Gustaaf II Adolf van Zweden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gustaaf II Adolf
1594-1632
Attributed to Jacob Hoefnagel - Gustavus Adolphus, King of Sweden 1611-1632 - Google Art Project.jpg
Koning van Zweden
Periode 1611-1632
Voorganger Karel IX
Opvolger Christina
Vader Karel IX van Zweden
Moeder Christina van Holstein-Gottorp
Dynastie Huis Wasa

Gustaaf II Adolf (Stockholm, 9 december 1594 – bij Lützen, 6 november 1632), ook wel genoemd Gustaaf Adolf de Grote of de Leeuw van het Noorden, was koning van Zweden van 1611 tot aan zijn dood in 1632. Hij was de zoon en opvolger van Karel IX van Zweden en van Christina van Holstein-Gottorp en de vader van koningin Christina.

Leven[bewerken]

Op 15-jarige leeftijd hield Gustaaf Adolf zijn eerste troonrede en hij werd twee jaar later mondig en volwassen verklaard. Al in 1612 benoemde hij de bekwame diplomaat Axel Oxenstierna als minister. Hij voerde hervormingen in zijn leger door, met als gevolg dat tijdens het Twaalfjarig Bestand veel huursoldaten vanuit de Nederlandse Republiek naar Zweden trokken. Hij stichtte in 1621 de stad Göteborg om de Denen en de Hanzesteden een voet dwars te zetten. In de beginjaren werden een aantal Hollanders als burgemeester benoemd. Gustaaf Adolf had een talenknobbel en sprak vloeiend Duits en naar verluidt ook Latijn. In 1632 richtte hij in het veroverde Estland de universiteit van Tartu op.

Gustaaf Adolf voerde een expansieve buitenlandse politiek en won oorlogen tegen Denemarken, het Tsaardom Rusland en Polen. Hij was een militair genie en bewonderaar van Maurits van Oranje, wiens innovaties hij goed bestudeerde. De Zweedse troepen waren goed getraind en daarmee kon hij het 'keermars' systeem van Maurits verder perfectioneren[1]. Vooral daardoor konden de Zweedse troepen drie keer zo snel schieten als hun tegenstanders. Bovendien beschikte Gustaaf Adolf over relatief veel lichte kanonnen. De Amsterdamse koopman Louis de Geer, die zich op mijnbouw in Zweden had toegelegd, verdiende schatten met de bewapening van zijn leger. De Geer leende geld aan de adel en de koning, pachtte mijnen en bezat een wapen- en messingfabriek en een scheepswerf in Norrköping. In 1629 probeerde hij op advies van Isaac Massa de graanhandel op Rusland te monopoliseren.

Gustaaf Adolf was een van de hoofdrolspelers in de Dertigjarige Oorlog en wierp zich in de strijd voor de protestantse zaak en dus tegen de Habsburgers. Eerst op 6 juli 1630 landden zijn troepen in Pommeren. Hij veroverde Frankfurt am Main met de hulp van Alexander du Puy en bedreigde Augsburg. Gustaaf Adolf overwon Tilly in de slag bij Breitenfeld (1631), maar moest het onderspit delven in de strijd tegen de Habsburgse troepen onder Wallenstein. Hij raakte gescheiden van zijn troepen in de Slag bij Lützen (1632) en sneuvelde daar. Zijn weduwe vertrok in 1640 uit Zweden.

Het oorlogsschip Vasa, dat Gustaaf Adolf had laten bouwen, zonk al bij zijn eerste vaart in 1628 in de haven van Stockholm, waar het pas in de jaren vijftig van de 20e eeuw werd geborgen.

Huwelijk en kinderen[bewerken]

Gustaaf Adolf in de slag bij Lützen (1632) door Jan Asselijn

Gustaaf Adolf huwde in 1620 met Maria Eleonora van Brandenburg (1599-1655), een dochter van keurvorst Johan Sigismund. Uit het huwelijk werden twee kinderen geboren:

Christina Augusta (1623-1624)
Christina (1626-1689), koningin van Zweden

Had een buitenechtelijke zoon bij Magdalena (Grietje) Slots, zijn Nederlandse maîtresse: Gustaaf Graaf van Wasaborg (1616- (Wildeshausen) 1653).

Gustaaf II Adolf van Zweden was ridder in de Jehova-orde.

Referenties[bewerken]

  1. Israel, J.I., De Republiek 1477-1806, p.300