Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf HSL Zuid)
Ga naar: navigatie, zoeken
HSL-Zuid / HSL 4
Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen op de kaart
Totale lengte 147 km
Spoorwijdte 1435 mm
Aangelegd door Infraspeed en Infrabel
Begin aanleg oktober 2000
Geopend 15 juni 2009: Antwerpen-Centraal - Brecht
7 september 2009: Amsterdam - Rotterdam
13 december 2009: Amsterdam - Antwerpen-Centraal
Huidige status in gebruik
Geëlektrificeerd 2006 (25.000 volt)
Aantal sporen 2
Baanvaksnelheid 300 km/h
Beveiliging of treinbeïnvloeding ETCS
Treindienst door HSA en NMBS
Schiphol - Antwerpen-Berchem
tSTR uit Amsterdam Centraal en uit Weesp
tBHF 15 Schiphol
TUNNELe
STR
19
47,7
Hoofddorp geen HSL-stop
STRqABZglrKDSTr naar Leiden; opstelterrein Hoofddorp
KMW Begin HSL-deeltraject 1
AKRZo 39,6 A44
WTUNNEL Aquaduct Ringvaart
van de Haarlemmermeer
AKRZo 32,0 A4
TUNNELa 29,3 Boortunnel Groene Hart
tWSTR Onder de Oude Rijn
tKRZ Onder Leiden – Woerden en N11
TUNNELe 22,6
AKRZo 15,5 A12
KRZo 15,5 Viaduct over Den Haag – Gouda
mKRZu 6,4 RandstadRail, metrolijn  E 
TUNNEL1
5,2
2,8
Spoortunnel Zestienhoven
AKRZo 2,6 A20
KRZu 1,6 Verbindingsboog Schiedam – Utrecht
KMW
0,0
0,0
Einde HSL-deeltraject 1
ABZdg van Hoek van Holland en Den Haag; van Utrecht
BHF
0,0
0,0
Rotterdam Centraal
TUNNELa 1 Willemsspoortunnel
tBHF 2 Rotterdam Blaak
geen hst-stop
tWSTR Onder Nieuwe Maas
TUNNELe
BHF 4 Rotterdam Zuid
geen hst-stop
BSicon .svgvSTRa{{{3}}}
BSicon .svgvSTR-ABZglvSTR+r-
BSicon .svgvSTR-BHFvSTR- 7 Rotterdam Lombardijen
geen HSL-stop
STRrgvKRZuvSTRr- Wisseling links/rechts verkeer
STRvSTRlfSTRq naar Dordrecht
KRZuKRZuBSicon .svg Rotterdam – Zevenaar
Betuweroute, alleen goederen
STRlfABZlg{{{3}}}
KMW Begin HSL-deeltraject 2
AKRZu A15
TUNNELa Kap van Barendrecht
bovengronds, geen HSL-stop
TUNNELe
WBRÜCKE 11,8 Brug over het Waaltje
WBRÜCKE 13,5 Brug over de Devel
WTUNNEL
15,7
17,0
Tunnel onder de Oude Maas
STR
TUNNELa
tWSTR
24,3
25,9
Tunnel onder Dordtsche Kil en A16
TUNNELe
WASSERrgWBRÜCKEaWASSERlg
26,7
27,8
Brug Hollandsch Diep
WASSERlfWBRÜCKEeWASSERrf <<Brug Hollandsch Diep
KRZo 28,3 Viaduct over industriespoor Moerdijk alleen goederen
STR 30,7 Lage Zwaluwe
geen HSL-stop
KRZo 31,9 Roosendaal – Lage Zwaluwe
ABZlf 34 naar Breda
AKRZu 36,1 A59
WBRÜCKE 37,0 Brug over de Mark
KRZo 42,5 Roosendaal – Breda
ABZrg 42,7 uit Breda
WBRÜCKE 47,0 Brug over de Aa of Weerijs
AKRZu 50,0 A16 en A58
GRENZE
54,5
35,9
Staatsgrens Nederland/België
BHF 19,7 Noorderkempen
WBRÜCKE Dijk door de E10-waterplas
BRÜCKE1 N1
BRÜCKE1 N11
AKRZu A12
KRZu spoorlijn 27A
KMW Einde HSL-deeltraject 2
vSTRlg
48,1
0,0
Y Luchtbal spoorlijn 12 van Roosendaal
vÜWBl
vÜST
vBHF Antwerpen-Luchtbal
(lokale hst-stop)
vWBRÜCKE Brug over het Albertkanaal
vBRÜCKE N1
BSicon .svgvSTR-ABZglSTRlg
BSicon .svgvTUNNELaLUECKE 45,6 Boortunnel Antwerpen
BSicon .svgtvSTRSTR
BSicon .svgtvBHFLUECKE 43,5 Antwerpen-Centraal
(niveau -2)
BSicon .svgvTUNNELeSTR
BSicon .svgvÜSTrLUECKE uit Antwerpen-Centraal (niveau 1/-1)
BSicon .svgvSTR-ABZgl+lSTRrf uit spoorlijn 12
vBHF 41,6 Antwerpen-Berchem
geen hst-stop
vSTR naar Brussel (spoorlijn 25)
Omliggende Europese hogesnelheidsnetwerk.
HSL-Zuid bij Lage Zwaluwe.
Thalys op de HSL bij Nieuw-Vennep.
Doorgaand spoorviaduct bij Bleiswijk.
HSL 4 in aanleg ter hoogte van het verkeersknooppunt Antwerpen-Noord.
HSL-Zuid over de A4.
HSL nabij Rotterdam.
Infrastructuur van de HSL-Zuid in Zoetermeer.

De Hogesnelheidslijn Schiphol – Antwerpen, bestaande uit de HSL-Zuid in Nederland en de HSL 4 (of HSL-Noord, Spoorlijn 4) in België, is de voor hoge snelheden geschikte spoorlijn die Schiphol met Antwerpen verbindt via Rotterdam en langs Breda. De lijn is tussen 2000 en 2006 aangelegd en het eerste deel (tussen Antwerpen en Noorderkempen) werd op 15 juni 2009 geopend. Op 7 september 2009 startte de treindienst tussen Amsterdam en Rotterdam en op 13 december 2009 werd de gehele lijn in gebruik genomen, behalve de aftakking naar station Breda, die op 3 april 2011 volgde.

De spoorlijn is onderdeel van de internationale verbinding ParijsAmsterdam en krijgt ook een belangrijke rol voor binnenlands vervoer. De treinen maken tussen Amsterdam en Hoofddorp, tussen Rotterdam Centraal en Barendrecht en tussen Antwerpen-Berchem en Brussel Zuid gebruik van bestaand spoor. In Antwerpen is tussen Antwerpen-Luchtbal en Berchem een nieuwe Noord-Zuidverbinding in dienst gesteld. Deze wordt gebruikt door de HSL-treinen.

De stations zijn Schiphol, Rotterdam Centraal, Noorderkempen, Antwerpen-Luchtbal en Antwerpen-Centraal, met aan de aftakking Station Breda.

Over de HSL-Zuid rijdt tussen Amsterdam en Brussel de Thalys met een maximumsnelheid van 300 km/u en de Fyra van HSA met een maximumsnelheid van 250 km/u. Vanaf april 2013 staat een Fyra-dienst Breda - Noorderkempen - Antwerpen gepland. Deze datum is inmiddels uitgesteld vanwege de aanhoudende problemen met de treinstellen van het type V250.

Op de HSL-Zuid/HSL 4 wordt net als op de Betuweroute en de overige hogesnelheidslijnen in België en Frankrijk gebruikgemaakt van 25 kV wisselspanning op de bovenleiding, in tegenstelling tot de 1500 V gelijkspanning van het Nederlandse spoorwegnet of de 3000 V gelijkspanning van het Belgische spoorwegnet.

Geschiedenis[bewerken]

Al in 1973 werd door het kabinet-Den Uyl gesproken over een HSL-spoorlijn in Nederland. Het duurde tot 1988 tot de NS drie HSL-projecten opstartte namelijk de HSL-Zuid, HSL-Oost, en HSL-Noord (Zuiderzeelijn).

De hsl was van oorsprong een project van de N.V. Nederlandse Spoorwegen. De HSL-Zuid maakte deel uit van het Rail 21-plan van de NS. Het eerste kabinet-Kok gaf echter geen goedkeuring aan dat plan, en de meeste andere projecten eruit zijn uitgesteld of geannuleerd.

Tracé[bewerken]

Parijs – Brussel[bewerken]

De verbinding van Parijs naar Amsterdam heet in Frankrijk LGV Nord. Deze passeert ten oosten van Rijsel de Frans-Belgische grens. In België gaat de lijn over in HSL 1 (ook bekend als de Belgische HSL-Zuid) die van de grens tot Brussel loopt.

HSL 4: Brussel – Belgisch-Nederlandse grens[bewerken]

De totale lengte is 87 km, verdeeld over 3 secties.

De eerste sectie betreft de verbinding Brussel – Antwerpen; deze bestaat uit het aangepaste klassieke net, waar de baanvaksnelheid 160 km/h is.

De tweede sectie betreft de Antwerpse Noord-Zuidverbinding, met een geboorde spoortunnel van 3,8 km tussen Antwerpen-Berchem en het Damplein. Vooral in het oog springend zijn de werken in Antwerpen-Centraal, een kopstation, dat nu voor de nieuwe HSL van aard is veranderd: het is deels een doorgangsstation geworden, met een aparte ondergrondse sectie voor de hogesnelheidstrein. Gezien het beschermde karakter van de stationsoverkapping en van de gevel van het stationsgebouw, en gezien het feit dat men midden in het stadscentrum een tunnel moest graven, bracht dit heel wat moeilijkheden met zich mee.

En dan is er de eigenlijke HSL 4 over een afstand van 35,2 km tot de Belgisch-Nederlandse grens. Met de aanleg van deze lijn werd begonnen in oktober 2000, zodat uiterlijk 2007 een hogesnelheidsverbinding van 300 km/h met Amsterdam geëxploiteerd zou kunnen worden.

Vanaf Antwerpen volgt de hogesnelheidslijn het traject langs de A1-E19 Antwerpen – Breda, en loopt hij door de districten Merksem en Ekeren en de gemeenten Schoten, Brasschaat, Brecht, Wuustwezel en Hoogstraten. De NMBS had de HSL 4 liever naar Roosendaal laten lopen, maar de Nederlandse overheid wilde de lijn liever bundelen met de snelweg om extra landschapsdoorsnijding zo veel mogelijk te voorkomen en bij Breda een aftakking te kunnen maken. Daarom heeft de Nederlandse overheid voor 823 miljoen gulden (ongeveer € 370 miljoen[1]) meebetaald aan het langere tracé in België langs de autosnelweg Antwerpen – Breda. Bij de aanleg is rekening gehouden met de rijke archeologische vondsten die reeds bekend waren op dit traject. Er werden dan ook verschillende nieuwe vindplaatsen gelokaliseerd, die in hoog tempo onderzocht zijn.

Het klassieke verkeer maakt richting Kempen ook gebruik van deze lijn, maar dan met 160 km/h. In Brecht werd daarvoor het station Noorderkempen gebouwd, met aansluiting op de bussen van De Lijn. Op 15 juni 2009 is de IR-verbinding tussen Antwerpen-Centraal, Luchtbal en Noorderkempen in gebruik genomen.

Belgisch-Nederlandse grens – Rotterdam[bewerken]

Langs de grensovergang Hazeldonk wordt de Belgisch-Nederlandse grens gepasseerd en begint de Nederlandse HSL-Zuid, die tot de Moerdijkbruggen eveneens de autosnelweg E19 (hier de A16) volgt. Breda is met aftakkingen in beide richtingen op deze HSL-Zuid aangesloten. Bij Moerdijk is voor de HSL een nieuwe brug over het Hollandsch Diep gebouwd, die overgaat in een tunnel onder de Dordtsche Kil. De HSL passeert op maaiveld de Hoeksche Waard en gaat met een tunnel onder de Oude Maas door. Bij Barendrecht ligt de lijn gebundeld met de bestaande spoorlijn en de Betuweroute. Hier zijn in totaal negen sporen naast elkaar die, ter bescherming van de omgeving, in een overkapping gebouwd zijn. In Rotterdam-Zuid takt de lijn aan op de bestaande Willemspoortunnel om vervolgens over bestaande sporen Rotterdam Centraal aan te doen.

Op het gedeelte van de hogesnelheidslijn ten zuiden van Rotterdam wordt, zoals gebruikelijk is in België, links gereden, ook op het Nederlandse gedeelte. De hogesnelheidstreinen uit het zuiden kruisen bij de aansluiting op de bestaande spoorlijn via een fly-over de sporen in tegenrichting van beide lijnen, waarbij de trein overgaat van links naar rechts rijden. (Ten noorden van Rotterdam wordt volgens Nederlands gebruik rechts gereden.)

Rotterdam – Schiphol – Amsterdam[bewerken]

Ten noorden van Rotterdam Centraal gaat de lijn weer verder over nieuwe sporen. De lijn gaat door de tunnel Rotterdam-Noordrand. Vervolgens loopt de lijn in een verdiepte ligging langs Bergschenhoek en over het spoorviaduct Bleiswijk langs Bleiswijk en Zoetermeer. Bij Benthuizen gaat het tracé over in de boortunnel Groene Hart, die bij Hoogmade weer boven komt. Vervolgens wordt de A4 gevolgd. Tussen Nieuw-Vennep en Hoofddorp sluit de HSL-Zuid aan op de Schiphollijn; van hier af rijden de hogesnelheidstreinen verder over bestaande sporen naar Schiphol en station Amsterdam Centraal.

