Grijpskerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

53°15′43″NB 6°18′24″OL

Grijpskerk Plaats in Nederland Grijpskerk Situering Provincie Groningen Gemeente Zuidhorn Coördinaten 53°15'N  6°18'E Algemeen Inwoners (1 januari 2008) 2809 Overig Postcode 9843 Netnummer 0594 Belangrijke verkeersaders N355   Nederland

Bevolkingsontwikkeling van Grijpskerk Jaar Dorp Gemeente 1795 372 n.v.t. 1830 2388 1840 2611 1849 849 2772 1859 623 3045 1869 719 3233 1879 911 3454 1889 851 3200 1899 822 3214 Jaar Dorp Gemeente 1909 883 3300 1919 3268 1920 953 3378 1930 1130 3442 1947 1349 3886 1956 3725 1960 3894 1971 3806 2006 2798 n.v.t. opm.1 Van 1811 tot 1990 was Grijpskerk een gemeente opm.2 Gegevens over het dorp zijn niet volledig vergelijkbaar door verschillende meeteenheden Bron: www.volkstellingen.nl

Grijpskerk (Gronings: Gruupskerk of Griepskerk) is een dorp in de gemeente Zuidhorn, provincie Groningen (Nederland). Het is ontstaan vanuit een dijkdorp. De inwoners van de plaats hadden vroeger als Groningse bijnaam Smaalruggen. Het dorp telt ongeveer 2.800 inwoners.

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Bezienswaardigheden 3 Wapen van Grijpskerk 4 Verkeer en vervoer 5 Rijksmonumenten 6 Geboren 7 Trivia 8 Externe links 9 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geschiedenis

Waarschijnlijk rond 1476 kwam een nieuwe dijk gereed die de Ruige Waarden, het gebied rond Grijpskerk (ruig betekent 'ruw' of 'onbebouwd'), aan de zee onttrok. Deze dijk kreeg een zijl (sluis) bij Munnekezijl en liep in de richting van het dorp Niezijl.

In de Ruigewaard, zoals het gebied nu genoemd wordt, ontstond kort na de inpoldering rond 1500 een nederzetting op de huidige plaats van het dorp. In 1504 wordt de plaats voor het eerst genoemd als Grijpskercke. Rond die tijd werd een kerk gebouwd in opdracht van de Groningse jonkheer Nicolaas Grijp. Tot de stichting van deze eigen kerk hoorde het gebied bij Sebaldeburen.

Nicolaas Grijp woonde in een slot ter hoogte van de huidige Jonkerslaan. Dit slot werd later bewoond door de Reitsma-familie, waardoor het bekend kwam te staan als de borg Reitsema. Deze werd echter afgebroken aan het begin van de 18e eeuw, nadat de toenmalige eigenaar de schulden niet langer kon betalen. Er was ook nog een tweede borg, genaamd Aykemaborg, die ten westen van Grijpskerk lag. Door schulden werd deze borg in 1755 gerechtelijk verkocht en afgebroken tussen 1768 (borg) en 1771 (schathuis).

De kerk van Grijp werd in de tachtigjarige oorlog, in 1582, verwoest door plunderende oorlogsbendes. De beelden waren er toen al uitgehaald door de weduwe van Luel Aykema, die ze mogelijk ook liet vernielen.^[1] In 1607, tijdens het Twaalfjarig Bestand werd de kerk weer opgebouwd en in 1612 werd de toren geplaatst. In 1856 werd het gebouw gerenoveerd, gepleisterd en verlengd naar het oosten. De kerk kreeg aan oostzijde een neogotische sluitgevel en een tweede ingang. De torenspits werd in 1871 wegens ouderdom afgebroken en in 2000 opnieuw geplaatst. Het interieur van de kerk werd eruit geruimd tijdens een verbouwing in 1967 en bevindt zich nu her en der verspreid in de kerk. Het orgel werd gebouwd in 1832 door orgelbouwers Lambertus en Jacob van Dam en verbouwd in 1868 door van Oekelen.

