Grove den

Grove den
	Grove den of Pijnboom
	Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (Planten)
Stam:	Embryophyta (Landplanten)
Klasse:	Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade:	Naaktzadigen
Orde:	Coniferales (Coniferen)
Familie:	Pinaceae (Dennenfamilie)
Geslacht:	Pinus (Den)
	Soort
	Pinus sylvestris; L. (1753)
	Naalden en kegels
Portaal	Biologie

De grove den (Pinus sylvestris) is een een soort van het geslacht Den uit de dennenfamilie (Pinaceae). De grove den wordt ook wel 'pijnboom' genoemd. Een vliegden is een door natuurlijke uitzaaiing verspreide grove den.

Oorsprong [bewerken]

De boom was in Nederland inheems op hoogveen, maar door veenafgravingen en ontginningen zijn de inheemse bomen verdwenen. Later is de grove den in Nederland veel aangeplant op de arme zandgronden uit buitenlands zaad. Het omstreeks 1515 aangelegde Mastbos is het oudste in Nederland aangeplante bos met onder meer de grove den. Vanaf de 19e eeuw zijn heidevelden en zandverstuivingen, vooral op de Veluwe ermee beplant. Het hout werd vooral voor het stutten van de gangen in de Nederlandse kolenmijnen gebruikt.

Kenmerken [bewerken]

De bladen van de den zijn naaldvormig en staan op korte loten. De naalden staan twee aan twee. De den heeft ook lange loten met verspreid staande naalden. Deze loten zorgen voor de lengtegroei. De grijsgroene naalden zijn gedraaid en kunnen tot 8 cm lang worden.

De den is van een spar te onderscheiden doordat de naalden bij de den bij elkaar staan en bij de spar afzonderlijk: ze staan daar verspreid op de lange loten. Ook heeft de den ronde en de spar platte, driehoekige of vierhoekige naalden.

De grove den kan 25-35 m hoog worden en heeft een penwortel, waarmee ook uit grotere diepte water opgenomen kan worden. Bij de bosbouw wordt de grove den na 80 tot 120 jaar gekapt. De bomen kunnen echter veel ouder worden. In Zweden staat een zevenhonderdjarige boom.^[1]

Eind mei 2006 is een van de oudste dennen in Nederland, de tussen de 355 tot 405 jaar oude boom bij Wolfheze achter het Hotel Wolfheze, omgevallen. De boom heeft een stamomtrek van 430 cm.^[bron?]

Jonge bomen hebben een kegelvormige kroon. Oudere bomen hebben een meer schermvormige kroon en een lange stam. De onderste takken zijn afgestorven en zitten deels nog aan de stam vast. De jonge bast aan de top van de boom is glad en grijsgeel van kleur. Op oudere leeftijd wordt er een ruwe plaatvormige schors gevormd. De plaatjes van de schors zijn vrij klein.

De jonge kegels zijn groen en kleuren later donkergrijsbruin. De kegels kunnen tot 7 cm lang worden en zitten twee aan twee of in groepjes aan kromme steeltjes.

Voorkomen [bewerken]

De grove den is een pionier, die goed groeit op droge voedselarme gronden, in Nederland met name op de droge zandgronden. Tussen 2001 tot 2006 zijn door Alterra de inventarisaties verricht voor de vijfde bosstatistiek van Nederland. Hieruit bleek dat maar een derde van het Nederlandse bos bestaat uit aanplant van grove den. Dat komt in totaal neer op 1049 km².

De grove den is algemeen in Europa. Met name in de koudere regionen, zoals Scandinavië, gedijt de grove den goed. In het hooggebergte groeit hij tot op een hoogte van ongeveer 2000 meter. De boom komt voor in vrijwel geheel Europa; Engeland/Ierland en de westkust van Frankrijk uitgezonderd, evenals Zuid-Spanje en ten zuiden van de Alpen. Vervolgens algemeen in Centraal-Azië beneden de boomgrens tot aan het voorgebergte van de Himalaya en Noord-China.

Plantengemeenschap [bewerken]

De grove den is een kensoort voor het verbond van de naaldbossen (Dicrano-Pinion).

Toepassingen [bewerken]

Timmerhout van de grove den wordt 'grenen' genoemd.

Van oudsher is de boom een belangrijke leverancier van terpentijnolie, hars en teer. Terpentijnolie wordt gebruikt bij het schilderen om de verf te verdunnen.

Noord-Europese colofonium wordt gewonnen uit de hars van de grove den.

In Nederland is de grove den vooral in de 19e eeuw aangeplant op arme zandgronden als mijnhout en om de zandverstuivingen, die waren ontstaan door overbegrazing van de heide, tegen te gaan.