Groß-Rosen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Concentratiekamp Groß-Rosen
Groß-Rosen
Groß-Rosen
Ingebruikname 2 augustus 1940
Bevrijding 14 februari 1945
Locatie Rogoźnica
Verantwoordelijk land Nazi-Duitsland
Coördinaten 51° 1′ NB, 16° 17′ OL
Beheerder SS
Gevangenen 120.000[1]
Dodental 40.000[1]
Monument voor de slachtoffers van Groß-Rosen. Boven de ingang is de spreuk "Arbeit macht frei" te lezen
Monument voor de slachtoffers van Groß-Rosen. Boven de ingang is de spreuk "Arbeit macht frei" te lezen

Het in Neder-Silezië gesitueerde Groß-Rosen (Pools: Rogoźnica) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Duits concentratiekamp. Thans behoort het nabijgelegen stadje tot Polen, voor 1945 tot Duitsland. In 1940 fungeerde het nog als satellietkamp voor de regio Sachsenhausen. Het jaar daarop werd het kamp door de nazi's omgevormd tot concentratiekamp, waar voornamelijk Joden werden vastgehouden. De locatie was door Albert Speer gekozen wegens het ter plaatse voorkomen van graniet dat nodig was voor de bouw van de nieuwe hoofdstad Germania.

Politiek gevangenen[bewerken]

In 1942 werd Groß-Rosen aangewezen als Nacht und Nebel-kamp. Er zijn toen enige tientallen Nederlandse politieke gevangenen, voornamelijk communisten, om het leven gekomen. In 1969 werden in Nederland de 109 Nederlandse overlevenden van de Nacht und Nebel-actie die naar Natzweiler in Frankrijk waren gedeporteerd gedecoreerd met het Borstkruis van de Stichting Vriendenkring van oud-Natzweilers, ook wel "Nacht-und-Nebel-Herdenkingskruis van de Stichting Vriendenkring van oud-Natzweilers 1940-1945-kruis" genoemd. Voor de Nederlandse overlevenden van Groß-Rosen werd geen decoratie ingesteld.

Uithongeren[bewerken]

Bij binnenkomst kregen de Nederlanders te horen dat Groß-Rosen 'neunzig Tage' betekende. Daarmee werd bedoeld dat men maximaal negentig dagen in leven bleef. In de praktijk stierven de meeste Nederlanders binnen enkele weken, maar een aantal bleef drie tot vier maanden in leven, één zelfs zes maanden. In augustus 1942 veranderde het beleid in dat men de gevangenen langer in leven wilde houden om ze als slaven in de oorlogsindustrie te kunnen gebruiken. Degenen die te zwak waren om te werken, maar nog te lang in leven dreigden te blijven, werden met zogenaamde Invalidentransporten naar Dachau afgevoerd, waar de totaal uitgemergelden (40 kg) zowel bij gevangenen als SS-bewaking grote verbijstering wekten. Door deze transporten hebben enkele Nederlanders deze periode in dit kamp overleefd. Vanaf 1943 zijn enige honderden Nederlandse Joden in Groß-Rosen om het leven gekomen. Aan het eind van de oorlog kwamen er gevangenen uit andere geëvacueerde kampen, zoals Joden uit Auschwitz, in Groß-Rosen. Ondanks het korte verblijf was dit voor velen de meest dramatische periode van hun gevangenschap.

Dwangarbeid[bewerken]

De gevangen in het kamp moesten op diverse manieren dwangarbeid verrichten.

Steengroeve[bewerken]

Groß-Rosen wordt van de hoofdconcentratiekampen wel beschouwd als het wreedste concentratiekamp, aangezien er geen enkele hoop was op overleven. Overigens werd in de steengroeve nauw samengewerkt met Duitse burgers. Die burgers konden met eigen ogen de dagelijkse doden ten gevolge van knuppelpartijen en de zeer snelle lichamelijke aftakeling ten gevolge van het hongerdieet waarnemen. Iemand die in de steengroeve te werk werd gesteld leefde niet langer dan 5 weken.

Siemens[bewerken]

In de tweede helft van 1944 verschenen in het kamp werkplaatsen voor het bedrijf Siemens und Halske uit Berlijn. Het kantoor en magazijn van dit bedrijf was in het SS-gedeelte van het kamp. Voor Siemens werkten vlak voor de evacuatie van het kamp 425 gevangenen en zestien burgers.

Blaupunkt[bewerken]

In de werkplaats voor Blaupunkt werden condensatoren gewikkeld en gesoldeerd. De arbeiders kregen daarvoor een opleiding van twee weken. Er werkten 30 tot 200 personen.