In 1892 werd de doopsgezinde kerk (de 'Vermaning') uit Pieterzijl (gebouwd in 1814) samen met de bijbehorende pastorie overgebracht naar het meer centraal gelegen Grijpskerk, waar ze weer werd opgebouwd achter een van de huizenrijen van de huidige winkelstraat (Herestraat). Dit gebouw werd in 1995 gerenoveerd en is nu in gebruik als aula.

In 1864 kreeg het dorp een belangrijke waterverbinding door de bouw van een sluis te Gaarkeuken. In 1924 kwam een nieuwe sluis en na de Tweede Wereldoorlog werd de sluis opnieuw vervangen: de huidige sluis dateert van 1980.

Rond 1866 werd een spoorlijn aangelegd tussen Groningen en Leeuwarden en kreeg het dorp een spoorwegstation (Station Grijpskerk), wat de aantrekkingskracht van het dorp vergrootte en ervoor heeft gezorgd dat het dorp een verzorgende functie kreeg voor de regio in de vorm van een regionale marktplaats, een functie die nu echter zo goed als verdwenen is. Grijpskerk kreeg eind 19e eeuw enige aantrekkingskracht op rentenierende boeren uit de omtrek, die met de dorpsnotabelen vanaf 1871 begonnen met de bouw van enkele villa's aan de noordelijke zijde van de Groningerstraatweg buiten het dorp. Op nr. 31 een huis uit 1911 in jugendstil van de hand van de Groningse architect P. van der Wint, destijds het duurste huis uit het hele dorp, dat sinds 1922 door de dorpsnotaris wordt bewoond. Het witbepleisterde huis op nr. 23 werd ontworpen door architect Klaas Siekman uit Zuidhorn. Vanaf 1922 werd ook de zuidzijde van de Groningerstraatweg bebouwd, maar met vaak eenvoudigere huizen.^[2]

Het dorp heeft onder andere een bedrijventerrein, een winkelstraat (die nu echter hard achteruit gaat), een verwarmd zwembad, een sporthal en -park en een woonzorgcentrum.

Tot 1990 was het dorp en omstreken onderdeel van de zelfstandige gemeente Grijpskerk. Door gemeentelijke herindeling valt het sindsdien onder Zuidhorn.

In hetzelfde jaar werd door de NAM ook een grote hoeveelheid aardgas aangetroffen in het gebied tussen Grijpskerk, Niezijl en Kommerzijl. Bovendien werd een bodemlaag aangetroffen die geschikt is om aardgas in op te slaan. Hiervoor is met een investering van ongeveer 1 miljard gulden een complex van 50 hectare gebouwd voor ondergrondse gasopslag dat op 1 januari 1997 werd geopend en dat als landelijk opslagpunt dient voor gas, zodat de landelijke piekcapaciteit gewaarborgd blijft. In 2007 kwam een pijpleiding naar Noord-Holland gereed, waardoor het gas ook vervoerd kan worden naar het Verenigd Koninkrijk. Om de NAM-locatie heen is een natuurpark, het 'NAM-park' gecreëerd, om de gebouwen en installaties op termijn grotendeels aan het oog te onttrekken, om zo tegenstanders en bewoners rondom het gebied enigszins tevreden te stellen.

[bewerken] Bezienswaardigheden

Het dorp heeft twee nog werkende molens, waaronder de korenmolen De Kievit uit 1899, waarbinnen zich tot 2007 een VVV-kantoor bevond. De andere molen, de Westerhornermolen uit 1829 is een gerestaureerde poldermolen. Ook heeft het dorp meerdere kerken en -als enige in Groningen- een fierljepbaan. Op ongeveer 2 kilometer van het dorp, aan de Bosscherweg, staat een voormalig transformatorhuisje, dat sinds 2000 oorlogsmonument is.

[bewerken] Wapen van Grijpskerk

Het wapen van Grijpskerk, dat in 1903 werd toegekend, bestaat uit 2 delen: Het bovenste gedeelte bevat een griffioen, het wapen van de familie Grijp (grijp=griffioen). De griffioen is een fabeldier dat oorspronkelijk uit India komt, van boven een adelaar voorstelt en van onderen een leeuw. Het onderste gedeelte van het wapen toont de kerk van Nicolaas Grijp.

