Lijst van graven van Leuven en hertogen van Brabant

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Het wapenschild van het hertogdom Brabant
Het wapenschild van het hertogdom Brabant

Omdat de graven van Leuven de voorvaderen zijn van de hertogen van Brabant, begint deze lijst met de Leuvense dynastie (de Reiniers).


Inhoud

[bewerk] Vroege heersers over het gebied Brabant

In de landsheerlijke kronieken van de hertogen van Brabant (14e-15e eeuw) werd gepoogd om het Leuvense gravengeslacht te doen afstammen van de vroegste Frankische vorsten (en zelfs koning Priamus van Troje en senatoren uit het Romeinse Rijk). De Frankische, Merovingische en Karolingische voorvaderen werden daarin als ambtelijke voorgangers in het hertogschap beschouwd. De titel van hertog van Brabant kwam afgaande op oorkondelijke en contemporaine narratieve bronnen evenwel pas in voege omstreeks 1183/1184. Keizer Frederik Barbarossa heeft toen het reeds bestaande (in omvang vrij kleine) landgraafschap Brabant tot hertogdom verheven. Vanaf de 13e eeuw wordt de naam van dit hertogdom ook gebruikt voor het hele gebied onder controle van de graven van Leuven.

Afhankelijk van de tijdsperiode dekt één zelfde gelijkluidend territoriaal begrip niet altijd dezelfde lading. De benaming 'Brabant' laat zich van de 8e tot de 12e eeuw liefst vijf maal voor een grondig verschillende reikwijdte gebruiken.

  • Als gouwgraafschap (8e-10e eeuw): dit strekt zich uit vanaf de Schelde tot de Dijle, ten zuiden begrensd door de rivier de Haine en een woudgordel. Jongere vermeldingen van de pagus Bracbatensis vindt men in latere eeuwen nog overvloedig terug ten behoeve van louter geografische situeringen zonder territoriaal-politieke draagwijdte. De vroegste vermelding van Brabant als gouwgraafschap (pagus Bracbatensis) vindt men in 870 bij het Verdrag van Meerssen. De Brabantgouw bestond toen al uit vier deelgraafschappen.
  • Als markgraafschap: historiografisch noemt men het bedoelde territorium bij voorkeur de mark Ename. De graaf wordt in kronieken genoemd naar de stamburcht te Ename. Het graafschap is echter uitsluitend als graafschap Brabant in de keizerlijke oorkonden te bekennen. Mogelijk omvatte het nog de gehele Brabantgouw, evenwel met uitzondering van het graafschap Brussel. Omstreeks 1025 werd de zuidelijke helft van de gouw ten gunste van de graven van Bergen afgesplitst. Kort na 1056 werd het noordwestelijke deel tussen Schelde en Dender als rijksleen toegewezen aan de graven van Vlaanderen (het zogenoemde Rijks-Vlaanderen).
  • Als paltsgrafelijk ambtsleen: vermoedelijk vanaf 1044-1045, verband houdend met het militaire optreden van paltsgraaf Otto I (en mogelijk ook zijn opvolger, paltsgraaf Hendrik I) in Neder-Lotharingen tijdens de rebellie van hertog Godfried met de Baard. Het beneficium verviel bij de dood van paltsgraaf Herman II van Lotharingen op 20 september 1085. Dit rijksleen heeft na 1056 slechts betrekking op het deel van de Brabantgouw tussen Dender en Zenne.
  • Als landgraafschap onder de graven van Leuven: vanaf omstreeks de jaarwisseling van 1085-1086. Territoriaal is het beperkt tot het deel van de Brabantgouw tussen Dender en Zenne.
  • Ten slotte als hertogdom, als verheffing van het landgraafschap in 1183/1184. Aanvankelijk was het territoriaal wellicht beperkt tot het landgraafschap, maar vanaf het midden van de 13e eeuw wordt de naam van dit hertogdom protocollair aangewend voor alle gebieden onder controle van de graven van Leuven.