Weverij[bewerken]

In de weverij werkten de mensen in twee ploegen van elk twaalf uur. Verzwakte gevangenen werden hier te werk gesteld.

Subkampen[bewerken]

Het kamp bestond op den duur in feite uit zo'n zestig subkampen, verspreid over Neder-Silezië in toenmalig oostelijk Duitsland en het nabijgelegen Sudetenland. In totaal werden bijna 125.000 mensen in Groß-Rosen gevangen gehouden. Door de zware lichamelijke arbeid in de steengroeve en de slechte behandeling qua voeding en gezondheidszorg stierven 40.000 van hen, voor het Rode Leger het concentratiekamp op 14 februari 1945 bevrijdde.

Subkamp - toenmalige naam (land) Tegenwoordige naam (land) Geocoördinaten
Aslau (DE) Osła (PL) 51.317, 15.75
Bautzen (DE) Bautzen (DE) 51.180968, 14.428116
Bernsdorf (CS) Bernartice (okres Písek) (CZ) 49.370289, 14.37747
Birnbäumel (DE) Gruszeczka (PL) 51.4738989064778, 17.1640777587891
Görlitz (DE) Görlitz (DE) 51.153139, 14.975297
Bad Warmbrunn (DE) Cieplice Slaskie Zdrój (PL) 50.870066, 15.684884
Bolkenhain (DE) Bolków (PL) 50.921559, 16.11436
Brandhofen (DE) Spohla (DE) 51.404795, 14.2678
Breslau-Lissa (DE) Wroclaw (PL) 51.11, 17.03
Breslau I und II (DE) Wroclaw (PL) 51.11, 17.03
Breslau-Hundsfeld (DE) Wroclaw (PL) 51.11, 17.03
Brieg (DE) Brzeg (PL) 50.849998, 17.469999
Brünnlitz (CS) Brněnec (CZ) 49.6234444202973, 16.5248966217041
Bunzlau I und II (DE) Boleslawiec (PL) 51.259998, 15.56
Christianstadt (DE) Krzystkowice (PL) 51.798953, 15.235579
Dyhernfurth I und II (DE) Brzeg Dolny (PL) 51.27, 16.739999
Dörnhau (Riese) (DE) Kolcach (PL) 50.6646961949819, 16.3946914672852
Erlenbusch (Riese) (DE) Olszyncu (PL) 50.717, 16.367
Falkenberg (Riese) (DE) Sokoleč (PL) 50.65, 16.46
Freiburg (DE) Świebodzice (PL) 50.86, 16.329999
Friedland (DE) Mieroszów (PL) 50.66849, 16.200605
Fünfteichen (DE) Miloszyce (PL) 51.0526176322973, 17.3134231567383
Fürstenstein (Riese) (DE) Ksiaz (PL) 52.63, 18.25
Gabersdorf (CS) Libec (CZ) 50.5857162430775, 15.9473419189453
Gablonz (CS) Jablonec nad Nisou (CZ) 50.729999, 15.159999
Gassen (DE) Jasień (PL) 51.7523272717487, 15.0107574462891
Gebhardsdorf (DE) Giebultów (PL) 50.15, 19.88
Geppersdorf (DE) Milecice (PL) 51.01559, 15.52761
Grafenort (DE) Gorzanów (PL) 50.353415, 16.568302
Grulich (DE) Kraliky (CZ) 50.080001, 16.77
Gräben (DE) Grabina/Strzegom (PL) 50.960089142779, 16.3459610939026
Großkoschen (DE) Großkoschen (DE) 51.494406, 14.064268
Grünberg II (DE) Zielona Góra (PL) 51.939998, 15.489999
Grünberg I (DE) Zielona Góra (PL) 51.939998, 15.489999
Guben (DE) Guben (DE) 51.95224, 14.714819
Halbau (DE) Iłowa (PL) 51.49683, 15.19736
Halbstadt (CS) Meziměstí (CZ) 50.619998, 16.25
Hartmannsdorf (DE) Miloszow (PL) 51.0055460846572, 15.2485084533691
Hirschberg (DE) Jelenia Góra (PL) 50.909999, 15.729999
Hohenelbe Vrchlabí (CZ) 50.619998, 15.609999
Kaltwasser (Riese) (DE) Zimna Wódka (PL) 50.433, 18.317
Kamenz (DE) Kamenz (DE) 51.268215, 14.09391
Kittlitztreben (DE) Kotlicki Trebin (PL) 51.38, 15.6
