Handzame

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Handzame
Deelgemeente in België Vlag van België
Wapen van Handzame
Handzame
Handzame
Situering
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag West-Vlaanderen West-Vlaanderen
Gemeente Kortemark
Coördinaten 51° 2′ NB, 3° 0′ OL
Overig
Postcode 8610
Detailkaart
Locatie in de gemeente
Locatie in de gemeente
Portaal  Portaalicoon   België

Handzame is een dorp in de Belgische provincie West-Vlaanderen. Het is een deelgemeente van Kortemark. In het noorden van Handzame ligt het gehucht met de gelijknamige parochie Edewalle.

Voormalige gemeentehuis

Geschiedenis[bewerken]

Oorsprong[bewerken]

Rond 1085 wordt "Hansam" voor de eerste keer officieel vermeld in de geschiedenis. Er zijn twee mogelijke verklaringen van de dorpsnaam:

  • Een legende vertelt dat de naam komt van "handen samen". Twee kasteelheren, Kroonevoorde en Watervliet, sloten vrede en noemden de plaats waar hun kastelen stonden Handzame.
  • Een andere mogelijkheid is dat de naam een Germaanse oorsprong heeft. De plaatsnaam zou ‘landtong midden een overstromingsgebied’ betekenen. Op deze landtong zou een nederzetting gesticht zijn van waaruit handel over het water gedreven werd[1].

Zeehaven[bewerken]

Hoewel de kustlijn zich steeds verder wegtrok, bleef Handzame nog lange tijd een niet onbelangrijke (zee)haven. Het Vlaamse laken werd onder andere via Handzame naar de Torhoutse jaarmarkt verscheept. Tot eind 19e eeuw voeren er elke maandag bootjes van en naar de Diksmuidse Botermarkt[1].

Spoorweg[bewerken]

Vanaf 1858 maakt het station van Handzame deel uit van de private spoorlijn Lichtervelde-Veurne. De eerste twee jaar bestaat het stationsgebouw enkel uit een houten barak, in 1860 wordt een volwaardig stationsgebouw gebouwd. In 1878 wordt de lijn opgekocht door de Belgische staat (zie ook Geschiedenis van de Belgische spoorwegen). Zestien jaar later wordt een nieuw stationsgebouw gebouwd, met postkantoor en vanaf 1906 ook een telefooncentrale. Vanaf 1965 fungeerde het station niet meer als stopplaats voor goederentreinen; passagierstreinen stopten er nog tot 1981. Sinds de sluiting is het dichtstbijzijnde station dat van Kortemark[2].

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Duiste inval in 1914 werd burgemeester Hipoliet Ampe in zijn woning gedood[3]. Omdat Handzame op een tiental kilometer ligt van Diksmuide en over een spoorverbinding beschikt, was dit strategisch gezien een interessante plaats voor de Duitse bezetter. In Handzame werd er onder andere een vliegveld aangelegd met drie startbanen door de eenheid “Flieger Abteilung 19”. Van hieruit vertrokken vooral bommenwerpers en verkenningsvliegtuigen voor lange afstanden[4]. Tijdens de terugtrekking van de Duitse troepen werd de kerktoren van Handzame gedynamiteerd[5]

Fusie[bewerken]

In 1977 fusioneerde toenmalige gemeente Handzame met Kortemark, Zarren en Werken ten gevolge van een administratieve hervorming onder regering Tindemans I. Het aantal autonome gemeenten werd door deze maatregel gereduceerd van 2359 tot 596[6].

Bezienswaardigheden[bewerken]

Historische gebouwen[bewerken]

