om tot een viersterrenhotel met 550 kamers. Het hotel opende in 2009 zijn deuren.
  • Kalkar, een kerncentrale met een kweekreactor, de Kweekreactor Kalkar, die in een samenwerkingsverband tussen Duitsland, België en Nederland is gebouwd. De centrale werd in 1985 opgeleverd en was klaar om in bedrijf te worden genomen, maar door de aanhoudende protesten en de ook steeds alarmerender veiligheidsrapporten is dat nooit gebeurd. Het project kostte € 3,5 miljard. In 1995 heeft Hennie van der Most de centrale voor maar € 2,5 miljoen gekocht en als hotel en pretpark (Kernwasser Wunderland, tegenwoordig Wunderland Kalkar) ingericht. (Positie)
  • Kerncentrale Stendal, een nooit afgebouwde kerncentrale in Stendal. In 1982 begon de bouw van een kerncentrale door de toenmalige Duitse Democratische Republiek. Na de Duitse hereniging in 1991 werd de bouw stilgelegd. Twee reactorblokken waren toen al half afgebouwd en staan nog steeds te wachten op een nieuwe bestemming. De koeltorens zijn inmiddels afgebroken. (Positie)
  • Autobahngedeelte 46, een 70 kilometer lang onafgebouwd stuk autobahn tussen Fulda en Würzburg, parallel aan de huidige Bundesautobahn 7. De bouw begon in 1937 maar moest vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in 1939 gestaakt worden. Na afloop van de oorlog is er voor een ander tracé gekozen vanwege technische reden en omdat er door de opdeling van Duitsland vanwege de Koude Oorlog minder behoefte was aan een snelweg in deze regio. Delen van de weg zijn vandaag de dag nog in het landschap terug te vinden en vanuit de lucht is het tracé nog duidelijk zichtbaar. De meeste bouwsels genieten inmiddels bescherming als monument.
  • Een brug die volledig af is maar geen enkele functie heeft wordt in Duitsland Soda-Brücke genoemd. De brug ligt er 'gewoon', op z'n Duits So da. Bekende exemplaren:
    • „Soda-Brücke“ over de Dortmunder Straße in Castrop-Rauxel Duitsland. In het ruhrgebied was eind jaren zeventig een plan om een snelweg tussen Bochum en Dortmund aan te leggen. Een deel ervan is aangelegd en in gebruik genomen, de rest is nooit afgebouwd. Alleen de brug ligt er nog. (Positie.)
    • „Soda-Brücke“ bij Euskirchen. In de jaren zeventig was de planning om Bundesautobahn 562 door te trekken. Daarvoor is er aan de Bundesautobahn 1 bij Euskirchen een brug gebouwd. Later is besloten om de weg niet aan te leggen. Nu ligt de brug midden in de weilanden. Op 15 juni 2001 presenteerde de Keulse rockband BAP daar haar album „Aff un zo“ met op de voorkant een foto van de brug. De brug is ook bekend als de dode brug van Euskirchen. (Positie)
  • Wiener Loch: bouwput van een niet voltooid project op de Wiener Platz in het centrum van Dresden, waarvoor al tien jaar geen oplossing gevonden is. Het onderhoud en de verzekering kosten de belastingbetaler maandelijks dertigduizend euro.
Wiener Loch, Dresden

Frankrijk[bewerken]

  • Monorail-traject tussen Saran en Ruan in het departement Loiret (regio Centre) voor de Aérotrain. Deze testbaan van 18 kilometer staat compleet op een viaduct van 5 meter en is van de Skytrain Orléans. De monorail werd in gebruik genomen door de Skytrain voor het testen van prototypes I80-250 et I80-HV, ontworpen door ingenieur Jean Bertin. De op deze baan geteste I80-HV heeft het wereldrecord snelheid van een geleide transport met 430 km per uur gehaald op 5 maart 1974. De baan ligt langs de spoorlijn Parijs - Orléans en is bedoeld om uiteindelijk deel uit te maken van een eerste commerciële lijn tussen deze twee steden. Het traject is bijna volledig recht en maakt snelheden van 400 km/h mogelijk. Er zijn twee keerplatforms aan de uiteinden en een platform met hangar in het midden bij Chevilly. De baan ligt er nu ongebruikt bij, de naastgelegen spoorlijn is geschikt gemaakt voor snelheden tot 200 km/h. (Positie: tussen beginpunt en eindpunt)

Oekraïne[bewerken]

Oostenrijk[bewerken]

Roemenië[bewerken]

  • Nationale Bibliotheek te Boekarest: met de bouw werd begonnen eind jaren tachtig tot aan de val van het Ceauşescu-regime. Nadien lag het er 20 jaar lang onafgewerkt en verkommerd bij. Sinds 2009 doet men een poging het gebouw te restaureren en er een cultureel centrum van te maken. Zo'n 400 meter oostwaarts liggen de fundamenten van wat oorspronkelijk het cultureel centrum moest worden. Het is echter enkel bij de fundamenten gebleven. (positie)

Spanje[bewerken]