[bewerken] Verkeer en vervoer

De plaats is gelegen aan de N355 en de spoorbaan Groningen-Leeuwarden (station Grijpskerk). Ongeveer 1½ km ten zuiden van het dorp loopt het Van Starkenborghkanaal. Het Poeldiep (het noordwaarts verlengde van het Wolddiep) verbindt het dorp met het kanaal. Het laatste gedeelte is tegenwoordig gedempt, zodat schepen nu via het Hoerediep (hoere = hore = slijk) moeten varen.

[bewerken] Rijksmonumenten

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de rijksmonumenten in de plaats en nabijgelegen gehuchten. De objecten worden getoond zoals deze zijn geregisteerd in het Rijksmonumentenregister, inclusief onderdelen van een monument met een eigen rijksmonumentnummer.

Monumentnr.?	Adres	Naam	Oorspronkelijke functie?	Bouwjaar/architect	Coördinaten?	Afbeelding
18788 Info			Kerk en kerkonderdeel		53°15'48"N, 6°18'32"O
18789 Info			Kerk en kerkonderdeel		53°15'50"N, 6°18'19"O
18790 Info			Kerkelijke dienstwoning		53°15'49"N, 6°18'18"O
18791 Info		De Kievit	Industrie- en poldermolen	1899	53°15'54"N, 6°18'9"O
18792 Info		De Westerhorner	Industrie- en poldermolen	1829	53°15'14"N, 6°18'43"O
513962 Info			Boerderij		53°16'21"N, 6°19'6"O
516290 Info		Zuivelfabriek Grijpskerk	Industrie		53°16'4"N, 6°18'24"O
516291 Info			Dienstwoning		53°16'3"N, 6°18'24"O
516292 Info			Industrie		53°16'4"N, 6°18'23"O
516293 Info			Industrie		53°16'3"N, 6°17'17"O
516294 Info			Industrie		53°16'3"N, 6°18'23"O
516295 Info			Onderdeel woningen e.d.		53°16'3"N, 6°17'17"O
516296 Info			Horeca		53°16'4"N, 6°18'23"O
516304 Info			Woonhuis		53°15'48"N, 6°18'40"O
516308 Info		Zonnehof	Woonhuis		53°15'50"N, 6°18'46"O
516316 Info			Bestuursgebouw en onderdl		53°15'49"N, 6°18'23"O
522234 Info			Boerderij		53°16'21"N, 6°19'6"O
522235 Info			Boerderij		53°16'21"N, 6°19'6"O
522236 Info			Boerderij		53°16'21"N, 6°19'6"O
526116 Info			Boerderij		53°15'34"N, 6°17'37"O

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed KICH Rijksmonumenten Dataset

[bewerken] Geboren

• Roelof Kruisinga (1922), arts, ambtenaar en politicus (CHU en CDA)
• Dirk Scheringa (1950), oprichter DSB Groep, sportbestuurder (voetbalclub AZ) en politicus (CDA)

[bewerken] Trivia

• Het dorp Grijpskerke ligt in Zeeland.

[bewerken] Externe links

• Website over het 500-jarig bestaan van Grijpskerk in 2003
• Geschiedenis van Grijpskerk tot 1600
• Gemeentelijke pagina over de geschiedenis van het dorp

Dorpen, gehuchten en buurtschappen in de Gemeente Zuidhorn

Aalsum · Aduard · Balmahuizen · Barnwerd · Briltil · De Kampen · De Poffert · Den Ham · Den Horn · Diepswal · Electra · Englum · Fransum · Frytum · Gaaikemadijk · Gaaikemaweer · Gaarkeuken · Grijpskerk · Heereburen · 't Hoekje · Hoogemeeden · Ikum · Kenwerd · Kievitsburen · Kommerzijl · Korhorn · Lagemeeden · Lammerburen · Lauwerzijl · Niehove · Nieuwklap · Niezijl · Noorderburen · Noordhorn · Noordhornerga · Noordhornertolhek · Okswerd · Oldehove · Pama · Pieterzijl · Ruigewaard · Ruigezand · Saaksum · Selwerd · Spanjaardsdijk · Steentil · Visvliet · Wierumerschouw (gedeeltelijk) · Zuidhorn