Sint-Hadrianuskerk
  • De driebeukige gotische Sint-Hadrianuskerk werd in 1887 vergroot. In 1918 werd de kerktoren door de Duitse troepen vernield tijdens de terugtrekking. In de jaren '20 werd de kerk heropgebouwd[5]. Tijdens de heropbouw werden enkele elementen van de neogotiek geïntroduceerd[7]. De zuilen en bogen werden geaccentueerd, gewelven werden verhoogd. De achthoekige gemetste toren bevindt zich midden op de kruising van de kerk (Vieringtoren). Vanop de toren heeft men zicht op de nabijgelegen dorpen.
  • Het voormalige gemeentehuis in neogotische stijl werd in 1903 gebouwd door architect T. Nolf. Ook dit gebouw werd zwaar beschadigd tijdens de Eerste Wereldoorlog en terug opgebouwd begin jaren '20 onder leiding van dezelfde architect. In 1977 verdween de administratieve functie van het gebouw ten gevolge van de fusie met Kortemark, Werken en Zarren[8]. Het gebouw fungeert nu als gezinswoning.
  • Een ander gebouw van historische waarde was de vroegere Gildezaal. Het gebouw werd in 1850 opgericht ten behoeve van de noodlijdenden. In 1880, gedurende de beruchte schoolstrijd, werd een gedeelte als meisjesschool gebruikt. Rond 1900 sloot de school haar deuren wegens een tekort aan leerlingen. Een deel van het gebouw deed daarna een tijdje dienst als cachot. Een zware ijzeren deur getuigde nog lang van die periode. In 1911 werd de zaal omgetoverd door de toen plaatselijk pastoor Fraeys tot een toneel- en feestzaal. Na de Eerste Wereldoorlog moest de Gildezaal dienst doen als noodkerk. De zaal deed daarna nog vaak dienst als plaats voor allerlei evenementen, maar begon langzaam te vervallen. In 2006 werd beslist om de oude zaal af te breken en een nieuw gebouw te zetten op hetzelfde terrein[9].
Oud stationsgebouw Handzame
  • Een historisch gebouw dat wél gerestaureerd werd, is het oude stationsgebouw in de Kronevoordestraat. Het stationsgebouw werd opgericht in 1894 en sloot in 1981[2], waarna het enkele jaren leeg stond. In 1985 kocht gemeente Kortemark het stationsgebouw op en kreeg het een nieuwe bestemming als lokaal van de plaatselijke jongenschiro (sinds 1996 gemengd). Eind 2011 - begin 2012 kreeg het gebouw aan zowel de binnenkant als de buitenkant een flinke opknapbeurt.[10] De gevel werd onder handen genomen, er werden nieuwe ramen en verwarming geïnstalleerd en alle lokalen werden voorzien van een likje verf. In september 2012 was er een officiële (her)opening.
  • Hoeve Watervliet is ook een stukje geschiedenis dat de tand der tijd overleefd heeft. Het bevindt zich aan het eind van een doodlopende uitloper van de Kronevoordestraat. Het woonhuis en de schuur bevinden zich in de Broeken, het graasland- en overstromingsgebied dat dwars door Handzame gaat (aan weerszijden van de Handzamevaart).

Natuur[bewerken]

Zicht op vijver in de Handzaamse broeken.

Handzame bevindt zich in de Handzamevallei, een uitloper van de Ijzervallei. De Handzamevaart loopt centraal door het dorp. Het gebied rond deze beek bestaat vooral uit weilanden die kunnen overstromen (broeken). Omdat er tal van watervogels voorkomen, wordt dit gebied beschermd als Europees vogelrichtlijngebied[11].

Evenementen[bewerken]

  • Het Handzame Blues Festival was op Peer na het grootste bluesfestival van België. 25 jaar lang was Handzame dé plaats voor de bluesliefhebbers maar in 2001 werd het stopgezet. Het afnemende toeschouwersaantal was de hoofdoorzaak.
  • Halverwege de zomervakantie vond jaarlijks het festival Handzame Mid-Summer plaats in het dorpscentrum, met vooral populaire Vlaamse pop- en rockartiesten op de affiche. Ook dit is stopgezet.
  • Sedert 2001 organiseert men het Irie Vibes Roots Festival[12] op de weide waar het Handzame Blues Festival plaatsvond.
  • Jaarlijks gaat er ook een wielerwedstrijd door; de Handzame Classic[13].
  • Begin september wordt gaat de jaarlijkse kermis door; tal van activiteiten worden georganiseerd waaronder:
    • de avondmarkt (eerste avond van de kermisweek) met standjes van plaatselijke verenigingen en een rommelmarkt.
    • de kermisattracties op de markt van Handzame.
    • op donderdag de traditionele Bietenstoet.
    • maaltijd in de tent van het Handzaamse feestcomité.
Referenties
  1. a b http://www.kortemark.be/product/1568/default.aspx?id=64
  2. a b https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/91237
  3. https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/91139
  4. http://www.kortemark.be/product/1568/default.aspx?id=64
  5. a b https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/91180
  6. http://nl.wikipedia.org/wiki/Fusie_van_Belgische_gemeenten
  7. http://www.kerkeninvlaanderen.be/pages/kerk_00204.htm
  8. https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/91183
  9. http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=G7D12HAPM
  10. http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=BLDUY_20111122_001
  11. http://www.natuurenbos.be/nl-BE/Domeinen/West-Vlaanderen/IJzer_en_Handzamevallei.aspx
  12. http://www.dev-greenforward.be/nl
  13. http://www.handzameclassic.be/