Groei (fysiologie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Groei en ontwikkeling is het proces van toename van de grootte en de complexiteit van organismen.

Invloeden[bewerken]

Sommige invloeden komen van buiten, zoals voeding, ziekte en klimaat. Echter, de meeste factoren die bepalend zijn voor de groei komen van binnenuit.

Bij mensen, dieren en planten zijn de belangrijkste daarvan genetisch bepaald. Het gaat hierbij vooral om het aantal hormonen en groeifactoren dat kan worden geproduceerd. We weten op dit moment nog niet zoveel over de hormonen die voor de geboorte de groei bepalen, maar wel over hun invloed op de groei na de geboorte.

Het model van Maslow geeft de motivatiefactoren aan.

Groei bij de mens[bewerken]

Hormonen[bewerken]

De hormonen zorgen via de bloedbaan voor de algemene groeicontrole. Ze werken door het hele lichaam. Van deze hormonen zijn de groeihormonen, de schildklierhormonen en de geslachtshormonen de belangrijkste.

Groeihormonen[bewerken]

Het groeihormoon wordt gemaakt in de hypofyse. Dat is een zakvormige uitstulping onderaan de hersenen. Groeihormoon wordt niet gelijkmatig geproduceerd, maar juist in korte uitbarstingen. Wanneer men overdag stilzit, wordt er maar weinig groeihormoon gemaakt. De uitbarstingen van de productie van groeihormoon vinden plaats bij lichaamsbeweging en stress en ongeveer twee uur na het inslapen. De afgifte van groeihormoon wordt geregeld in de hersenen door twee stoffen: growth hormone releasing factor en somatostatine. Ze komen via speciale bloedvaten in de hypofyse. Growth hormone releasing factor heeft als functie het stimuleren van de afgifte, terwijl somatostatine de afgifte juist afremt. Groeihormoon heeft maar op een paar soorten cellen een groeistimulerende werking. De belangrijkste functie is het stimuleren van de aanmaak en afgifte van groeifactoren. Tegenwoordig wordt groeihormoon ook geproduceerd door genetische manipulatie, waardoor veel meer medisch gebruik voor allerlei doeleinden mogelijk is. Bij kinderen met een groeiachterstand wordt groeihormoon bijvoorbeeld soms toegediend als medicijn.

Schildklierhormonen[bewerken]

Met de schildklierhormonen worden de hormonen thyroxine (T4) en tri-jodothyronine (T3) bedoeld. Zij zorgen voor de hoeveelheid energie die verbruikt wordt terwijl het lichaam rust. Alle lichaamsfuncties, dus ook de groei, zijn hiervan afhankelijk. Ook hebben de hormonen veel invloed op de rijpingsprocessen. Bijvoorbeeld op het rijpen van de hersenen, wanneer deze het snelst groeien. Als er een tekort is aan schildklierhormoon, worden bepaalde hersenfuncties definitief gestoord, wat betekent dat de kinderen zwakzinnig worden en motorische stoornissen krijgen. Verder hebben de hormonen invloed op de botontwikkeling. Wanneer er te weinig schildklierhormoon is, blijft de botrijping achter. Omdat een tekort ernstige gevolgen kan hebben, probeert men daar zo snel mogelijk achter te komen door middel van de hielprik vlak na de geboorte.

Geslachtshormonen[bewerken]

In relatie tot de groei zijn de belangrijkste geslachtshormonen testosteron en oestradiol. Beide hebben een positieve invloed op de groei, maar meer nog op de botrijping. Als een kind op een lage leeftijd veel geslachtshormonen aanmaakt, zal het kind in eerst instantie harder groeien dan normaal. De groei zal echter, door een snellere rijping van het bot, veel vroeger stoppen, zodat de uiteindelijke lengte toch redelijk klein blijft. Oestradiol heeft nog een belangrijke eigenschap: bij een grote hoeveelheid remt het juist de groei. Daarom wordt het wel eens toegepast bij meisjes die erg lang dreigen te worden.

Groeifactoren[bewerken]

Groeifactoren zijn proteïnen die door bepaalde cellen worden gemaakt en afgegeven. Ze hebben meestal in de directe omgeving hun effect op andere cellen. Soms worden ze echter door de bloedstroom meegevoerd en belanden ze op een grotere afstand. De studie van de groeifactoren is nog niet zo lang geleden begonnen, daarom is er nog niet zoveel over bekend.