De scherpste boog in het tracé ligt bij Rijpwetering. Hier is een boogstraal van 4.250 meter en rijden de treinen met aangepaste snelheid.

Voor het te kiezen tracé tussen Rotterdam en Schiphol was er een patstelling ontstaan tussen het Groene-Harttracé en de zogenaamde Bos-variant, bedacht door Willem Bos. De Bos-variant bestond uit bundeling van de hsl met de bestaande autosnelwegen A4 en A13. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat had het tracé door het Groene Hart ontwikkeld, maar het Ministerie van VROM had zich uitgesproken voor de Bos-variant. Uiteindelijk is het Groene-Harttracé uitgevoerd maar om de nadelen voor het milieu te beperken werd het tracé tussen Hazerswoude en Hoogmade als boortunnel uitgevoerd. Deze Groene Harttunnel ligt onder de weilanden en wordt soms ook wel gekscherend de 'koeientunnel' genoemd. Tijdens de proeffase van de HSL was het nog niet mogelijk om op snelheid door deze tunnel te rijden, omdat het er stoffig was door bouwafval, zodat het zicht beperkt was.

Aanleg en onderhoud[bewerken]

De betonnen onderbouw en kunstwerken van de HSL-Zuid werden niet aangelegd in opdracht van ProRail maar van Rijkswaterstaat door verschillende consortia van bouwbedrijven. De betonplaten zijn bijna overal onderheid en worden dan ook zettingvrije platen genoemd.

De HSL-Zuid is de grootste Publiek-Private Samenwerking (PPS) die de Nederlandse overheid ooit is aangegaan. Zo is het consortium Infraspeed, bestaande uit de koninklijke BAM Groep, Siemens en Fluor, gecontracteerd voor het ontwerp en aanleg van de bovenbouw: de rails, de bovenleiding, de geluidsschermen, de treinbeheersing en de communicatiesystemen. Het overgrote deel van de lijn is voorzien van ballastloos spoor, ook wel Rheda spoor genoemd. Na voltooiing van alle bouwwerkzaamheden is het spoorbeheer van de HSL overgegaan naar ProRail. Voor de uitvoering van het onderhoud van de HSL blijft Infraspeed tot en met het jaar 2030 verantwoordelijk. Siemens installeert de ETCS voor het Nederlandse gedeelte (Alcatel voor België).

Vraagteken Er wordt getwijfeld aan de feitelijke juistheid van het volgende gedeelte

Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.

Seinbeveiliging[bewerken]

Er wordt ETCS Level 2 standaard gereden. In Nederland kan in noodgevallen een baanvak op Level 1 (160 km/h) geschakeld worden, in België bepaalt de trein zelf onder welk ETCS-level (2 of 1, beide aan 300 km/h) hij rijdt. Daarom kan het Belgisch treinstel MS08, die enkel uitgerust is met Level 1, niet in Nederland doorrijden tot Breda, maar kan wel ingezet worden voor de pendeldienst naar Noorderkempen.

Exploitatie[bewerken]

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
900 Intercity direct Amsterdam CentraalSchipholRotterdam CentraalBreda Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
1000 Intercity direct Amsterdam CentraalSchipholRotterdam Centraal Sinds 7 oktober 2013 tweemaal per dag per richting om treinserie 900 tussen Amsterdam en Rotterdam in de spits te ontlasten. Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
9300 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchipholRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-ZuidParis Nord
Treintype Verbinding Dienstregeling
IR s (MS08) treinstellen Noorderkempen - Antwerpen-Centraal Dagelijks: 1x uur, maar met uitval van 2 diensten in de daluren.

Het treinstel verblijft dan iets meer dan een uur in het station Noorderkempen.

Voor de exploitatie van het Nederlandse deel van de HSL heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat een openbare aanbesteding gehouden. Op aandringen van de Tweede Kamer mocht NS als eerste exclusief een bod doen. Dat bod werd gedaan in september 1999. Het omvatte echter veel meer dan was gevraagd: behalve alleen het gevraagde binnenlands vervoer werd ook een bod gedaan op het internationale vervoer. Daarnaast bevatte het doorgaande diensten op het bestaande net. Het bod werd door de minister afgewezen en er volgde een nieuwe aanbesteding, nu voor al het vervoer op de lijn, tot de grens; er mochten nu ook andere partijen meedoen. De biedingen kwamen uit in mei 2001.