Klein-Radisch (DE) Klein-Radisch (DE) 51.342024, 14.645495
Kleinschönau / Zittau (DE) Sieniawka (PL) 50.8972949294088, 14.8447608947754
Kratzau (CS) Chrastava (CZ) 50.819999, 14.97
Kurzbach (DE) Bukowice (powiat Milicki) (PL) 51.3956980631563, 17.3681831359863
Kunnerwitz (DE) Kunnerwitz (DE) 51.1179364451665, 14.9362993240356
Landeshut (DE) Kamienna Góra (PL) 50.79, 16.03
Langenbielau I (DE) Bielawa (PL) 50.689998, 16.61
Langenbielau II (DE) Bielawa (PL) 50.689998, 16.61
Lärche (Riese) (DE) Glinica (PL) 50.733, 16.333
Lauban (DE) Giebultow (PL) 50.15, 19.88
Libau (DE) Lubawka (PL) 50.70697, 15.99748
Ludwigsdorf (DE) Bojanice (PL) 50.7772869007486, 16.5024948120117
Mittelsteine (DE) Scinawka Srednia (PL) 50.52, 16.5
Märzbachtal (Riese) (DE)  ? (PL) 50.6800901249347, 16.4125442504883
Merzdorf (DE) Marciszów (PL) 50.8451884330723, 16.0269927978516
Morchenstern (CS) Smržovka (CZ) 50.740001, 15.239999
Niederoderwitz (DE) Niederoderwitz (DE) 50.9523712294541, 14.7244262695312
Niesky (DE) Niesky (DE) 51.2962760949399, 14.8219299316406
Neusalz an der Oder (DE) Nova Sol (PL) 51.810001, 15.71
Neuhammer (DE) Nowa Kuznia (PL) 51.393100666418, 15.8197975158691
Ober Altstadt (CS) Horní Staré Mesto / Trutnov (CZ) 50.569999, 15.899999
Oberwüstegiersdorf (Riese) (DE) Gluszyca Gorna (PL) 50.66, 16.38
Peterswaldau (DE) Pieszyce (PL) 50.720001, 16.59
Parschnitz (CS) Trutnov (CZ) 51.2962760949399, 14.8219299316406
Reichenau (CS) Rychnov u Jablonce nad Nisou (CZ) 50.6849302821149, 15.1480865478516
Rennersdorf (DE) Rennersdorf (DE) 51.0182633534823, 14.7887992858887
Rauscha (DE) Ruszów (PL) 51.412793, 15.17469
Sackisch (DE) Zakrze (PL) 50.43333, 16.25
Schatzlar (CS) Žacléř (CZ) 50.6644785767519, 15.9087181091309
Schlesiersee (DE) Slawa (PL) 51.882271, 16.078831
St. Georgenthal (CS) Jiřetín pod Jedlovou (CZ) 50.9947431179034, 14.5661544799805
Säuferwassertal des Baches Klobia (Riese) / Kaltwasser (DE) Zimna (PL) 50.433, 14.317
Tannhausen und Zentralrevier (Riese) (DE) Jedlinka (PL) 50.7, 16.37
Treskau (DE) Owińska (PL) 52.51, 16.98
Waldenburg (DE) Wałbrzych (PL) 50.779998, 16.28
Weißwasser / Lausitz (DE) Weißwasser (DE) 51.502306, 14.634685
Weißwasser / Mähren (DE) Bila Voda (CZ) 50.0200937192332, 16.7460823059082
Wiesau (DE) Laka (PL) 51.2992814807878, 15.5706310272217
Wolfsberg / Wüstewaltersdorf (Riese) (DE) Walim (PL) 50.6981973660456, 16.4417266845703
Wüstenröhrsdorf (Gräfisch-Röhrsdorf) (DE) Rędziny (powiat Częstochowski) (PL) 50.68, 19.86
Wüstewaltersdorf (Riese) (DE) Walim (PL) 50.6981973660456, 16.4417266845703
Wüstegiersdorf (Riese) (DE) Głuszyca (PL) 50.66, 16.38
Zillerthal-Erdmannsdorf (DE) Mysłakowice (PL) 50.85, 15.77

Literatuur[bewerken]

Er zijn twee boeken van Nederlanders met een verslag over hun verblijf in Groß-Rosen in 1942:

  • W.L. Harthoorn, Verboden te sterven. (communist en NN-gevangene)
  • J. Teunissen, Mijn belevenissen in de Duitse concentratiekampen. (lid van De Geuzen, geen NN-gevangene)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties