Halfweg (Haarlemmerliede en Spaarnwoude)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Halfweg
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Halfweg (Haarlemmerliede en Spaarnwoude)
Halfweg (Haarlemmerliede en Spaarnwoude)
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Haarlemmerliede en Spaarnwoude Haarlemmerliede en Spaarnwoude
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 45′ OL
Algemeen
Inwoners ca. 2330
Detailkaart
Locatie in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude
Locatie in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Het gemeentehuis van Haarlemmerliede en Spaarnwoude te Halfweg.
De suikerfabriek te Halfweg.
Huis Swanenburg, voormalig gemeenlandshuis van het Hoogheemraadschap van Rijnland.
Het stoomgemaal te Halfweg.
Halfweg vanuit de lucht.

Halfweg is een dorp in de Nederlandse gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude in de provincie Noord-Holland. Hier staat ook het gemeentehuis. Halfweg vormt een dubbeldorp met Zwanenburg (gemeente Haarlemmermeer). Twee bruggen over de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder verbinden de beide dorpen.

Beschrijving[bewerken]

Halfweg ontleent zijn naam aan de ligging halverwege de steden Amsterdam en Haarlem. De Spaarndammerdijk ter plekke vormde eeuwenlang de scheiding tussen de watermassa's van het Haarlemmermeer en het open IJ. Al in 1492 werden er houten afwateringssluizen in deze dijk aangelegd. Later werden deze vervangen door de drie stenen sluizen die er tot op de dag van vandaag liggen: de Westsluis (1558), Middelsluis (1583) en Oostsluis (1566).[1]

In 1632 werd de trekvaart tussen Amsterdam en Haarlem in gebruik genomen. Deze was halverwege onderbroken door het sluizencomplex, waardoor reizigers moesten overstappen. Dit was de basis voor het ontstaan van het dorp. Voordien heette dit gebied Houtrijk en Polanen. Langs de Haarlemmertrekvaart werd een jaagpad aangelegd.

Het jaagpad werd uiteindelijk de Haarlemmerweg, de A200, die het dorp nog steeds doorsnijdt. Van 1904 tot 1957 had de tramlijn Amsterdam – Haarlem – Zandvoort een stopplaats in het dorp. Sinds 1839 ligt Halfweg ook aan de oudste spoorlijn van Nederland (AmsterdamHaarlem), het eerste deel van de spoorlijn Amsterdam - Rotterdam (Oude Lijn). Het station Halfweg is in 1927 gesloten voor reizigersvervoer, maar in 2012 kwam er een nieuw station Halfweg-Zwanenburg.

Vanaf het punt waar de Haarlemmerweg overgaat in de Amsterdamsestraatweg begint de Osdorperweg, die in zuidwestelijke richting naar Oud Osdorp en Sloten loopt.


Historische gebouwen[bewerken]

Huis Swanenburg en de suikerfabriek[bewerken]

Sinds 1648 staat in Halfweg het Gemeenlandshuis Swanenburg, gebouwd voor het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het huis wordt ook wel Kasteel Swanenburg genoemd. Op de poort van het gebouw staan twee stenen zwanen, vandaar de naam. Het dorp Zwanenburg ten zuiden van Halfweg werd er in 1913 naar genoemd.

Het gebouw is in 1645 ontworpen door Pieter Post in de stijl van het Hollands classicisme. In de 17e en 18e eeuw deed het dienst als gemeenlandshuis voor het Hoogheemraadschap Rijnland. Op het gebouw zijn nog de wapenschilden te zien van de dijkgraaf van Rijnland, Dick Raef, en de hoogheemraden Amelis van Bouchorst, Joem van Wijngaerden, J. van Wassenaer, Willem Ruychaver, Cornelis van der Hooch, J. van Lantscroon, J. de Bruyn van Buytewech en A.A. van Wassenaer. In 1862 werd het huis Swanenburg opgenomen in de nieuw opgerichte Suikerfabriek Holland. Deze suikerfabriek werd in 1919 ondergebracht bij de Centrale Suiker Maatschappij (CSM). Het Gemeenlandshuis was tot 1950 onderdeel van de suikerfabriek: de verdampingsketels stonden in het huis opgesteld.[2]

In 1992 werd de suikerfabriek gesloten, maar het dorpsgezicht wordt nog steeds gedomineerd door de 50 meter hoge suikersilo's van de gesloten fabriek. Zij zijn inmiddels in gebruik genomen als kantoorruimte. Vergelijkbare plannen voor de andere gebouwen van de suikerfabriek zijn in een vergevorderd stadium. Het voormalige CSM-terrein, dat sinds 2000 SugarCity heet, geldt als uniek industrieel erfgoed. In 2007 is SugarCity opgenomen in de HollandRoute van de Europese Route van het Industrieel Erfgoed.[3]

Stoomgemaal Halfweg[bewerken]

Ten noorden van Halfweg lag tot 1872 het IJ, sindsdien de IJpolders, waarin opgenomen het vroegere eiland Ruigoord. In Halfweg bevindt zich het museum Stoomgemaal Halfweg. Dit stoomgemaal werd in 1852 gebouwd om de afwatering van Rijnland te verbeteren. Als gevolg van de droogmaking van het Haarlemmermeer verminderde de boezemcapaciteit met 80%. 125 jaar later, in 1977, werd het stoomgemaal vervangen door het nieuwe Boezemgemaal Halfweg in het Zijkanaal F bij de Amerikahaven. Het oude gemaal werd nadien een museum en rijksmonument. Na een ingrijpende restauratie draait het sinds 1987 weer enkele dagen per jaar onder stoom.

Kerk[bewerken]

De rooms-katholieke Onze-Lieve-Vrouw-Geboortekerk uit 1929, ontworpen door architect Jan Kuyt in de stijl van de Amsterdamse school, heeft een dak en toren met een parabolische vorm. Het markante gebouw verkeert bouwkundig in slechte staat. Hiervoor wordt naar betaalbare oplossingen gezocht.

Trivia[bewerken]

De suikerfabriek van Halfweg was de opnamelocatie van de TROS-televisieserie De Fabriek (1981).

Geboren[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Jaap Evert Abrahamse, Menne Kosian, Erik Schmitz: Tussen Haarlemmerpoort en Halfweg : Historische atlas van de Brettenzone in Amsterdam. Thoth, Bussum, 2010. ISBN 978 906868 515 2

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. De geschiedenis van het duodorp Halfweg en Zwanenburg, www.zwanenburg-halfweg.nl
  2. De suikerfabriek van Halfweg; www.historisch halfweg.nl
  3. Amsterdam krijgt eigen uitverkoopwalhalla; www.parool.nl, 9 januari 2012.