Het ministerie was echter ontevreden over de meeste inzendingen en vond met name dat de concessie meer geld moest opbrengen - er was immers veel geld uitgegeven aan de aanleg van de infrastructuur. De hernieuwde aanbestedingsronde werd gewonnen door High Speed Alliance (HSA), een samenwerkingsverband van de NS en KLM. Deze kreeg van 1 juli 2009 tot 1 juli 2024 het alleenrecht om het treinvervoer over de HSL-Zuid te verzorgen tot aan de Belgische grens, in ruil voor een concessievergoeding van € 166,5 miljoen per jaar (prijspeil 2010). In het Memorandum van Overeenstemming van 18 december 2008, gesloten tussen de Staat, NS en HSA is een uitstel van betaling hiervan voor HSA overeengekomen gedurende een periode van drie tot maximaal vier jaar.[2]

De concessie werd overigens door een onafhankelijk bureau niet meer dan 60 miljoen euro per jaar waard geacht. Een op 18 juni 2011 gepubliceerd onderzoek van NRC Handelsblad bevestigt dat er in de aanbestedingsprocedure veel te hoog is geboden en dat er grote misverstanden waren tussen de NS en het ministerie van Verkeer en Waterstaat.[3] Door de veel te hoge uitgaven voor de NS ten opzichte van de lager dan ingeschatte inkomsten is het project Fyra in 2011 in financiële problemen gekomen.[4]

De plannen van HSA zijn dus soberder ten opzichte van de oorspronkelijke plannen van de NS. Zo zullen geen doorgaande hogesnelheidstreinen naar Eindhoven rijden. Ook zal HSA een hoger tarief hanteren dan de NS om de concessie te kunnen betalen. HSA zal, in de vorm van Fyra, een eigen productformule hanteren voor de verbindingen van Amsterdam naar Rotterdam, Breda en Brussel alsmede voor de oorspronkelijk geplande verbinding Den Haag – Breda – Brussel. Voor de verbinding naar Parijs zal HSA de Thalys-formule voortzetten.

HSA is alleen exploitant van het Nederlandse deel van de lijn. Voor de internationale verbindingen moet worden samengewerkt met NMBS en SNCF. De samenwerking tussen HSA, NMBS en SNCF zal uitgevoerd worden door specifieke samenwerkingsverbanden met een gezamenlijk commercieel beleid en product, zoals de "Thalys". In Europa zijn internationale treindiensten opengesteld voor concurrentie en in principe moet de hogesnelheidslijn opengesteld worden voor andere exploitanten. HSA heeft alleen het monopolierecht op Nederlandse binnenlandse diensten. In de toekomst zullen echter ook concurrerende internationale treindiensten het recht krijgen om binnenlandse reizigers te vervoeren (cabotage recht).

Op 16 november 2011 maakte minister Melanie Schultz van Haegen bekend dat de HSL-Zuid weer € 300 miljoen duurder is geworden. Dit als gevolg van de sterk tegenvallende inkomsten uit het reizigersvervoer. Door de scheve verhouding tussen de geboden kwaliteit en de (te hoge) toeslag die moet worden betaald kiezen maar weinig reizigers voor gebruik van de HSL-Zuid. De Fyra dreigt nu failliet te gaan, wat een strop van € 2,4 miljard zou opleveren. Door het voorstel om toch gewone Intercitytreinen op deze lijn toe te laten, wordt het vervoer groter, maar zijn de inkomsten kleiner dan begroot. Het verschil wordt begroot op € 300 miljoen, goedkoper dan een strop van € 2,4 miljard bij ongewijzigd beleid. In deze formule zou de KLM uittreden uit de HSA en de HSL-Zuid een integraal onderdeel worden van het landelijke spoorwegnet, zoals dat ook gebruikelijk is in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk, waar de hogesnelheidslijnen een groot vervoer kennen. Wel moet er in dit voorstel na 2015 meer concurrentie op het binnenlandse kernnet van NS komen.[5]

Uit een uitgelekt rapport blijkt dat de tekorten nog veel hoger zullen uitlopen (1.755 miljoen euro).[6]

Belgische binnenlandse dienst[bewerken]

Sinds 2009 rijdt de hierboven vermelde pendeldienst tussen Noorderkempen en Antwerpen. Deze dienst werd eerst gereden met een trein met een bijzondere compositie; een stuurstandrijtuig aan beide uiteinden en een locomotief in het midden. Nu wordt er gereden met MS08 treinmaterieel.

Tarieven[bewerken]

Op de lijn Amsterdam – Breda gelden de vervoerbewijzen van de NS, met op het traject Schiphol – Rotterdam een Intercity direct-toeslag zonder korting.