  • Kerncentrale Lemoniz te Lemoniz (Baskenland), bijna volledig afgebouwd maar nooit in gebruik genomen. (positie)
  • Kerncentrale Valdecaballeros te Valdecaballeros (Extremadura), reactor 1 is voor 70% en reactor 2 voor 60% afgebouwd, maar project is stilgezet en nooit meer opgepakt.
  • Pont del Diable in Cardona (Catalonië), een van de oudste grote nutteloze werken uit de geschiedenis
  • Luchthaven Castellón-Costa Azahar, nabij Castellón de la Plana (regio Valencia) is een in maart 2011 geopend, maar niet gebruikt vliegveld. Geen vliegmaatschappij is geïnteresseerd om er te landen en Spaanse luchtvaartautoriteit Aena geeft daar ook geen toestemming voor. [4]
  • Luchthaven Murcia-Corvera, nabij Murcia in de regio Murcia is een volledig voltooide luchthaven tussen de steden Murcia en Cartagena. De luchthaven ontvangt geen vliegverkeer vanwege problemen met vergunningen van de Spaanse luchtvaartautoriteit Aena en de nabijheid van militaire installaties. [5]

Buiten Europa[bewerken]

Noord-Korea: Het Ryugyong Hotel in Pyongyang
Thailand, pilaren van de onafgebouwde snelweg
Thailand: BERTS pilaren tussen Bang Sue en Don Muang
Bridge to Nowhere

Cuba[bewerken]

  • Kerncentrale Juragua bij Cienfuegos. De bouw startte in 1983 met steun uit de Sovjet-Unie en zou 2 VVER-440 V318-reactoren moeten krijgen. Met de val van de Sovjet-Unie verdween de financiële steun. In 1992 werd de bouw, die volgens Castro al 1,1 miljard dollar had gekost, daarom stopgezet. Latere pogingen om de bouw weer op gang te krijgen liepen stuk op een gebrek aan geld. In 2000 werd het project definitief afgeblazen.

China[bewerken]

Indonesië[bewerken]

  • De Pakanbaroe-spoorweg op het eiland Sumatra is aangelegd door de Japanse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog. De spoorweg werd gebouwd door Nederlandse, Britse, Australische en Amerikaanse krijgsgevangenen en Indonesische romoesja's. Op 15 augustus 1945 was de spoorweg klaar. Op dezelfde dag capituleerde Japan. Hierdoor werd de spoorweg nooit gebruikt voor het doel waar die voor was aangelegd. De enige trein die er overheen heeft gereden, voerde de bevrijde krijgsgevangenen af. De spoorweg raakte daarna snel in verval en werd nooit meer gebruikt. Eén van de redenen daarvoor was dat hij slecht gepland was, een andere dat hij her en der was gesaboteerd.
  • De monorail van Jakarta werd gebouwd tussen 2004 en 2008, maar is na vele financiële en juridische teleurstellingen een halt toegeroepen. In 2011 is door de Jakartaanse gemeenteraad beslist dat de neergezette betonnen palen nooit meer gebruikt zullen worden voor de monorail.[7]

Noord-Korea[bewerken]

  • Het Ryugyong Hotel in de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang. Dit hotel moest met 329 meter een van de hoogste gebouwen ter wereld worden. Het werk is echter wegens geldgebrek en ontwerp- en constructiefouten stilgelegd toen het hotel in ruwbouw gereed was. (positie). Het hotel is inmiddels afgebouwd door het Egyptisch/Nederlandse Orascom en wordt deels geexploiteerd door een Zwitsers hotelbedrijf.

Rusland[bewerken]

  • De aanleg van de Poolcirkel-spoorlijn werd in 1947 door duizenden dwangarbeiders begonnen, in opdracht van Stalin. Het uiteindelijk doel was een spoorlijn van de Arctische Oeral naar de Beringstraat. Nadat een oorspronkelijk plan onzinnig bleek, werd een ander traject gekozen. Van de geplande bijna 1500 kilometer uit de eerste fase tussen Tsjoem en Igarka werd uiteindelijk ongeveer 58% aangelegd. Wegens de extreem hoge kosten werd na dood van Stalin het project in 1953 afgebroken. Gedeelten bleven nog een tijd in gebruik. Momenteel zijn er plannen om delen van de lijn opnieuw aan te leggen voor de olie- en gaswinning.
  • De omleiding van de noordwaartse loop van de grote Siberische rivieren was een verschillende malen opnieuw opgestart Sovjetproject in de jaren 60, 70 en 80 om de zuidelijker gelegen Kaspische Zee en het Aralmeer aan te vullen met water, aangezien door massale landbouwprojecten in Centraal-Azië het waterpeil van beide waterbekkens snel daalde. Het graven van kanalen hiervoor moest door middel van atoomexplosies gebeuren. Vanwege de enorme kosten en de grote weerstand is, afgezien van een groot radioactief meer, het project nooit van de grond gekomen.
  • Tv-toren van Jekaterinenburg in het centrum van deze stad. De bouw werd gestart in de jaren 1980 en het gebouw moest een hoogte van 361 meter bereiken. Sinds het begin van de jaren 1990 is de bouw vanwege financiële tekorten echter gestaakt op 220 meter en sindsdien vormt het een van Ruslands vele dolgostrojs. Andere voorbeelden van dolgostrojs zijn het Huis van de Sovjets in Kaliningrad, het 104-meter hoge gebouw KATEKINIIoegol in Krasnojarsk, waarvan de bouw in de jaren 80 werd gestaakt en waarbij waarschijnlijk constructiefouten zijn gemaakt, zodat een nieuwe functie moeilijk lijkt, en het met 100.000 m² grootste zakencomplex Zenit in Moskou, waarvoor Rusland nog altijd een schuld van ruim 200 miljoen aan Italië heeft en dat sinds 1995 (voor 80-95% voltooid) staat te vervallen nabij metrostation Joego-Zapadnaja.