[bewerk] Hertogen van Lotharingen

Regeerden over de Brabantgouw in hoofde van hun ambt van hertog van Lotharingen:

[bewerk] Hertogen van Neder-Lotharingen

Regeerden over de Brabantgouw in hoofde van hun ambt van hertog van Neder-Lotharingen:

Omstreeks de jaarwisseling 1085/1086 werd door de Duitse keizer Hendrik IV het landgraafschap Brabant (tussen Dender en Zenne) in leen gegeven aan Hendrik III van Leuven. Sindsdien is dit graafschap onttrokken aan het intermediaire gezag van de hertog van Neder-Lotharingen.

[bewerk] Graven van Brabant uit de 11e eeuw

  • Omstreeks 1005 - 1024 Herman van Ename, zoon van Godfried I van Verdun (vermoedelijk graaf over de gehele Brabantgouw met uitzondering van het graafschap Brussel).
  • Tussen 1061 - 1085 paltsgraaf Herman II van Lotharingen (wellicht beperkt tot het gebied tussen Dender en Zenne).
  • De zuidelijke helft van de Brabantgouw bevindt zich vanaf omstreeks 1024 onder de graven van Bergen (vanaf 1070 graven van Henegouwen), naar men aanneemt uit de nalatenschap van Herman van Ename.
  • Het gebied tussen Schelde en Dender (met de burcht te Ename) bevindt zich vanaf omstreeks 1056 als Duits rijksleen onder de graven van Vlaanderen. Om die reden wordt het Rijks-Vlaanderen genoemd (in tegenstelling tot Kroon-Vlaanderen, ten westen van de Schelde, dat een leen was van de Franse koning).

[bewerk] Graven van Brussel (gebied uit de Brabantgouw tussen Zenne en Dijle)

Wapenschild van de graven van Leuven.
Wapenschild van de graven van Leuven.

De hier opgesomde landsheren zijn ook graven van Leuven, doch dit graafschap ressorteerde niet onder de eertijdse Brabantgouw.

[bewerk] Graven van Brussel en landgraven van Brabant (gebied tussen Dender en Dijle)

[bewerk] Hertogen van Brabant en Neder-Lotharingen

Het wapenschild van de hertogen van Brabant.
Het wapenschild van de hertogen van Brabant.

[bewerk] Huis van Leuven (of Huis Brabant)

Het wapenschild van de hertogen van Brabant en Limburg.
Het wapenschild van de hertogen van Brabant en Limburg.

Met Jan I van Brabant komt ook Limburg in het bezit van de hertogen van Brabant, zodat ze zich voortaan kunnen betitelen als hertog van Brabant, Neder-Lotharingen en Limburg.

Het wapenschild van de hertogen van Brabant uit het huis van Bourgondië.
Het wapenschild van de hertogen van Brabant uit het huis van Bourgondië.

[bewerk] Huis van Bourgondië (Huis Valois)

[bewerk] Huis Habsburg

[bewerk] Huis van Habsburg-Lotharingen

[bewerk] Herleven van de hertogentitel

[bewerk] Koninklijke huis Van België

Met de opheffing van het Ancien Régime werd in 1795 ook het Hertogdom Brabant opgeheven. De titel Hertog van Brabant herleefde in het Koninkrijk België: de oudste zoon van de Koning der Belgen krijgt namelijk deze overigens gezagsloze titel mee. De huidige Hertog van Brabant is dus de Belgische kroonprins Filip.

[bewerk] Huis van Bourbon

The titel Hertog van Brabant is een van de titels van de Spaanse Kroon.

[bewerk] Vexillologie

Het wapenschild van de hertogen van Brabant bestond aanvankelijk uit een gulden leeuw op een zwarte veld (in heraldische taal: van sabel met een leeuw van goud). In latere eeuwen werden de klauwen en de tong van de leeuw roodgekleurd. Dit wapen is verwerkt in de vlag van Vlaams-Brabant, de vlag van Waals-Brabant, evenals het wapen van Noord-Brabant.

vlag van Vlaams-Brabant

vlag van Waals-Brabant

wapen van Noord-Brabant


Zie ook: Machthebbers van de Lage Landen

 
Persoonlijke instellingen