Op het traject Noorderkempen - Antwerpen-Centraal gelden de normale tarieven.

De Thalys heeft afzonderlijke tarieven.

Eurostar[bewerken]

Op 14 november 2007 werd bekendgemaakt dat er een studie gemaakt gaat worden naar verlenging van de Eurostar-treindienst LondenBrussel naar Amsterdam, respectievelijk Keulen. Hiervoor zou dan gebruik worden gemaakt van de nieuwe hogesnelheidslijnen op deze routes.[7] Eind 2009 meldde directeur Richard Brown van Eurostar dat zo'n uitbreiding in de pijplijn zit, maar dat er nieuwe treinen voor nodig zijn, omdat ETCS niet ingebouwd zou kunnen worden in de bestaande Eurostartreinen.[8]

In september 2013 heeft Eurostar een principe akkoord getekend voor twee treinen per dag tussen Londen en Amsterdam. Dit in het kader van het NS-voorstel voor de toekomstige internationale treinverbindingen Nederland België aan de tweede kamer.[9]

Aanloopproblemen[bewerken]

Eind 2005 werd bekend dat AnsaldoBreda, het bedrijf waar de hogesnelheidstreinstellen zijn besteld, deze niet op tijd kan leveren voor de op dat moment geplande opening van de HSL-Zuid in december 2007.[10] Dit heeft tot gevolg dat tot minimaal tweede helft van 2012 van Angel Trains gehuurde TRAXX locomotieven met standaard Intercityrijtuigen rijden als binnenlandse treinen. Vanwege technische beperkingen van het materieel, vooral van de getrokken rijtuigen, kunnen de treinen niet sneller dan 160 km/h rijden op het gehele traject. Deze Fyra-dienst is gestart op 7 september 2009 op het traject Amsterdam – Rotterdam, en is op 4 april 2011 doorgetrokken naar Breda. Voor de treinen naar Frankrijk wordt gebruikgemaakt van de Thalys; maar aangezien in die treinen pas in de loop van 2009 het beveiligingssysteem ETCS ingebouwd werd,[11] is de Thalys tot december 2009 gebruik blijven maken van de oude route. Sinds 13 december 2009 rijdt de Thalys op de HSL. Tussen Rotterdam en Schiphol wordt echter met 160 km/h gereden, omdat de dienstregeling van deze snelheid uitgaat. Wanneer de Thalys echter vertraagd is zal indien mogelijk wel 300 km/h gereden worden. De V250-treinstellen van AnsaldoBreda zijn in 2012 in dienst genomen, aanvankelijk als shuttletreinen tussen Amsterdam en Rotterdam bovenop de reguliere Fyra-dienstregeling, en sinds 9 december 2012 planmatig op het traject Amsterdam – Brussel.

Toekomstige treindienst[bewerken]

De treindienst over de lijn Schiphol – Antwerpen komt er volgens de plannen als volgt uit te zien:

In plaats van de laatstgenoemde dienst was aanvankelijk de verbinding Den Haag Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Breda – Noorderkempen – Antwerpen-Centraal – Mechelen – Brussel-Centraal – Brussel-Zuid gepland. Deze dienst was het resultaat van politieke onderhandelingen tussen België en Nederland met als doel Den Haag in het hogesnelheidstreinennetwerk opgenomen te krijgen en een verbinding Breda – België te creëren.[12] Het akkoord hiervoor was niet medeondertekend door de Belgische spoorwegen, die later weigerden het benodigde 20e V250-treinstel aan te schaffen om deze dienst mogelijk te maken. Dit omdat de exploitatie van deze dienst financieel verliesgevend zou zijn. Na nieuwe onderhandelingen tussen de Belgische en Nederlandse overheden is de dienst ingekort tot Breda – Noorderkempen – Antwerpen. Een 20e V250-treinstel is door deze kortere route niet noodzakelijk. De kosten voor een ticket voor de Fyra Breda – Noorderkempen – Antwerpen zullen gelijk zijn aan de prijs voor een regulier treinticket Breda – Antwerpen (via Roosendaal).[13]

De concessie biedt de mogelijkheid de treinen te laten starten op station Amsterdam-Zuid in plaats van station Amsterdam Centraal. Hiervoor is de huidige infrastructuur echter ongeschikt.

Bij een integrale exploitatie van HSL-Zuid en het hoofdnet zullen IC-treindiensten delen van de hogesnelheidslijn berijden. De voorlopige plannen zijn:

  • Den Haag Centraal – Eindhoven en verder (zonder stop in Dordrecht),
  • Rotterdam – Schiphol – Amsterdam-Zuid – Almere en verder. (In studie, maar niet zeker)

Reistijden en snelheden[bewerken]

De hogesnelheidslijn lijn volgt een kortere route, heeft een hogere maximale snelheid (300 km/h) en heeft minder stopplaatsen. Hierdoor zijn de reistijden korter.