Suriname[bewerken]

  • In het kader van het Kabalebo-project werd van 1976 tot 1978 een 80 kilometer lange spoorweg aangelegd, van het Indianendorp Apoera naar het Bakhuisgebergte waar bauxiet zou worden gewonnen. Het Kabalebo-project is stopgezet en de spoorweg is op wat incidentele ritten na nooit gebruikt.

Thailand[bewerken]

  • Bangkok Elevated Road and Train System (BERT), een nooit opgeleverde snelweg tussen de Thaise hoofdstad Bangkok en Luchthaven Don Muang. De bouw begon in 1990 en stopte in 1997 door een faillissement van de hoofdaannemer Hopewell Holdings, het project werd in 1998 definitief geschrapt.[8] Op dat moment was tussen de 10-13% van al het werk klaar. Gevolg is dat er meer dan duizend pilaren langs de geplande route staan. Door de Bangkok Post werd dit beschreven als de Thaise versie van Stonehenge.[9]

Nieuw-Zeeland[bewerken]

  • De Bridge to Nowhere (Brug naar Nergens) is een betonnen brug over de rivier de Mangapurua, een zijarm van de Whanganui, in Nationaal park Whanganui op het Noordereiland (Nieuw-Zeeland). Er is geen weg die er naar toe leidt. De brug is alleen te bereiken via het water of over een paadje door het bos. De brug is gebouwd over de diepe Mangapurua Gorge om toegang te verschaffen aan het land gelegen achter de brug. De overheid had het gebied in 1917 vrijgegeven voor pioniers, voornamelijk soldaten die terugkwamen uit de Eerste Wereldoorlog. Het was de bedoeling om de weg later te bouwen, maar omdat het gebied zover afgelegen lag en ongeschikt bleek voor landbouw heeft men het gebied weer teruggegeven aan de natuur.

Boeken[bewerken]

Over het onderwerp zijn enkele boeken geschreven:

  • In 1990 publiceerde de RTBF-journalist Jean-Claude Defossé het boek Le Petit Guide des Grands Travaux Inutiles na een aantal van de GTI's al op bijzonder humoristische wijze te hebben voorgesteld in het tv-journaal van de RTBF. Naar analogie van de Michelin sterren kende hij de GTI's meer of minder houwelen toe naargelang de waarde van hun nutteloosheid.
  • In 1993 kwam de Belgische journalist Douglas De Coninck met het boek Blijvende blunders. De grote nutteloze werken.[10]
  • In 1995 schreven Lex Veldhoen en Jan van den Ende Technische Mislukkingen.[11] In de 35 hoofdstukken van dit boek worden er negen aan GTI gewijd.
  • In 2003 verscheen Technische Mislukkingen 2, ditmaal van Lex Veldhoen alleen. Onder andere de grote Russische waterwerken en de Haagse tramtunnel worden hierin behandeld.

Zie ook[bewerken]

  • Folly's, bouwwerken die bewust zonder nut zijn gebouwd.
  • Dolgostroj en Prozjekt, Russische namen voor mislukte projecten of projecten die nooit verder dan de tekentafel zijn gekomen.
  • Witte olifant, de naam in overdrachtelijke zin voor iets zeldzaams of voor iets duurs dat niets oplevert

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Over De Balk
  2. Video op Deredactie.be
  3. Forse kritiek op beleid Blauwestad, NRC Handelsblad 2 juli 2010
  4. Nieuw Spaans vliegveld verlaten, NOS
  5. Nieuwe luchthaven Murcia volledig onbruikbaar
  6. Glimmende spookstad in Noord-China, NOS
  7. http://www.thejakartapost.com/news/2011/09/22/city-turn-monorail-line-elevated-brt-transit.html
  8. http://2bangkok.com/2bangkok/MassTransit/HopewellMain.shtml
  9. "Bangkok 1999 Economic Review: They said pigs would never fly", Bangkok Post, Poona Antaseeda & Krissana Parnsoonthorn. "Like a Bangkok version of Stonehenge, about one thousand tall concrete pillars stand mysteriously idle from the North of Bangkok to the inner city. They are the remnants of the Hopewell elevated road and train project.
  10. Douglas de Coninck (1993), Blijvende blunders (de grote nutteloze werken), Leuven: Kritak
  11. Jan van den Ende & Lex Veldhoen (1995), Technische mislukkingen, Rotterdam: Ad. Donker