De intercity tussen Amsterdam en Rotterdam stopt te Amsterdam Sloterdijk, Amsterdam Lelylaan, Schiphol, Leiden Centraal, Den Haag Laan v NOI, Den Haag HS, Delft en Schiedam Centrum. De treinen die het HSL-traject gebruiken, stoppen slechts te Schiphol.

Onderstaande tabel toont de huidige reistijden en gemiddelde snelheden voor verschillende trajecten en treinen tussen Amsterdam en Antwerpen / Breda.

Verbinding Oude en nieuwe lengte (km) Oude lijnen en treinen FYRA Verschil Thalys Verschil
Amsterdam – Antwerpen 182 161 2:14 81 km/h 1:22"[14] 118 km/h -0:52 -39% 1:11[14] 136 km/h -1:03 -47%
Amsterdam – Rotterdam 82 69 1:09[14] 71 km/h 0:41[14] 101 km/h -0:28 -41% 0:35[14] 118 km/h -0:34 -49%
Amsterdam – Breda 131 115 1:42[14] 77 km/h 1:07[14] 103 km/h -0:35 -34% - - - -
Schiphol – Antwerpen 167 147 1:59 84 km/h 1:08[14] 130 km/h -0:51 -43% 0:56[14] 158 km/h -1:03 -53%
Schiphol – Rotterdam 68 52 0:51[14] 80 km/h 0:27[14] 116 km/h -0:24 -47% 0:20[14] 156 km/h -0:31 -61%
Schiphol – Breda 117 97 1:33[14] 75 km/h 0:53[14] 110 km/h -0:40 -43% - - - -
Rotterdam – Antwerpen 99 95 1:05 91 km/h 0:37[14] 154 km/h -0:28 -43% 0:32[14] 178 km/h -0:33 -51%
Rotterdam – Breda 49 45 0:32[14] 92 km/h 0:24[14] 113 km/h -0:08 -25% - - - -

Vertragingen bij oplevering[bewerken]

Ingebruikname van de spoorlijn is enkele malen uitgesteld, buiten de problemen met het materieel om. De oplopende vertraging van de ingebruikname van de HSL-Zuid heeft tot verdere kostenverhogingen geleid in het al miljarden kostende project. De exploitant High Speed Alliance (HSA) ontving een schadevergoeding van € 37,5 miljoen voor gederfde inkomsten door de verschuiving van de openingsdatum naar oktober 2008,[15] en nog eens € 14 miljoen voor een verdere verschuiving naar 1 juli 2009.[16] Tussen 8 september 2008 en begin 2009 werd proef gereden tussen Schiphol en Rotterdam.[17]

Het tijdelijk bedrijf (met getrokken materieel en een maximumsnelheid van 160 km/h) is begonnen op 7 september 2009. Wegens voortdurende problemen met het beveiligingssysteem ETCS was het tijdstip van levering en ingebruikneming van de bij AnsaldoBreda bestelde treinstellen van het type V250 nog steeds onduidelijk, doordat leverdata steeds weer opnieuw worden uitgesteld. Het contract tussen exploitant HSA en AnsaldoBreda werd door PvdA-kamerlid Diederik Samsom als "bizar" betiteld.[18][19] Minister Eurlings laat intussen in de eerste helft van 2009 een onderzoek uitvoeren naar een terugvaloptie: ander materieel of andere bewezen-techniekbeveiliging.[18]

Op woensdagavond 30 september 2009 werd bekend dat de dienstregeling op de HSL was stilgelegd in opdracht van ProRail[20], omdat de hoge bovenleidingspanning in combinatie met de locomotieven zou kunnen zorgen voor zwerfstromen die seinen en wissels op het traject bij Hoofddorp zouden kunnen beïnvloeden. Hoewel er geen ongelukken zijn gebeurd, ontving ProRail hierover wel waarschuwingen en besloot men om de dienstregeling op te schorten totdat een oplossing getest en geïmplementeerd was. Dit duurde tot woensdag 7 oktober 2009, toen de dienst weer werd hervat.

Op zondagmorgen 13 december 2009 begon de Thalys te rijden over de HSL-Zuid en de Belgische HSL 4. De Thalys rijdt nu tussen Schiphol en Rotterdam Centraal en op het traject tussen Rotterdam Centraal en Antwerpen-Centraal met de maximale snelheid van 300 km/h. Niet veel later doken echter nieuwe problemen op aan de grensovergang bij Meer. Als twee treinen elkaar daar kruisen valt de trein richting Nederland stil, dit ten gevolge een fout in het beveiligingssysteem. Aan Belgische kant is dit door een ander bedrijf geleverd dan aan Nederlandse kant (Siemens) en de overgang daartussen leverde technische problemen op. Inmiddels lijken deze onder controle.

Sinds 29 juli 2012 zijn (ook) enkele V250-treinen gebruikt voor de reizigersdienst.[21] Sinds 9 december 2012 zijn de V250-treinstellen planmatig ingezet in de dienst Amsterdam – Brussel (v.v.). Wegens technische problemen werden ritten met de Fyra op 18 januari 2013 opgeschort, de Belgische Dienst veiligheid en interoperabiliteit spoor (DVIS) verbood vanaf dan ook ritten met de V250 stellen over de HSL Schiphol-Antwerpen.[22] Op 31 mei 2013 maakte de NMBS bekend dat ze haar samenwerking met AnsaldoBreda, de producent van de Fyra stopzette en geen toekomst meer zag in de Fyra.[23] De NS is de NMBS daarin gevolgd[24].

Meenemen van een fiets[bewerken]

In verband met de veiligheid mag op de HSL een fiets (behalve gedemonteerd als handbagage) niet meegenomen worden, zelfs niet als de trein een geschikte ruimte heeft voor het los vervoeren van fietsen.[25]

Reizigersaantallen[bewerken]

Sinds de commerciële reizigersdienst over de HSL-Zuid neemt het aantal reizigers over de lijn gestaag toe.

Reizigersaantallen per kwartaal (x1000)[26][bewerken]

Jaar Kwartaal Fyra &
IC-direct
Thalys Totaal
2010 I 92 323 415
II 149 437 586
III 152 464 616
IV 215 422 637
2011 I 553 393 946
II 688 512 1200
III 642 503 1145
IV 725 443 1168
2012 I 868 415 1283
II 670 526 1196
III 737 508 1245
IV 813 447 1260
2013 I 674 467 1141
II 753 560 1313
III 692 558 1250
IV 809 536 1335

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Bronnen, noten en/of referenties
  1. "Noorderkempen profiteren van HST", .. "Nadat België had ingestemd met het langere HSL-tracé langs de E19, maakten onze noorderburen onmiddellijk 823 miljoen gulden over, ongeveer 15,2 miljard frank."
  2. Voortgangsrapportage 28 Hogesnelheidslijn Zuid
  3. Nederlandse staat nam bewust grote financiële risico's met de hogesnelheidslijn; NRC Handelsblad, 18 juni 2011.
  4. Miljoenenproject Fyra in de problemen; NRC Handelsblad, 31 januari 2011.
  5. Hogesnelheidslijn weer € 300 miljoen duurder, www.parool.nl, 16 november 2011.
  6. Tekort Hogesnelheidslijn wellicht groter., www.nos.nl.
  7. Volgend jaar via de hsl naar Londen
  8. "Eurostar prepares for competition", 2 november 2009, Railway Gazette International
  9. Railway Gazette 27 september 2013
  10. NOS (2006): "HSL-Zuid opnieuw vertraagd", 19 december.
  11. Nederlandse Spoorwegen (2007): Jaarcijfers 2006.
  12. Bijlage Adviesaanvraag Concessie HSA
  13. Akkoord inzake treinverbinding Nederland – België
  14. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Reisplanner van de NS
  15. http://www.nu.nl, 9 oktober 2007: Snelle trein naar Parijs verder vertraagd
  16. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 026, nr. 288
  17. http://www.nu.nl, 21 augustus 2008: NS gaat vanaf september proefrijden op HSL-spoor
  18. a b Hogesnelheidslijn alweer vertraagd
  19. Rood sein voor de hogesnelheidslijn
  20. NU.nl: hogesnelheidslijn stilgelegd
  21. Fyra V250 rijdt voor het eerst met reizigers
  22. https://www.brusselnieuws.be/artikel/veiligheidsdienst-nmbs-verbiedt-fyra
  23. http://nos.nl/artikel/513650-fyra-een-groot-drama-vanaf-dag-1.html
  24. http://nos.nl/artikel/545976-ns-zegt-koopcontract-fyra-op.html
  25. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/10/25/beantwoording-kamervragen-van-de-leden-paulus-jansen-sp-de-rouwe-cda-en-hoogland-pvda-inzake-het-meenemen-van-de-fiets-in-de-fyra-en-de-thalys.html
  26. Voortgangsrapportage 34 Hogesnelheidslijn zuid